Sáng mùng năm tháng Năm, Đoan Ngọ.
Trạng Quỳnh đánh thức vua từ lúc trời còn xám. Y bưng vào lều một cái bát sành, trong bát có mấy thìa rượu nếp cái, xin của lão coi trạm dịch đêm mùng hai, gói trong lá chuối mang theo suốt đường.
– Tết giết sâu bọ, bệ hạ. – Y nói. – Dưới xuôi, sáng nay nhà nào cũng ăn một miếng trước khi ra đồng.
Lạc Thiên ăn một thìa. Rượu nếp chua, cay, nóng xuống tới bụng. Năm ngoái, ngày này, trong cung, phụ hoàng còn ngồi trên ngai, nhị ca đã chết được hai năm, đại ca còn đứng đầu hàng hoàng tử. Hắn mười bảy tuổi, đứng cuối hàng. Không ai nhớ đưa cho hắn một bát rượu nếp.
Hắn ăn hết bát, đưa trả.
Ngoài bãi cỏ, Vi Chấn đã ngồi dưới gốc sung từ lúc nào. Bát nước muối đêm qua còn úp bên rễ cây. Lão đang quấn một mảnh vải cũ lên đầu cái móc sắt, quấn từng vòng, chặt, buộc lại bằng một sợi lạt. Quấn xong, lão ấn đầu móc vào lòng bàn tay mình, ấn mạnh, xem có đau không.
Không đau.
Lão thấy vua đứng ở cửa lều nhìn ra, cũng không đứng dậy. Lão chỉ giơ cái móc lên một chút, như để vua thấy, rồi lại cúi xuống, buộc thêm một vòng lạt nữa.
Lúc hắn ra khỏi lều, ba bộ đã xuống.
Cả sườn đồi bên kia suối như đổ xuống bãi cát. Đàn ông, đàn bà, ông già, trẻ con. Đàn bà đeo vòng bạc ở cổ tay, áo chàm mới, thắt lưng đỏ. Trẻ con cưỡi trên vai cha. Mấy ông già ngồi xếp thành một hàng trên bờ đá cao, gậy tre đặt ngang đùi, như ngồi trong đình. Người buôn muối dưới xuôi đứng xa, tụm lại một chỗ ngoài bìa bãi chợ, không dám tới gần vòng cọc tre.
Trạng Quỳnh đưa mắt nhìn đám người buôn ấy một lượt, từ người đầu tới người cuối. Y nhìn lâu hơn mọi lần.
– Người mặt rám nắng hôm hai mươi lăm, – y nói khẽ, – không có ở đây.
Lạc Thiên không quay sang. Hắn không lấy làm lạ. Người ấy không cần đứng đây mới biết hôm nay voi nào lùi. Ngoài bìa bãi chợ kia, thiếu gì cái miệng sẽ kể lại.
Không có tiếng trống. Không có tiếng tù và. Chỉ có tiếng người, và tiếng suối.
Nỏ vẫn nằm trong lều từ chiều mùng ba. Tám người lính Thiên Trường đứng sau lưng hắn, tay không. Trạng Quỳnh đứng bên trái hắn, quạt giắt sau lưng, không mở.
Thiếu nữ cưỡi con voi trắng lội suối sang. Nàng thắt khăn đỏ, cầm móc đồng. Con voi già bước qua dòng nước chậm rãi, mỗi bước chân trước bên phải đặt xuống nhẹ hơn chân trái một chút. Nó lên bờ, đi thẳng tới giữa vòng cọc tre, dừng lại.
Nàng không xuống voi. Nàng nói, trước bằng tiếng Tam Bộ, cho ba bộ nghe. Sau đó nàng quay sang bên này, nói bằng tiếng Lạc Việt, rõ từng chữ.
– Voi đẩy voi. Người không đánh người. – Nàng nói. – Bị đẩy trượt trên cát mà chân không nhấc lên, thì chưa lùi. Con nào tự nhấc chân bước ngược về sau, con ấy lùi. Lùi là thua.
Nàng nhìn sang Lạc Thiên.
– Vua Lạc Việt thêm một điều. Ngươi nói lại cho ba bộ nghe.
Lạc Thiên bước ra một bước.
– Không con voi nào phải chết. – Hắn nói.
Thiếu nữ dịch câu ấy sang tiếng Tam Bộ. Trên bờ đá cao, mấy ông già gật đầu.
Lạc Thiên quay lại. Vi Chấn đã ngồi trên cổ con Mộc, cái móc sắt cán gỗ cầm trong tay. Ông lão quản tượng lưng còng ngồi trên cổ một con voi cái cũng gầy guộc như lão, trông nhỏ bé như một con chim đậu trên tảng đá.
– Vi Chấn.
– Bẩm.
– Không thúc.
Vi Chấn nhìn vua. Lão nhìn cái móc sắt trong tay mình.
– Bẩm. – Lão nói.
Hôm qua, chính lão nói để nó đứng. Hắn chỉ nhắc lại.
Dã Tượng đi bộ bên đầu con Mộc, dắt nó vào vòng cọc tre. Ngoài bãi cỏ, Bất Tán bị buộc vào gốc sung bằng một sợi dây mây to bằng cổ tay. Nó giật dây, rống lên từng hồi, đòi theo mẹ nuôi. Lữ Thất ôm lấy vòi nó, dỗ, mặt tái nhợt.
* * *
Giờ Tỵ, nắng đã lên cao, cát trong vòng cọc tre bắt đầu nóng.
Dã Tượng đứng bên trái đầu con Mộc, cách nó nửa bước. Y không đứng giữa hai con voi. Đứng giữa hai con voi đang đẩy nhau, là chết. Y đứng ở chỗ con Mộc vểnh tai là nghe được y, liếc mắt là thấy y.
Dưới bàn chân trần, cát nóng. Dưới lớp cát nóng, đất nặng. Từ hôm rời kinh, chưa ngày nào đất nặng như hôm nay. Mỗi lần y hít vào, như có ai đè một bàn tay lên ngực. Y để mặc nó.
Trước mặt y, cách chừng mười bước, con voi trắng đứng yên. Thiếu nữ ngồi trên cổ nó, cái móc đồng cầm lỏng tay, không giơ lên.
Trên bờ đá cao, một ông già Tam Bộ giơ cây gậy tre lên, rồi hạ xuống.
Con voi trắng bước tới.
Không lao. Không rống. Nó bước tới như một ông già đi qua sân nhà mình, từng bước, chậm. Tới cách con Mộc ba bước, nó hạ đầu xuống. Cặp ngà dài cong vút chúc mũi xuống, sát mặt cát. Không chĩa vào ngực con voi cái. Chĩa xuống đất.
Con Mộc rùng mình. Tai nó vểnh ra. Đầu nó khẽ quay sang phải, như muốn tránh.
Dã Tượng cất tiếng.
Không phải tiếng hô. Là một tiếng trầm, rung lên từ trong lồng ngực y, thấp tới mức người đứng ngoài vòng cọc tre không nghe thấy, chỉ con voi đứng sát y mới nghe. Tiếng ấy không bảo con Mộc đẩy. Không bảo nó mạnh lên. Chỉ bảo nó một điều: ta ở đây.
Con Mộc quay đầu lại. Nó đứng yên.
Dã Tượng nhớ một buổi chiều cuối tháng Hai, trong thung lũng suối lớn ở rừng Tây. Con voi cái đầu đàn tai rách lao vào y, hất y văng ba trượng vào rặng tre. Lần thứ hai nó lao tới, tới trước mặt y thì khựng lại. Không phải vì y mạnh hơn nó. Là vì nó nghe được, trong tiếng trầm ấy, y không muốn đánh nó.
Hôm ấy, con voi đầu đàn để con Mộc về với người. Hôm nay, con voi trước mặt không phải voi của y. Tiếng trầm ấy, y chỉ để cho con Mộc nghe.
Trán con voi trắng chạm vào trán con voi cái.
Một tiếng đục, nặng, như hai súc gỗ lim va vào nhau dưới nước. Cả bãi cát nín thở.
Con voi trắng đẩy.
Dã Tượng cảm thấy cú đẩy ấy qua lòng bàn chân. Đất dưới chân y rung lên một cái. Con Mộc bị đẩy về sau. Bốn chân nó không nhấc. Nó trượt. Bốn bàn chân to bè cày xuống cát, để lại hai rãnh dài, cát dồn lên thành gờ sau gót. Một sải. Hai sải. Ba sải.
Trên cổ con Mộc, Vi Chấn nắm chặt cái móc sắt, các đốt ngón tay trắng ra. Cái móc giơ lên nửa chừng. Lão nhìn xuống cái đầu lốm đốm của con voi cái già, nhìn hai tai nó run lên. Đêm hai mươi sáu, bên chuồng voi, lão đã nói một câu. Đứng, thì nó biết.
Lão hạ cái móc xuống. Không gõ.
Con Mộc dừng trượt.
Nó dồn sức sang chân trái. Dã Tượng nghe thấy, qua đất. Chân trái nó cắm sâu xuống cát, run lên. Chân trước bên phải, chỗ vết vòng sắt, đặt nhẹ trên cát, run hơn. Cả thân hình gầy guộc của nó run lên. Nhưng không một bàn chân nào nhấc lên.
Nó không bước lùi.
Một hơi thở. Hai hơi thở. Mười hơi thở. Mồ hôi chảy xuống mắt Dã Tượng, y không chớp. Trên bờ đá cao, một đứa trẻ Tam Bộ bật khóc, mẹ nó vội đưa tay bịt miệng lại. Ngoài bìa bãi chợ, mấy người buôn muối dưới xuôi kiễng chân lên, rướn cổ, không ai dám thở mạnh.
Trán vẫn chạm trán. Con voi trắng thở ra một hơi dài, nặng. Dã Tượng chờ cú đẩy thứ hai. Cú đẩy thứ hai, con Mộc không chịu nổi. Y biết. Vi Chấn biết. Người con gái trên cổ con voi trắng cũng biết.
Cú đẩy thứ hai không tới.
Con voi trắng lùi đầu lại một chút, chỉ một chút, để trán nó rời khỏi trán con voi cái. Nó không nhấc chân. Nó hạ vòi xuống.
Cái vòi dài, xám trắng, nhăn nheo, đưa ra chậm rãi, dò xuống phía dưới. Qua đầu gối con Mộc. Xuống tới chân trước bên phải. Đầu vòi chạm vào vết vòng sắt cũ. Chạm nhẹ, như người ta sờ vào vết sẹo trên tay một người quen lâu ngày mới gặp.
Đầu vòi dừng ở đó.
Con voi trắng đứng yên.
Cả bãi cát im phăng phắc. Không một tiếng người. Ngoài bãi cỏ, Bất Tán cũng thôi rống.
Dã Tượng thôi cất tiếng. Tiếng trầm trong ngực y lặng đi. Con Mộc vẫn đứng. Không cần ai bảo nữa, nó vẫn đứng.
* * *
Lạc Thiên đứng ngoài vòng cọc tre, không động.
Hắn thấy con voi trắng đặt vòi lên chân con voi cái. Hắn thấy thiếu nữ trên cổ nó cúi xuống nhìn cái vòi ấy. Hắn thấy cái móc đồng trong tay nàng.
Nàng không giơ nó lên.
Nàng vỗ nhẹ lên đầu con voi trắng, hai cái, nói khẽ mấy tiếng bằng tiếng Tam Bộ. Con voi già thu vòi về. Đoạn nó nhấc chân trước bên trái lên, đặt lùi về sau. Tiếp đến chân trước bên phải. Nó lùi một bước. Lùi thêm một bước nữa.
Hai bước.
Thiếu nữ ngẩng lên, nói to, cho cả bãi cát cùng nghe.
– Voi Tam Bộ lùi.
Không ai reo. Bên này không ai reo. Bên kia cũng không. Trên bờ đá cao, mấy ông già ngồi im, gậy tre vẫn đặt ngang đùi.
Lạc Thiên đứng im. Hắn không thấy mình thắng. Con voi của hắn không đẩy được ai một bước. Nó bị đẩy trượt ba sải trên cát, run lên như tàu lá, và đứng lại. Thứ khiến con voi trắng dừng, không phải sức của con Mộc. Là một điều gì đó trong con voi già kia, mà người Tam Bộ đã biết từ lâu, còn hắn tới giờ vẫn chưa biết là gì.
Về kinh, hắn sẽ nói đúng như thế. Voi Lạc Việt không lùi. Voi Tam Bộ không đẩy lần thứ hai.
Thiếu nữ trượt xuống khỏi cổ voi. Nàng đứng bên con voi trắng, một tay đặt lên vai nó, quay về phía ba bộ, nói một hồi dài bằng tiếng Tam Bộ. Nói xong, nàng quay sang bên này, nói lại bằng tiếng Lạc Việt, chậm, từng câu.
– Bốn mươi mùa, ông ấy đẩy voi đực không biết bao nhiêu lần. Voi cái, ông ấy chưa đẩy con nào tới lần thứ hai. Ta biết.
Lạc Thiên nghe. Trạng Quỳnh đứng cạnh hắn, quạt vẫn giắt sau lưng.
– Hôm hai mươi bốn, ta hẹn voi đẩy voi, không phải để xem voi nào khỏe. – Nàng nói. – Hôm ấy, ta để người coi voi của Lạc Việt tới gần ông ấy, đứng cách năm bước. Ta biết y sẽ thấy cái chân. Người coi voi giỏi thì thấy. Ta muốn biết, người Lạc Việt thấy chỗ đau của voi người khác rồi, thì làm gì với nó.
Nàng ngừng lại một nhịp.
– Đêm qua, họ sang nói. Nói cả cái chân của voi họ. Cái chân ấy, người già của ta đã thấy từ hôm kia. Họ không biết. Họ vẫn nói.
Nàng nâng cái móc đồng trong tay lên một chút, rồi hạ xuống.
– Không ai sang, thì hôm nay, ta đã giơ cái móc này.
Trên bờ đá cao, ông lão râu bạc chống gậy đứng dậy. Ông nói một câu bằng tiếng Kinh, lơ lớ, từng chữ rời nhau, như sợ người dưới xuôi không nghe rõ.
– Voi Tam Bộ, chưa con nào chết vì đẩy.
Ông ngồi xuống.
Không ai nói voi Lạc Việt mạnh hơn. Lạc Thiên cũng không nói. Hắn nhìn con voi cái già đứng run rẩy giữa hai rãnh cát dài, bốn chân vẫn cắm xuống cát, chưa dám nhấc. Một con voi gầy, già, không ngà, chân trước còn mang dấu vòng sắt của Ải. Nó không thắng ai. Nó chỉ không lùi.
Ngoài bãi cỏ, có tiếng dây mây đứt.
Bất Tán lao vào vòng cọc tre, tai vểnh, đuôi dựng, Lữ Thất chạy theo sau, ngã sấp xuống cát. Con voi non chạy thẳng qua trước mặt con voi trắng. Con voi trắng không động, chỉ nghiêng đầu sang một bên, để nó qua.
Bất Tán chui vào giữa hai chân trước của mẹ nuôi, dụi đầu vào ngực con voi cái, vòi quấn lấy vòi mẹ.
Con Mộc nhấc chân lên. Lần đầu tiên từ lúc bị đẩy. Không phải bước lùi. Nó nhấc chân trước bên phải, đặt xuống cạnh con voi non, để nó nép vào.
Vi Chấn tuột xuống khỏi cổ voi, không bám, không chống, rơi phịch xuống cát. Lão không đứng dậy. Lão quỳ trên cát, đặt bàn tay lên chân trước bên phải con Mộc, chỗ vết vòng sắt cũ, chỗ đầu vòi con voi trắng vừa chạm vào.
Lão không nói gì. Hai vai lão rung lên.
Lữ Thất bò dậy khỏi cát, mặt mũi lấm lem, chạy tới đứng bên con voi non. Gã không dám kéo nó đi. Gã chỉ đứng đó, một tay đặt lên lưng nó, như sợ nó lại chạy mất lần nữa.
Dã Tượng đứng bên đầu con Mộc, cúi mặt nhìn xuống cát.
Thiếu nữ đứng bên con voi trắng, nhìn sang vua Lạc Việt.
Nàng không cười. Không chê. Nàng chỉ nói, giọng đủ cho cả bãi cát nghe, như người ta nói câu cuối cùng của một lời hẹn.
– Tam Bộ ngồi xuống. Vua Lạc Việt nói tiếp đi.