Luân nằm giữa mặt đường đá ong, ngước lên nhìn người con gái áo thiên thanh, và trong đầu hắn chỉ có một cái tên.
Năm năm nay hắn gọi con bé ấy bằng cái tên ấy. Không gọi trước mặt ai, trừ thằng Cò. Gọi trong đầu, những tối nằm trên ổ rơm nhớ lại con lợn lòi mắt đỏ, nhớ lại cái má tròn lấm lem nước suối, nhớ lại con bé ngồi dưới gốc lim nhai nửa nắm cơm to mà chẳng buồn cảm ơn. Thằng Cò nghe hắn kể, cười lăn lộn, rồi đặt luôn cho cái tên ấy. Từ đấy hai đứa cứ thế mà gọi.
Bốn tháng nay không có lấy một gương mặt quen. Bây giờ gương mặt ấy đứng ngay trước mặt hắn. Cái mừng dâng lên nhanh hơn cái khôn. Nó cuốn phăng mọi thứ gọi là phép tắc, là lễ nghĩa, là con mắt của mấy chục con người đang thò đầu ra cửa sổ xe voi.
Luân chống cành dẻ ngồi dậy, cười toe toét, cái cười méo xệch vì vai đau, và buột miệng:
"Hoa Béo!"
Cả con đường im bặt.
Không phải cái im lúc ông quan vẩy bút. Là cái im của hai hàng lính, của mấy chục thí sinh, của bốn người quản tượng, của một ông quan Đề điệu đang chấm bút, của một vị công tử áo lam đang phe phẩy quạt. Tất cả cùng nín thở một lúc.
Người con gái đứng đó. Khóe môi vừa nhếch lên của nàng hạ xuống. Đôi mắt đen dài nheo lại.
"Ngươi gọi ta là gì?"
Luân vẫn chưa biết mình vừa làm gì. Hắn nhìn nàng từ đầu tới chân, mừng quýnh, nói một mạch như đê vỡ.
"Hồi đấy mặt tròn như cái mâm đồng, má phúng phính, nhai cơm phồng cả hai bên. Giờ trông cao lớn thế này, dài cả mặt ra, tôi nhìn mãi mới..."
Mắt nàng rời khỏi mặt hắn. Lướt qua vai hắn, nhìn ra sau lưng hắn, chỉ một nhịp.
Sau lưng hắn có tiếng sắt rời vỏ.
Bốp.
Cái tát tới nhanh tới mức Luân không kịp thấy tay nàng động. Hắn từng nhìn vai mà né được mũi kiếm của đứa áo đen. Vai nàng không động. Chỉ có tiếng bốp, và đầu hắn quay hẳn sang một bên, và má trái nóng ran lên như vừa áp vào cái nồi đồng đang sôi.
Cái tát quay mặt hắn về phía hàng lính cưỡi ngựa. Và hắn thấy. Người cai đội đi đầu hàng đã tuốt đao ra quá nửa vỏ, hai người lính cạnh ông đã hạ ngang mũi giáo, cả ba mũi thép đều đang chĩa vào hắn. Lưỡi đao dừng lại giữa chừng. Rồi trượt về vỏ. Hai mũi giáo dựng thẳng lên như cũ.
Quốc Nữ đã tự tay phạt rồi. Lính không còn việc gì để làm.
Trên cỗ xe voi, mấy chục cái đầu đang thò ra cửa sổ đồng loạt rụt vào. Rồi lại đồng loạt thò ra. Tiếng xì xào rộ lên, nhốn nháo như ong vỡ tổ.
"Thằng nhà quê!"
Trịnh công tử áo lam bấy giờ mới bừng tỉnh. Gã sải bước tới, cây quạt chỉ thẳng vào mặt Luân, giọng rít lên.
"Ngươi có biết đang nói với ai không? Cái miệng ăn mắm ăn muối ấy mà không giữ thì có ngày rơi đầu, con ạ! Người đâu, lôi nó..."
Một bàn tay đưa ngang, chắn trước ngực hắn.
"Không phải việc của anh." Nàng nói, lần thứ hai trong một buổi chiều.
"Nghi, em không hiểu đâu, cái loại này..."
Nàng quay lại. Ngón cái đặt lên đốc gươm, đẩy nhẹ. Gươm Lạc Hồng nhô ra khỏi vỏ chừng một đốt tay, để lộ một vệt thép lạnh.
Trịnh công tử nuốt nước bọt. Câu nói tắc nghẹn trong cổ. Cây quạt hạ xuống.
Nàng đẩy gươm trở lại vỏ. Rồi nàng quay xuống nhìn Luân.
Hắn vẫn ngồi bệt giữa đường, một tay ôm má, một tay chống cành dẻ, vai trái máu vẫn chảy ròng ròng xuống vạt áo. Nàng nhìn cái vai ấy một lúc. Rồi nàng quỳ một gối xuống trước mặt hắn.
Trên cỗ xe voi, tiếng xì xào lại tắt ngấm.
Nàng rút con dao nhỏ đeo bên hông, xẻ toạc cái tay áo rách của Luân ra, xẻ tới tận vai. Vết đao chạy chéo trên bả vai trái, dài hơn một gang tay, mép thịt toác ra. Nàng không nhăn mặt. Nàng lật bàn tay trái hắn lên, dò hai ngón tay lên hõm vai, ấn xuống.
Chỗ ấy. Đúng chỗ ấy. Chỗ ông lang chấm nghệ đầu tiên trong mười hai chấm, cái mùa đông năm hắn mười tuổi.
Máu chảy chậm lại.
Nàng lấy trong tay nải ra một cuộn vải trắng, quấn quanh vai hắn. Hai vòng chéo. Rồi thắt nút.
Nút thắt quay vào mặt trong. Đầu dây giấu kín.
Luân nhìn cái nút thắt ấy, và hắn quên cả cái má đang nóng ran.
"Ta nợ ngươi một cái băng." Nàng nói, đứng dậy, phủi đầu gối. "Trả rồi."
"Cái nút này..."
"Học trên cổ tay mình." Nàng giơ bàn tay phải lên. Vết sẹo trắng chạy dọc từ gốc ngón cái xuống cổ tay. "Năm ấy về tới kinh ta mới gỡ ra. Gỡ ba lần mới hiểu nó thắt kiểu gì."
Rồi nàng quay lưng đi. Đi được ba bước thì dừng lại, không quay đầu.
"Còn cái tên kia." Nàng nói. "Gọi thêm lần nữa thì ta không tát nữa đâu."
"Thế thì làm gì?"
"Chém."
Ông quan Đề điệu đã xuống khỏi xe từ lúc nào.
Ông đứng giữa đường, tay cầm cuốn sổ dày, tay cầm cây bút lông, cau mày nhìn cái đứa rách rưới ngồi bệt dưới đất. Ông không còn là người vừa vẩy một giọt mực mà làm con đường nín thở. Bây giờ ông chỉ là một ông quan đẫy đà, râu ba chòm lốm đốm bạc, mặt nhăn lại như người sắp phải làm thêm một việc không có trong sổ.
"Ngươi người ở đâu? Cớ sao bị đám tà giáo ấy truy sát?"
Luân lồm cồm đứng dậy. Hắn phủi hai tay vào vạt áo, rồi chắp tay, cúi đầu. Cái lối cúi đầu ông lang dạy từ năm hắn chín tuổi, mỗi lần gặp người trên.
Người ta hỏi mày ở đâu. Bốn tháng nay hắn tránh người vì câu ấy. Hắn không nói được cái tên Lò Trấu mà không phải nói ra cả cái đêm tháng Hai. Mà cái tên Lò Trấu bây giờ nằm ở nửa của người ta.
Hắn nghĩ tới ông tiều phu. Nghĩ tới cái xóm dưới chân núi. Nghĩ tới bãi máu giữa hai vách đá, nơi cả một xã nằm thành vòng, không còn ai để giữ sổ, không còn ai để hỏi.
"Bẩm quan lớn." Giọng hắn khản đặc, mà rành rọt. "Con là người Huyền Vân Sơn. Chạy thoát."
Ông quan ngẩng lên khỏi cuốn sổ.
"Huyền Vân?"
"Dạ. Cả xã con bị bọn ấy gom lên núi. Con trốn được." Hắn cúi đầu thấp hơn. Mặt hắn nóng lên, không phải vì cái tát. Hắn chưa nói dối ai bao giờ mà không bị bắt quả tang. "Con đang trên đường lên kinh ứng thí."
Nét mặt ông quan dịu đi. Tin dữ ở Huyền Vân, có khi đã chạy tới tai đoàn xe từ sáng nay. Có khi chưa. Ông không nói.
"Tên gì?"
"Dạ, Minh Luân."
"Họ gì?"
Tay Luân đưa lên ngực áo, chạm vào tấm gỗ. Cái họ ni bây chừ mà đem ra chợ nói to lên là có người hỏi tới đời ông đời cố. Không được nói với ai. Không được viết vào đâu.
"Dạ... con không có họ ạ."
Ông quan nhìn hắn một lúc lâu. Rồi ông chấm bút, viết vào sổ. Luân nhìn nét bút. Hai chữ. 明倫. Rồi ba chữ nữa. 玄雲山. Hai chữ sau hắn đọc được, Vân với Sơn. Phía trên hai chữ 明倫 để trống một khoảng, như cái khoảng trống trên thanh gỗ cửa điếm.
"Ứng thí khoa nào?"
"Võ ạ."
Ông quan liếc cái thân hình gầy nhom của hắn, cái áo rách, đôi chân đất, cái cành cây trong tay trái. Ông không nói gì. Ông viết thêm một chữ.
"Được rồi. Lên xe." Ông gập sổ. "Nói trước cho ngươi biết. Năm nay đánh nhau, võ khoa bỏ kỳ Hương, gom cả vào một kỳ Hội ở kinh. Đặc cách cho ngươi lên xe là vì cái chữ Huyền Vân, không phải vì ngươi. Lên tới kinh thì ngươi cũng chen vai với cả nghìn đứa như mọi đứa. Đỗ hay trượt là việc của ngươi. Rõ chưa?"
"Dạ rõ. Con đội ơn quan lớn."
Luân cúi rạp người.
Người con gái áo thiên thanh đã lên yên ngựa. Con ngựa ô cao lớn, bờm tết gọn, dậm chân lộp cộp trên mặt đá ong. Nàng ghìm cương, quay lại nói với ông quan, giọng ngắn gọn như ra lệnh.
"Đưa thí sinh về trạm trước khi trời tối. Đừng dừng dọc đường. Ta lên núi xem còn bao nhiêu đứa."
"Bẩm Quốc Nữ, bọn ấy ở trên núi đông lắm..."
"Thế nên mới phải xem."
Nàng thúc ngựa. Con ngựa ô vọt đi, phóng ngược về phía bìa rừng, bốn vó tung bụi đỏ.
"Nghi! Nghi, đợi anh!" Trịnh công tử cuống quýt gọi theo. Gã vội vàng leo lên con ngựa bạch của mình, luống cuống mãi mới xỏ được chân vào bàn đạp, rồi cũng phóng theo, tà áo lam bay phần phật, cây quạt vẫn cầm khư khư trong tay.
Luân đứng giữa đường, xoa cái má còn in dấu năm ngón tay, nhìn hai bóng ngựa nhỏ dần trong bụi.
"Quốc Nữ." Hắn lẩm bẩm.
Năm năm trước, lính gọi con bé ấy là Diêu Hoa Quốc Nữ, và hắn nghe như nghe tên một loài hoa lạ. Năm năm sau, cả một đoàn xe voi, cả một ông quan vẩy mực làm con đường nín thở, đều cúi đầu trước cái tên ấy.
Hắn nhìn xuống cái nút thắt trên vai mình. Nút thắt mặt trong. Đầu dây giấu kín.
Gỡ ba lần mới hiểu nó thắt kiểu gì.
Bên trong cỗ xe voi rộng hơn Luân tưởng nhiều.
Tầng dưới cùng ngăn làm hai gian bằng một tấm vách gỗ chạm hoa sen. Cầu thang gỗ lim ở giữa dẫn lên tầng trên, nơi có lính gác đứng ở chân cầu thang, không cho ai lên. Người ta bảo trên ấy là chỗ của quan, của Trịnh công tử, và của mấy thí sinh nhà quyền quý.
Gian bên trái là của thí sinh văn khoa.
Vừa vén rèm bước vào, Luân đã phải rụt cổ lại. Trong gian im phăng phắc. Chỉ có tiếng giấy lật sột soạt, tiếng thỏi mực mài trên nghiên đều đều. Mấy chục thư sinh áo dài, khăn lượt ngay ngắn, ngồi xếp bằng thành từng dãy, lưng thẳng như cây sào, mắt không rời trang sách. Có mấy người ngẩng lên nhìn hắn. Cái nhìn đi từ trên xuống dưới, dừng lại ở đôi chân đất lấm bùn, rồi quay đi. Không ai nói gì.
Luân đứng đực ra ở cửa chừng ba hơi thở, thấy mình như con quạ lạc vào giữa đàn cò.
Hắn lùi ra. Vén tấm rèm bên kia.
Và thở phào.
Gian bên phải ồn như cái chợ phiên. Sàn gỗ trải chiếu cói, hơn hai chục thanh niên tụ tập từng tốp. Đứa cởi trần đấm thình thịch vào cái bao cát treo lủng lẳng trên xà. Đứa ngồi xếp bằng vận công, mồ hôi bốc hơi nghi ngút trên đỉnh đầu. Hai đứa vật nhau giữa chiếu, xung quanh một đám đứng vây, reo hò, đặt cược bằng kẹo lạc. Mùi mồ hôi, mùi dầu xoa bóp, mùi chè đặc trộn vào nhau, nồng nặc.
Không ai buồn để ý tới cái đứa rách rưới vừa bước vào.
Luân lết tới một góc trống sát vách, ngồi thụp xuống, dựa lưng vào thành xe. Cỗ xe lắc lư nhè nhẹ theo bước voi, đều đều, như cái võng. Lúc này toàn thân hắn mới bắt đầu đau. Vai, sườn, đầu gối, lưng, hai bàn chân rách tươm vì đá. Chỗ nào cũng rát, cũng nhức, cũng giật giật theo nhịp tim.
Hắn nhắm mắt lại.
Hắn nghĩ tới cái nút thắt trên vai. Nghĩ tới cái xác ông tiều phu. Nghĩ tới tiếng "Trần" rơi ra từ miệng một gã thầy chùa đấm chết người rồi niệm Phật. Nghĩ tới cái lỗ rách to bằng cái nong trên tấm lưới.
Một ngày. Mới có một ngày.
Chưa kịp chợp mắt thì có tiếng chân dừng ngay trước mặt.
"Ê, người anh em."
Luân mở mắt.
Một gã thanh niên chừng mười bảy mười tám đứng đấy, tay cầm hai chén chè. Người thấp đậm, vai ngang, mặt vuông chữ điền, cười lên thì hai mắt híp lại thành hai sợi chỉ. Áo gã bằng gấm, thứ gấm tốt, hoa văn triện tàu dệt nổi, nhìn là biết đắt tiền. Mà mặc thì luộm thuộm, tay áo xắn tới khuỷu, thắt lưng buộc lệch một bên, vạt áo dính một vệt dầu xoa bóp to bằng bàn tay.
Gã chìa một chén chè ra trước mặt Luân.
"Nhìn cái mặt là biết vừa đi qua cửa tử. Uống miếng chè đã."
Luân ngần ngừ một thoáng. Rồi hắn đưa hai tay ra đỡ.
"Dạ. Cảm ơn anh."
"Ối giời, khách sáo." Gã phẩy tay, ngồi phịch xuống bên cạnh, tự nhiên như quen từ đời nào. "Ở gian này chẳng ai khách sáo với ai. Bên kia mới lắm lễ." Gã hất cằm về phía tấm vách hoa sen, bĩu môi. "Ngồi cả buổi không ai dám đánh rắm."
Luân nhấp một ngụm chè. Chè nóng, chát, đặc, trôi xuống tới đâu ấm tới đấy.
Hắn nhìn chén chè trong tay. Rồi nhìn gã thanh niên.
"Chén chè này, tôi trả anh thế nào?"
Gã thanh niên đang định nói gì thì khựng lại. Gã nhìn Luân như nhìn một con vật lạ.
Rồi gã phá lên cười. Cười to tới mức hai đứa đang vật nhau giữa chiếu cũng phải ngoái lại.
"Trả? Một chén chè mà đòi trả?" Gã vỗ đùi đánh đét. "Người anh em, ông là người đầu tiên trên cái xe này hỏi tôi câu ấy. Mấy đứa kia uống chè của tôi, ăn kẹo của tôi, vay tiền của tôi ba tháng chưa trả một đồng, có đứa nào hỏi đâu."
Gã chắp tay vái một cái, vái kiểu nhà buôn, vừa vái vừa cười.
"Đỗ Kim Phát. Cái tên nghe như biển hiệu tiệm vàng ấy nhỉ? Ông bà già tôi đặt đấy. Nhà buôn mà, cứ thấy chữ nào ra tiền là nhét vào tên con."
Luân lóng ngóng đặt chén chè xuống, chắp tay vái lại. Phát vỗ bộp vào vai lành của hắn một cái, suýt làm hắn đổ nghiêng.
"Minh Luân."
"Minh Luân." Phát lặp lại, gật gù. "Tên sang nhỉ. Như tên con nhà có học." Gã nheo mắt nhìn cái áo rách tả tơi của Luân. "Mà áo thì như đứa đào mả."
Luân bật cười. Cười thật.
"Ừ." Hắn nói. "Người ta cũng bảo tôi thế."
"Thế thì đúng rồi." Phát ghé sát lại, mắt sáng lên, hạ giọng như sắp kể chuyện ma. "Mà này. Nãy giờ tôi đứng bên cửa sổ, nhìn hết từ đầu tới cuối rồi nhé. Ông vừa gọi Diêu Hoa Quốc Nữ là cái gì ấy nhỉ? Rồi ăn nguyên một cái tát? Rồi lại được chính tay Quốc Nữ quỳ xuống băng vai cho?"
Luân sặc chè.
Năm năm một cái tên thầm,
Buột ra một tiếng, má bầm năm tay.
Nút ai thắt lại vai này,
Gỡ ba lần mới hiểu ngày năm xưa.