"Khụ... khụ..." Luân ho sặc sụa, vội đưa tay quệt mép. "Anh... anh thấy hết rồi à?"
"Thấy rõ như ban ngày." Phát vỗ đùi, cười hả hả. "Cả cái xe này thấy, chứ riêng gì tôi. Ông gọi Quốc Nữ là cái gì ấy nhỉ?"
"Hoa Béo." Luân đáp thật thà.
Phát đang ngậm ngụm chè, phun phì ra đằng mũi.
"Giời đất ơi." Gã lấy tay áo gấm quệt cằm, nhìn Luân bằng cái nhìn nửa kinh hãi nửa nể phục. "Người anh em. Gan ông to bằng cái đình làng."
"Ơ, anh là người vừa bị Quốc Nữ tát đấy à?"
Một giọng con gái vang lên sau lưng. Luân quay đầu.
Hai cô gái đứng cách đấy mấy bước, rõ là vừa lách qua tấm vách hoa sen từ gian bên kia sang, còn đang ngó nghiêng cái gian võ sinh ồn ào như người đi xem hội.
Người lên tiếng là cô bé đứng trước. Kém Luân một tuổi, người tròn trịa, mặc áo tứ thân nâu non đã cũ, tóc tết đuôi sam vắt qua vai, bên thắt lưng đeo một cái túi vải nhỏ căng phồng. Mặt tròn, má ửng hồng, đôi mắt tròn xoe nhìn Luân chằm chằm, không giấu giếm gì. Cái nhìn của người chưa bao giờ học được cách nhìn trộm.
"Đau lắm không anh?"
"Dạ... cũng hơi."
"Em có cao đây." Cô bé lục túi vải, moi ra một miếng cao đen sì gói trong lá chuối, chìa ra. "Bố em bán thuốc nam ở chợ huyện. Dán vào chỗ sưng, sáng mai đỡ liền."
Luân cầm miếng cao, đưa lên mũi ngửi. Nghệ. Hồng hoa. Mộc hương. Một vị gì đắng đắng, hăng hăng, hắn không nhận ra. Hắn ngẩng lên.
"Có tô mộc không?"
Cô bé tròn mắt. "Có! Sao anh biết?"
"Thầy tôi cũng dùng. Mà thầy tôi bỏ ít hơn."
"Đan!" Cô gái đứng sau khẽ kéo tay áo bạn. "Người ta còn chưa quen mà."
"Thì giờ quen là được chứ gì." Cô bé quay lại, cười hớn hở, rồi quay sang Luân, chắp hai tay trước bụng, cúi đầu một cái rất nghiêm chỉnh. "Em là Bùi Thị Đan. Người huyện Đông Ngàn. Em thi khoa Nghệ, nhánh thuốc. Chị Yến thi nhánh toán."
"Minh Luân." Luân vội cúi đầu đáp lễ. "Cảm ơn cô. Cái cao này tôi..."
"Anh ấy lại sắp hỏi trả thế nào đấy." Phát chen vào, cười khì khì. "Ông này lạ lắm, cô Đan ạ. Uống chén chè cũng đòi trả."
Cô gái còn lại bấy giờ mới bước lên nửa bước.
Cô này khác hẳn. Cũng áo vải thường dân, mà giặt sạch tinh tươm, cổ áo bẻ ngay ngắn, tóc chải mượt vấn gọn sau gáy bằng một dải lụa đã cũ mà còn giữ nếp. Mặt thanh tú, mũi nhỏ, môi mỏng, da trắng. Cái nhan sắc mà đặt vào phiên chợ quê thì cả huyện phải bàn tán.
Đôi mắt cô không nhìn chằm chằm như Đan. Đôi mắt ấy chỉ khẽ lướt. Lướt qua đôi chân đất lấm bùn. Qua vạt áo rách. Qua cái nút băng trên vai. Rồi dừng lại ở mặt Luân chừng một cái chớp mắt.
"Em là Đào Thị Yến." Cô mỉm cười. Nụ cười rất đẹp. Rất đúng lúc. "Anh Luân quen Quốc Nữ từ trước ạ?"
Câu hỏi thả ra nhẹ như một sợi tơ.
Luân gãi đầu.
"Cũng không hẳn. Hồi bé gặp mấy hôm. Tôi dẫn đường cho Quốc Nữ đi tìm người. Thế thôi."
"Mấy hôm..." Yến lặp lại, đầu hơi nghiêng. "Mà Quốc Nữ vẫn nhớ mặt anh."
"Chắc tại mặt tôi như đứa đào mả. Khó quên."
Yến cũng cười theo. Nhưng Luân, dù chẳng tinh ý gì cho lắm, vẫn kịp thấy trong nụ cười ấy có cái gì vừa tắt. Không tắt hẳn. Chỉ hạ xuống một bậc, như ngọn đèn dầu bị ai hạ bấc.
"Vậy à." Cô nói, giọng vẫn dịu dàng như cũ. "Mấy hôm thì cũng khó mà nhờ cậy được gì, anh nhỉ."
Câu ấy nói ra nhẹ nhàng tới mức Luân phải mất một lúc mới hiểu mình vừa bị đặt lên cân, cân xong, rồi xếp vào một góc.
Phát ngồi bên cạnh khẽ huýt sáo.
Đan thì chẳng để ý gì. Cô bé đã ngồi phịch xuống chiếu, moi trong túi vải ra một nắm kẹo lạc, bẻ chia cho mỗi người một miếng, như cả bọn đã quen nhau từ đời ông đời cha.
Luân nhai miếng kẹo lạc, nhìn cái áo gấm đắt tiền đang bị Phát xắn lên tới khuỷu.
"Nhà anh giàu thế." Hắn hỏi thật lòng. "Sao lại phải đi học võ cho khổ?"
Phát đang nhai, nghe câu ấy thì khựng lại. Rồi gã cười. Mà cái cười lần này ngắn hơn.
"Sĩ, nông, công, thương. Ông thuộc chưa?"
"Thầy tôi dạy rồi."
"Thế thì ông biết thương đứng thứ mấy." Phát giơ bốn ngón tay, gập dần từng ngón. "Sĩ đứng đầu, vì sĩ đọc sách. Nông đứng hai, vì nông nuôi cả nước. Công đứng ba, vì công làm ra đồ. Thương đứng bét, vì thương chẳng làm ra cái gì, chỉ mua chỗ này bán chỗ kia, ăn chênh lệch." Gã gập nốt ngón út, nắm tay lại. "Nhà tôi ba hiệu buôn ở phủ, thuê hơn trăm người làm, mỗi năm nộp thuế bằng cả một xã. Mà cái thằng thư sinh nghèo rớt bên kia vách vẫn được quyền nhìn tôi từ trên xuống. Vì nó là sĩ. Tôi là thương."
Gã búng vỏ lạc đi.
"Bố tôi cay. Cay mấy chục năm. Nên bắt con phải ra làm quan bằng được. Mà cái đầu này thì..." Gã gõ ngón tay lên thái dương. "Đọc sách được ba trang là ngủ gục. Thi văn thì cả đời không đỗ."
"Nên anh học võ."
"Chứ sao. Đường duy nhất còn lại." Phát nhún vai. "Tôi ghét lão Thái Úy lắm, nói thật. Mấy mẫu đất tốt nhà tôi ngoài phủ bị lão trưng làm đồn điền nuôi quân, đền có mấy quan tiền. Bố tôi tức tới ốm liệt giường." Gã ngừng một nhịp, hạ giọng. "Mà cũng chính lão mở võ khoa cho cả con nhà buôn. Trước kia thằng như tôi có nằm mơ cũng chẳng được bén mảng tới cửa quan. Có tài gì thì nước dùng tài ấy. Lão nói câu ấy. Ghét lão thì ghét, câu ấy tôi phục."
"Thế thi cử năm nay thế nào?" Luân hỏi. "Ông quan bảo võ khoa bỏ kỳ Hương."
"Ừ, bỏ." Phát ngồi thẳng lưng lên, ra dáng lắm. "Để tôi nói cho mà nghe. Ba khoa. Văn, Võ, Nghệ. Văn thì ông thấy rồi, bên kia vách, khoa ấy không nhận con gái. Võ với Nghệ thì luật Thái Úy không cấm. Nghệ thì như cô Đan với cô Yến đây, thầy thuốc, thợ rèn, thợ đúc, người trị thủy, người xem thiên tượng, ai có ngón nghề gì thì đem ra thi cái ấy. Còn võ thì chúng ta."
Gã giơ hai ngón tay.
"Mọi năm võ khoa thi ba kỳ, Hương ở trấn, Hội ở kinh, Đình trước mặt vua. Năm nay đánh Mạc, người đi lính hết, không đủ quan mà coi thi Hương ở từng trấn. Thế là gộp. Ai muốn thi thì kéo hết về kinh, thi một kỳ Hội." Gã gập một ngón. "Thế là cả nước đổ về một chỗ. Nghe đâu năm nay mấy nghìn đứa. Lấy chừng trăm đứa. Qua được Hội thì xuân sang thi Đình." Gã gập nốt ngón kia. "Vào được Đình là chắc có chân trong quân. Đỗ cao thì chọn môn, chọn doanh."
Mấy nghìn đứa. Lấy chừng trăm đứa.
Luân nhớ lại cái sân đình Lò Trấu hôm bắt lính, cả làng đứng chật mà cũng chỉ độ ba trăm người.
"Mà ông biết đếm luồng chứ?" Phát liếc hắn. "Chắc ông quê quá, để tôi nói luôn một thể, lên kinh khỏi bị người ta cười."
Gã xòe bàn tay ra, như người bán hàng bày tiền ra mặt quầy.
"Người học võ thì qua bốn cảnh. Tôi nói theo kiểu nhà buôn cho ông dễ nhớ."
Gã chỉ vào cái bụng mình.
"Một là Khai Mạch. Tiền còn nằm trong túi. Quanh cái ấm dưới rốn có mấy luồng hơi chạy vòng, mỗi luồng là một đường kinh đã mở, mười hai đường là mười hai tầng. Khí chỉ chạy trong người mình. Chạy nhanh hơn, đấm mạnh hơn, chịu đòn giỏi hơn. Tầng cao nhất thì đấm nứt đá."
Gã chỉ ra ngoài cửa sổ.
"Hai là Ngự Viên. Tiền ra khỏi túi. Khí thoát ra ngoài người. Bọc lên da thì đỡ được dao thường, truyền vào gươm thì gươm chưa tới mà gió chém đã tới. Lên Tứ Tượng thì mới đủ sức mở Tâm Nhãn, nhắm mắt vẫn thấy ai đứng quanh mình. Mà đủ sức là một chuyện, mở được hay không lại là chuyện khác. Năm bậc, Tam Hồn, Tứ Tượng, Ngũ Diệu, Lục Hợp, Thất Phách. Lên Lục Hợp thì lướt được mặt sông."
Gã khum hai bàn tay lại như ôm một cái gì.
"Ba là Hoá Thành. Tiền đẻ ra tiền. Khí ngưng kết lại thành hình, mang cái mệnh của người ấy, mệnh Thủy đánh ra thành nước, mệnh Thổ đánh ra thành đất. Tâm Nhãn nở thành Tâm Vực, cả một vùng quanh người ấy phải nghe người ấy." Gã hất hàm lên trần xe. "Ông quan vẩy mực lúc nãy đấy. Cả đoàn xe có mỗi ông ấy."
Luân nhớ cái vung khổng lồ úp lên cả con đường.
"Còn bốn?"
"Bốn là Trấn Quốc." Phát dang rộng hai tay, dang hết cỡ. "Mở hẳn cái chợ. Khí hòa vào trời đất, một người trấn cả một vùng, đứng ở cửa ải thì bằng một đạo quân. Cả nước đếm chưa hết hai bàn tay. Thái Úy, Thượng Phụ, mấy ông Trấn tướng, mấy ông giữ cấm thành." Gã hạ tay xuống, liếc về phía cầu thang lên tầng trên, hạ giọng. "Với lại Đô đốc Đặng Cao Phong. Năm năm trước, phá vây ở biên, trong một đêm mà lên Trấn Quốc. Mười chín tuổi. Trẻ nhất từ trước tới giờ."
Luân không nói gì.
Năm năm trước. Cái sáng đầu tháng Năm. Người ấy đi bộ dắt con ngựa bạch vào làng, phù bạc méo, máu khô ở thái dương, tay trái nắm một con dao nguội. Luân nhớ hôm ấy người ta đứng sát bên cạnh người ấy mà không thấy nặng ngực nữa. Hắn tưởng tại người ấy mệt.
"Thế anh mấy luồng?" Luân hỏi.
"Chín." Phát ưỡn ngực. Rồi xẹp xuống ngay. "Mười bảy tuổi, chín luồng. Thầy dạy bảo tôi chậm mà chắc. Chắc thì chắc thật, chậm thì cũng chậm thật. Còn ông?"
"Tám."
Phát nhìn hắn. Đan nhìn hắn. Yến cũng nhìn hắn, rồi nhìn đi chỗ khác.
"Mười sáu, tám luồng." Phát chép miệng. "Ừ thì... cũng chưa phải là hết đường."
"Thế anh định thi môn gì?" Luân hỏi, để khỏi phải nghe cái giọng an ủi ấy.
Mặt Phát sáng bừng lên như có ai thắp đèn.
"Kiếm." Gã nói. "Tôi muốn làm kiếm khách."
Gã đứng phắt dậy, rút trong bọc đồ ra một thanh kiếm gỗ, vung lên một đường, suýt quệt vào mũi thằng bên cạnh.
"Gươm với kiếm đều là thứ của nhà dòng dõi, ông biết rồi. Mà gươm thì của quan, đeo gươm là phải có chức, nhà buôn như tôi đeo gươm ra phố thì người ta hỏi ăn trộm của ai. Kiếm thì nhà giàu còn đeo được, miễn có tiền mà mua. Mà tiền thì tôi có. Một thanh kiếm, một con ngựa, một túi tiền." Gã vỗ vỗ lên cái hầu bao căng phồng bên thắt lưng. "Túi tiền thì tôi có sẵn rồi. Thiếu hai cái kia thôi. Ông tưởng tượng xem. Đi từ Bắc vào Nam, qua trấn nào cũng có yêu quái, quan quân thì thiếu người. Một cái đầu yêu thú lĩnh thưởng bằng cả năm cày ruộng. Mà kiếm khách diệt yêu thì đi tới đâu người ta mời cơm tới đấy, không ai hỏi mày là con nhà buôn."
Gã chém thêm một đường vào không khí, rồi dừng lại, thở hổn hển.
"Đấy. Kiếm khách. Không phải sĩ, không phải thương. Không ai xếp được tôi đứng thứ mấy."
Luân nhìn thanh kiếm gỗ trong tay gã. Nhìn cái mặt vuông chữ điền đang đỏ bừng lên vì một giấc mơ.
Hắn thấy buồn cười. Mà cũng thấy dễ chịu. Lâu lắm rồi mới có người ngồi nói với hắn như nói với một con người bình thường.
"Còn ông?" Phát ngồi xuống. "Ông thi môn gì?"
Luân nhìn xuống bàn tay trái mình. Bàn tay chai sạn, móng gãy, còn dính nhựa mắt mèo với máu khô.
"Gươm." Hắn nói. "Tôi muốn vào Phong Sương Vệ."
Phát há hốc mồm.
"Gươm? Phong Sương Vệ?" Gã kêu lên như bị giẫm phải chân. "Người anh em, tôi vừa nói gươm là của quan xong! Ông cầm cành cây mà đòi thi gươm? Mà Phong Sương Vệ là chỗ của Đô đốc Cao Phong, chỗ lấy mười đứa giỏi nhất cả kỳ thi..."
"Ừ." Luân nói. "Có người bảo tôi thích thì lớn lên mà đeo."
Hắn nói bình thản, như người ta bảo trời sắp mưa. Phát ngậm miệng lại. Đan cười khúc khích. Yến ngồi thẳng lưng, đưa tay che miệng.
Luân không nói thêm. Hắn chỉ nghĩ.
Tám luồng. Người ta mười chín tuổi đã Trấn Quốc.
Thì sao.
Ngã xuống thì đứng dậy. Không có lý do thứ hai.
Xe voi đi thêm chừng một canh giờ thì chậm lại.
Trời đã sập tối. Ngoài cửa sổ hiện ra một cái trạm lớn nằm nép dưới chân đồi. Tường đất, cổng gỗ, mái ngói, chòi canh cắm cờ, đuốc cắm dọc hai bên đường. Trong trạm dựng sẵn mấy dãy lều, khói bếp bốc lên nghi ngút.
Ngoài hàng rào trạm, dọc hai bên đường thiên lý, là người.
Luân áp mặt vào chấn song cửa sổ.
Hắn đã thấy những người này một lần, từ trên đỉnh đèo tháng Tư. Hồi ấy họ chỉ là những chấm nhỏ li ti bò về phía Nam như đàn kiến tha trứng. Bây giờ hắn thấy mặt họ. Đàn bà bế con ngồi co ro dưới gốc cây. Ông già nằm trên manh chiếu rách, đắp tấm áo tơi. Mấy đứa trẻ con đứng bám hàng rào, mắt to trên mặt gầy, nhìn vào nồi cơm trong trạm. Đôi quang gánh để bên cạnh, một đầu là nồi niêu, đầu kia là một đứa bé đang ngủ. Có người ho. Có người khóc. Phần đông thì im, im như người đã đi quá mệt để còn kêu.
Lính trạm đứng ở cổng, giáo chắn ngang. Không cho vào.
"Người mạn trên." Phát nói, giọng nhỏ hẳn đi. "Chạy loạn. Mấy tháng nay đi đâu cũng thấy. Trạm nào cũng thế."
Luân không nói gì.
Hắn đặt bàn tay lên cái bọc vải ở thắt lưng.
Đêm ấy, khi cả trạm đã ngủ, Luân ra sau dãy chuồng ngựa.
Hắn ngồi xuống sau một đống cỏ khô. Trăng mồng sáu mỏng như cái lưỡi liềm treo ở chân trời. Hắn đặt bàn tay lên cái nút thắt.
Nút thắt mặt trong. Giấu đầu dây. Bốn tháng nay sáng nào hắn cũng sờ nó trước tiên. Bốn tháng nay hắn nhịn đói mà không cởi.
Nút còn thắt thì cái bọc vẫn là cái ông lang buộc vào. Cởi ra thì thành tiền của mày.
Hắn nghĩ tới đứa bé ngủ trong cái thúng của đôi quang gánh.
Rồi hắn cởi.
Cái nút ông lang thắt, hắn gỡ ra dễ dàng. Hắn biết cái nút ấy. Chính ông dạy hắn thắt.
Cái bọc mở ra. Dưới ánh trăng lưỡi liềm, những xâu tiền kẽm nằm khoanh tròn, đen xỉn, xâu nào cũng đầy. Hắn đếm. Ba xâu ngắn, mỗi xâu chừng trăm đồng. Và giữa những xâu tiền, năm thoi bạc nhỏ, trắng đục, to bằng đốt ngón tay cái, nằm im như năm hòn sỏi dưới đáy suối.
Hắn chưa bao giờ nhìn thấy nhiều tiền như thế. Bảy năm, từng đồng kẽm một hắn đếm vào lòng bàn tay ông lang. Cả bảy năm gộp lại cũng chưa bằng chỗ này.
Tiền của mày.
Luân ngồi nhìn chỗ tiền ấy rất lâu.
Rồi hắn lấy ra một xâu tiền kẽm với một thoi bạc, gói lại vào cái bọc vải, thắt nút mặt trong, buộc trở lại thắt lưng. Chỗ ấy đủ cho hắn ăn ở trên kinh một năm, nếu hắn ăn như ở Lò Trấu.
Chỗ còn lại, hắn gói vào vạt áo.
Hắn đi dọc hàng rào trạm, trong bóng tối.
Đuốc đã tàn gần hết. Lính gác ngủ gật ở chòi canh. Những người chạy loạn nằm la liệt dọc vệ đường, dưới gốc cây, bên đống lửa đã lụi.
Hắn không đánh thức ai. Hắn đi. Chỗ nào có đứa trẻ con thì hắn dừng lại. Chỗ nào có ông già bà cả thì hắn dừng lại. Hắn tháo xâu, vốc từng nắm tiền đặt vào cái thúng, vào cái nón úp bên cạnh, vào lòng bàn tay một bà cụ đang ngủ co. Hắn đặt một thoi bạc vào cái bát sành mẻ miệng của người đàn bà ôm hai đứa con. Đặt xong thì đi. Không đứng lại.
Tới cái nón thứ mười, một người đàn bà mở mắt.
Chị ta nhìn nắm tiền trong nón. Nhìn cái thằng con trai áo rách đang đứng trước mặt, vai quấn băng trắng. Chị ta chồm dậy, nắm lấy cổ tay hắn, chắp tay, rồi cúi rạp xuống định lạy.
Luân giật tay lại.
"Đừng." Hắn nói. "Không phải của con."
"Thế của ai hở cậu? Cậu cho tôi xin cái tên, để tôi còn khấn..."
"Của thầy con."
Hắn quay lưng đi thật nhanh, như chạy trốn. Sau lưng hắn, người đàn bà vẫn quỳ ở đấy, chắp tay, lạy theo cái bóng lưng hắn trong bóng tối.
Lúc quay lại sau dãy chuồng ngựa, Luân đụng phải một người.
Phát đứng đấy, quần áo xộc xệch, rõ là vừa ra ngoài đi tiểu. Gã đứng im, mồm há hốc, nhìn hắn.
"Tôi thấy hết rồi." Gã nói, giọng khàn khàn. "Ông... ông cho không à? Cả bọc ấy? Có cả bạc thoi?"
"Ừ."
"Cho không? Không lấy gì? Không ghi nợ? Không lấy cái tên?"
"Ừ."
Phát vò đầu, vò tóc, vò tới rối bù.
"Người anh em. Tôi cho ông chén chè, ông hỏi tôi trả thế nào. Ông cho người ta cả bọc bạc, ông chẳng lấy lại một đồng." Gã giơ hai tay lên trời. "Ông buôn bán kiểu gì mà lỗ cả hai đầu thế hả trời!"
Luân khựng lại.
Thằng này buôn bán kiểu gì mà lỗ cả hai đầu. Cái câu ấy, mới hôm qua thôi, một ông già chống cán rìu cười phá lên mà nói với hắn, ở đầu một cái xóm dưới chân núi Huyền Vân. Bây giờ cái xóm ấy không còn ai.
"Chè là anh cho tôi." Hắn nói. "Bạc là tôi cho người ta. Hai cái khác nhau."
Rồi hắn đi vào lều nằm.
Phát đứng lại một mình giữa sân trạm. Gã đứng đó lâu lắm. Rồi gã lầm bầm một câu.
"Tổ sư cha. Nhà tôi buôn ba đời, chưa gặp đứa nào như thế."
Trên dãy lều dành cho thí sinh khoa Nghệ, sau một tấm rèm hé mở, có một đôi mắt khẽ lướt theo cái bóng áo rách đi ngang sân. Rồi tấm rèm khép lại, nhẹ, không một tiếng động.
Sĩ đầu, nông tiếp, công ba,
Thương thì đứng bét, người ta khinh ngầm.
Bọc tiền bốn tháng nằm câm,
Đêm nay cởi nút, lặng thầm chia tay.