Giờ Thân hai mươi bảy, Ninh Viễn đứng ngoài cửa xưởng nỏ Công bộ.
Y đứng đúng chỗ ấy. Canh năm hai mươi lăm tháng Hai, cũng ở chỗ này, một lão già chống gậy chắn ngang cửa, không thèm xem công văn của Đỗ chủ sự, chỉ nói một câu: người Hộ bộ, không bước vào xưởng nỏ. Lão không quát, không mắng. Lão đứng đó, cho tới khi y tự quay lưng.
Hai người lính gác cửa nhìn y. Không ai đuổi. Y cũng không xin vào.
Sáng nay ở Hộ bộ, Đỗ chủ sự đặt xuống án y một tờ lệnh. Mười người lính triệu hoán, cấp lương từ hôm nay. Y chép vào sổ lương, chữ nhỏ, đều, như mọi dòng khác trong sổ.
Khẩu phần binh sĩ triệu hoán, mười người: cấp từ hai mươi bảy tháng Tư.
Chép xong, y ngồi nhìn dòng ấy tới khi mực khô.
Vua về kinh chạng vạng hôm qua. Đêm qua, Trống đã có thêm mười người. Không ai giấu. Lệnh đi thẳng qua Hộ bộ, đi qua tay y. Bỏ vào ống tre, dòng ấy có giá với hầu phủ Hoành Châu. Với kẻ không có bóng, còn có giá hơn. Cuối tháng Ba, dòng khẩu phần của năm mươi chín người lính triệu hoán dừng lại ở ngày hai mươi chín, cũng chính tay y chép, rồi chính tay y gạch. Dòng hôm nay nói, Trống vẫn gọi được người, ngay khi chủ vừa về tới.
Trong tay áo trái của y có hai thứ.
Một ống tre bịt sáp từ tối mười sáu, chưa xuống thuyền. Một tờ giấy gấp nhỏ, chép từ đêm mùng tám, chữ của y.
Đêm mùng tám, kẻ không có bóng đứng sau lưng y lúc nào y không hay, đặt lên án một phong thư lạnh, dặn gửi theo thuyền muối sáng mai. Kẻ ấy đi rồi, y ngồi tới canh tư, trải một tờ giấy mới, chép lại từng chữ. Dòng thứ ba, y đọc hai lần.
Người giữ sổ lễ vật đã thấy, nói không thấy. Đừng dùng nữa.
Người giữ sổ lễ vật, là y.
Sáng mùng chín, y vẫn gửi bản kia đi. Không gửi, thì ngay hôm ấy, người ta đã biết y đọc. Từ đó tới nay, y là một thứ đã bị dặn đừng dùng nữa. Y biết hầu phủ làm gì với những thứ như thế. Hầu gia không vứt đi. Hầu gia cất vào ngăn án, đợi ngày đem ra đổi lấy một thứ khác.
Y có thể tới Hình bộ. Ở Hình bộ có lão quan tóc bạc làm án ba chục năm, không tin ai. Tới đó, ống tre thành tang vật, y thành phạm nhân, cả triều biết trong một buổi sáng. Năm ngày sau, hầu phủ Hoành Châu cũng biết.
Nên y tới đây.
Từ tháng Hai tới nay, cả kinh thành đều tử tế với y. Đỗ chủ sự khen chữ y đẹp. Người ta xếp y ngồi án đầu tiên viết thẻ tên. Mấy bà bán rau đứng trước án y, nhờ y viết tên chồng, tên con, cảm ơn y rối rít. Đứa con trai nhà Chu Tứ nhờ y viết lên thẻ một dòng khoe nó lặn giỏi, rồi đứng nhìn y viết, mắt sáng rỡ.
Chỉ có một người không tử tế với y. Lão già ấy nhìn y như nhìn một người đứng sai chỗ, và nói ra đúng điều lão nghĩ.
Cánh cửa xưởng hé ra một lần. Gã thợ rèn trẻ thò đầu ra, thấy y, rụt vào. Gần hết giờ Thân, gã lách ra cửa bên, chạy về phía cung.
Ninh Viễn vẫn đứng.
Chạng vạng, lão già chống gậy về. Gã thợ rèn trẻ đi sau lưng lão. Lão đi ngang qua y, không liếc lấy một cái, bước vào trong. Cánh cửa khép lại, để hở một khe.
Ninh Viễn bước lên bậc, gõ ba tiếng.
* * *
Ba tiếng gõ. Không mạnh, không nhẹ, cách nhau đều.
Cao Lỗ mở cửa.
Gã thư lại đứng đó, áo xanh, khăn chít ngay ngắn, hai tay để trước bụng. Tay áo bên trái hơi trĩu.
– Hạ quan Ninh Viễn, Hộ bộ. – Gã nói. – Xin gặp Cao lão.
– Người Hộ bộ, không bước vào xưởng nỏ. – Cao Lỗ nói.
– Hạ quan biết. – Gã nói. – Hôm nay hạ quan tới, không phải việc của Hộ bộ.
Cao Lỗ nhìn gã thêm một lúc. Lão tránh sang một bên.
– Vào.
Thợ đã về hết. Ba lò rèn ủ tro, chỉ còn hơi nóng. Cao Lỗ bảo Đoàn Kim ra đứng ngoài cửa, đóng cửa lại. Trong xưởng chỉ còn một ngọn đèn dầu trên vách, một lão già và một gã thư lại.
Năm ấy, ở Cổ Loa, cũng có một người được cho vào xem nỏ. Người ấy cũng lễ phép, chữ cũng đẹp, cũng biết cúi đầu đúng lúc. Cái tên ấy, lão không nói ra. Từ lúc gã bước qua bậc cửa, mắt lão không rời đôi tay gã.
Gã thư lại đi tới cái bàn rèn kê giữa xưởng. Trên chiếc bàn gỗ sát vách cạnh đó, mấy chục thẻ tre khắc hình lẫy nỏ còn xếp thành hàng. Lão cố ý không phủ vải. Gã đi ngang qua, mắt nhìn thẳng xuống mặt bàn rèn, không liếc sang lần nào. Cao Lỗ thấy. Kẻ tới để xem nỏ, thì mắt đi trước chân. Gã này, mắt đi sau chân. Gã rút trong tay áo ra một ống tre, một tờ giấy gấp nhỏ, đặt lên mặt sắt nguội. Đặt ngay ngắn, cạnh nhau, như đặt hai món đồ lên án cho người ta kiểm.
Xong, gã lùi lại hai bước, chắp tay.
Cao Lỗ cầm ống tre lên. Sáp hai đầu nguyên dấu.
Từ tháng Ba tới nay, lão đã hơ dao trên hơi nước, gỡ sáp mấy ống tre như thế này, đọc xong gắn lại, người ở Hoành Châu không ai nhận ra. Lần này lão không hơ dao. Lão bóc bằng móng tay cái, vụng về, như người chưa bóc ống tre nào bao giờ. Sáp vỡ vụn, rơi lả tả xuống mặt bàn rèn.
Trong ống là một mảnh giấy cuộn nhỏ.
Mười sáu tháng Tư. Bệ hạ ra khỏi Thái Miếu. Mai thiết triều.
Sáng hôm ấy, chuông Thái Miếu đánh chín tiếng, cả kinh thành nghe. Dòng này, đem bán, không ai mua.
– Sáng mười sáu, – gã thư lại nói, giọng đều, – hạ quan quỳ cuối hàng Hộ bộ, thấy tay bệ hạ. Hạ quan biết, suốt một tháng sau cổng Thái Miếu đóng, trong ấy không có vua. Hạ quan không viết điều ấy.
– Sáp còn nguyên. – Cao Lỗ nói. – Thứ ngươi viết, ngươi cũng không gửi.
– Không gửi.
Cao Lỗ mở tờ giấy gấp nhỏ.
Ba dòng. Lão đọc. Từng chữ, không sai một chữ với tờ giấy lạnh lão đã đọc sáng mùng chín, trong một ống tre khác, trước khi gắn sáp trả về chỗ cũ. Lão không nói điều ấy ra. Lão chỉ nhìn nét chữ. Thẳng. Đều. Không run một nét. Chép một lá thư mà dòng cuối nói về chính mình, tay vẫn không run.
– Dòng thứ ba, – gã thư lại nói, – là hạ quan.
Cao Lỗ đặt tờ giấy xuống cạnh ống tre.
– Sao không tới Hình bộ?
– Hình bộ sẽ hỏi ai sai hạ quan. Hạ quan khai được. Khai xong, cả triều biết. Hạ quan không sống tới mùa gặt.
– Sao lại là lão phu?
Gã thư lại im một lúc.
– Từ tháng Hai tới nay, cả kinh thành đều tử tế với hạ quan. – Gã nói. – Chỉ có Cao lão đuổi hạ quan ra khỏi cửa. Người dám đuổi thẳng mặt, là người không giả vờ.
Cao Lỗ không đáp câu ấy.
– Ngươi đưa lão phu mấy thứ này, muốn gì?
– Hạ quan không xin gì.
Gã đứng im. Ngọn đèn dầu trên vách lay một cái. Một lúc sau, gã nói tiếp, giọng nhỏ hơn.
– Chỉ xin một điều. Đừng bắt hạ quan viết thư giả.
– Lão phu không hứa. – Cao Lỗ nói. – Lão phu báo chủ công.
Lão kéo một cái ghế đẩu tới cạnh lò rèn thứ ba, gõ đầu gậy lên mặt ghế.
– Ngồi đây. Đợi.
Gã thư lại ngồi xuống. Không ai trói gã. Đoàn Kim từ ngoài cửa bưng vào một bát nước. Gã đón bằng hai tay, uống cạn, đặt bát xuống đất, cạnh chân.
Cao Lỗ ngồi đối diện, cây gậy gác ngang đầu gối. Lão ngồi như thế tới khi trời tối hẳn.
* * *
Đêm hai mươi bảy, trong thư phòng, ống tre và tờ giấy gấp nhỏ nằm trên án.
Cao Lỗ kể. Lão kể ngắn, không thêm một chữ của mình. Trạng Quỳnh ngồi bên kia án, đọc tờ giấy chép ba dòng, đọc xong gấp lại, đặt về chỗ cũ.
Lạc Thiên nhìn hai món đồ trên án.
Hắn cầm tờ chép lên, đọc lại dòng thứ ba. Kẻ không có bóng viết về gã thư lại như người ta nói về một con dao đã cùn. Đừng dùng nữa. Gã đọc dòng ấy, chép lại bằng chính tay mình, giữ trong tay áo mười chín ngày. Mười chín ngày, đủ cho một người nghĩ ra nhiều đường. Gã chọn con đường dẫn thẳng tới cửa xưởng nỏ, giữa ban ngày, đứng ở đúng chỗ đã bị đuổi.
Ba con đường.
Một là bắt. Giao Hình bộ, giam lại, có ống tre làm chứng. Bắt gã thì dễ. Nhưng gã vào ngục hôm nay, thì năm ngày sau, Tống Quát biết ô cửa của lão đã đóng. Kẻ không có bóng cũng biết. Những gì gã thư lại thấy suốt từ tháng Hai, sẽ nằm trong ngục cùng gã, không dùng được vào việc gì.
Hai là dùng.
– Chữ của gã, Tống hầu tin. – Trạng Quỳnh nói, giọng đều đều. – Tại hạ soạn một lá, gã chép lại, gửi theo thuyền muối. Một lá thư giả đi qua tay người hầu phủ tin, có khi đáng bằng mấy trận đánh.
Y nói xong, không nói thêm. Y biết vua sẽ hỏi gì.
– Gã xin điều gì? – Lạc Thiên hỏi Cao Lỗ.
– Đừng bắt gã viết thư giả.
Lạc Thiên nhìn ống tre. Mảnh giấy cuộn trong ấy chỉ có một dòng, mà dòng ấy thật. Người viết dòng ấy đã thấy nhiều hơn những gì mình viết, mà không viết.
Tháng Chạp, hắn mượn tên Tam Bộ. Hôm hai mươi bốn, hắn đứng giữa chợ biên mà trả. Bây giờ lại mượn chữ của một người không muốn nói dối, để nói dối thay mình. Là mượn thêm một món nữa. Món này, người phải trả, không phải hắn. Là gã thư lại ngồi cạnh lò rèn kia.
– Không dùng. – Hắn nói.
Trạng Quỳnh khẽ gật đầu. Như người vừa đoán đúng một nước cờ.
– Ba là để gã về chỗ cũ. – Lạc Thiên nói. – Mai, gã ngồi Hộ bộ như mọi ngày. Chuyến thuyền muối sau, gã muốn gửi gì, thì gửi một dòng thật, cả kinh thành đều biết. Vua đã về. Đã lên chợ biên. Đã về lại.
– Còn dòng sổ lương? – Trạng Quỳnh hỏi. – Mười người lính. Gửi hay không, bệ hạ có dặn gã không?
– Ta không dặn gã.
Trạng Quỳnh nhìn vua một lúc, không nói gì.
– Tống hầu sẽ sai người lên. – Y nói. – Xem gã thư lại Hộ bộ còn ngồi chỗ cũ không.
– Thì để người ta thấy gã còn ngồi đó.
Cao Lỗ chống gậy đứng dậy.
– Tờ chép này, lão phu giữ. – Lão nói. – Ống tre cũng giữ.
– Cao lão giữ.
– Lão phu về nói với gã thế nào?
Lạc Thiên nghĩ một chút.
– Nói: mai, ngồi chỗ cũ. – Hắn nói. – Yết Kiêu vẫn nằm trên mái nhà kho.
* * *
Chạng vạng hai mươi tám, ở bến Đông, Yết Kiêu đứng dưới nước tới ngực, đếm.
Đứa con trai nhà Chu Tứ lặn từ lúc mặt trời còn trên ngọn gạo. Chỗ nó lặn, nước sâu quá đầu người lớn. Mặt sông phẳng lặng, chỉ còn mấy vòng sóng nhỏ loang ra rồi tan.
Mỗi hơi, Yết Kiêu đếm bằng một lần tự thở ra thật chậm qua mũi. Tám. Chín. Mười.
Đứa bé trồi lên, há miệng hớp không khí, nước chảy ròng ròng trên mặt. Nó không nhìn quanh, nhìn ngay Yết Kiêu.
– Mười. – Yết Kiêu nói.
Đứa bé không reo. Nó chỉ nhìn y, như sợ nghe nhầm.
Từ tháng Hai, nó lặn được ba hơi. Mùa nước lạnh, nó lặn tới tím tái mà vẫn không chịu lên bờ. Bây giờ là mười.
Yết Kiêu hất đầu về phía chiếc thuyền con của Hà Tiểu Ngư đang neo cách bến mấy sải.
– Lên thuyền. Mai theo Tiểu Ngư ra giữa sông.
Đứa bé bơi tới mạn thuyền, bám lấy, đu người lên. Tiểu Ngư nắm cổ tay nó kéo một cái, nó ngồi bệt xuống sàn thuyền, run cầm cập, mà miệng thì toét ra.
Trên bờ, dưới mái lá cạnh tấm bia thứ nhất, Chu tẩu đứng đó từ lúc nào. Chị không gọi con, không vẫy tay. Chị chỉ đứng nhìn chiếc thuyền con, hai tay nắm lấy vạt áo. Nhìn xong, chị quay vào, thắp thêm một nén nhang lên bát hương dưới mái lá, rồi xách đôi thùng không đi về.
Đêm ấy, Yết Kiêu lại nằm trên mái nhà kho đối diện quán trọ đầu bến.
Gã thư lại về đúng giờ. Đèn trong phòng gã cháy tới canh hai thì tắt. Ống tay áo gã không còn trĩu.
Rạng sáng hai mươi chín, sương còn trắng mặt sông, Yết Kiêu nghe tiếng voi.
Xa, từ phía Bắc thành. Một tiếng rống trầm, dài, của một con voi già. Một tiếng kêu ré lên, the thé, của một con voi non chạy theo. Chân voi đi không ra tiếng. Lát sau, tiếng rống trầm vọng lại lần nữa, đã về phía cửa Tây. Y không thấy. Y chỉ nghe. Y biết ai đi theo tiếng rống ấy. Người khổng lồ ấy đi bộ trước đầu voi, không cần ai nói y cũng biết.
Cùng sáng ấy, một chiếc thuyền muối ngược sông cập bến Đông.
Người lên bờ trước tiên là một người đàn ông gầy, áo vá hai chỗ trên vai, đội nón lá cũ. Không mang theo hàng hóa gì. Phu khuân vác chạy lại mời, gã lắc đầu. Bà bán xôi đầu bến mời, gã cũng lắc đầu. Gã không hỏi đường ai, không mặc cả với ai. Gã đi thẳng lên bậc bến, rẽ vào con ngõ dẫn tới quán trọ đầu bến, như người đã thuộc đường từ trước.
Yết Kiêu trườn qua nóc nhà kho, sang mái nhà bên cạnh, nằm áp mình xuống mấy hàng ngói ướt sương.
Người đàn ông gầy dừng trước cửa phòng gã thư lại, gõ hai tiếng.
Cánh cửa mở ra. Ninh Viễn đứng trong cửa, áo xanh, khăn đã chít, sắp đi Hộ bộ.
Người đàn ông gầy không bỏ nón.
– Hầu gia hỏi thăm. – Gã nói. – Thư lại Ninh, mấy hôm nay khỏe không?