Chương 90: Giải cấm lập từ

Sáng mười tám, vợ Chu Tứ ra bờ sông dưới chân tường Đông từ lúc trời còn chưa rõ mặt người. Tấm bia vẫn đứng đó, chỗ con hào xả ra sông Cái. Đá xanh, cao ngang ngực người, tấm thứ nhất trong ba tấm bia khắc tên tám trăm bốn mươi hai người chết giữ thành. Hàng đầu tiên, chữ to hơn mấy hàng sau một chút. Chu Tứ, người làng chài Bến Dâu. Chị không biết chữ. Nhưng chỗ nào khắc tên chồng, chị sờ là biết. Dưới chân bia, chỗ mấy viên gạch vỡ tháng Hai, giờ chỉ còn cỏ. Hôm ấy, lính của tướng quân Vũ Thành dỡ từng viên. Hôm ấy, bệ hạ quỳ một gối trước mặt chị, nâng bát hương sứt miệng lên, nói hương của chị, từ nay để bệ hạ thắp. Từ hôm ấy, sáng nào chị cũng mang ba nén nhang tới cổng Thái Miếu, cắm vào chum, không thắp. Chị không biết nhang chưa thắp thì đi về đâu. Chỉ biết là có người thắp thay. Chiều qua, người đưa tin đi qua dãy lều, rao lệnh mới. Chị nghe hai lần mới dám tin. Chị ngồi xuống cạnh tấm bia, đặt cái rổ nhỏ xuống cỏ. Trong rổ có một bó nhang, một nắm gạo, một nải chuối xanh. Chưa kịp thắp nén nào, sau lưng đã có tiếng chân. Mấy người đàn ông làng chài Bến Dâu, vai vác tre, tay xách dao rựa. Đi đầu là ông lão đầu xóm chài, râu tóc bạc trắng. Sau cùng là con trai chị, tám tuổi, ôm chiếc đục sắt cũ của cha, chạy lon ton. – Chu tẩu. – Ông lão nói, giọng khàn khàn. – Lệnh bỏ rồi. Làng mình dựng cho ông tướng một cái mái. Ở đây. Đêm ấy, ông tướng xuống nước ở đây, cùng chồng tẩu. Chị nhìn tấm bia, rồi nhìn đám đàn ông. – Ông tướng là anh linh. – Chị nói. – Chồng dân phụ chỉ là người. – Thì một mái, che cả hai. – Ông lão nói. Không ai bàn thêm. Mấy người đàn ông cắm cọc tre, đan phên, lợp lá. Không ai là thợ. Mái lá nghiêng về một bên, cột trước cao hơn cột sau nửa gang tay. Tới giữa buổi, dưới mái lá đã có một tấm ván gỗ mít, trên ván có người viết than hai chữ, nét to, vụng, đọc được: Yết Kiêu. Tấm ván dựng ngay bên cạnh tấm bia đá. Dưới sông, có tiếng mái chèo. Hà Tiểu Ngư chèo một chiếc thuyền nan chở đầy lá gồi. Gã ghé vào bờ, không buộc thuyền, nhảy lên, hai tay ôm một gói vải nhỏ, đi thẳng tới trước mặt chị. – Chu tẩu. – Gã nói, hơi thở còn gấp. – Bệ hạ bảo, trả tẩu. Chị mở gói vải. Bên trong là chiếc bát hương sứt miệng. Bát được lau sạch, trong lòng bát còn một lớp tro mỏng, mịn, tro của gần hai tháng nhang người khác thắp thay. Chị nâng nó lên bằng hai tay, như tháng Hai bệ hạ đã nâng. Bát hương ấy, chị đặt dưới chân tấm bia. Một chiếc bát mới, bằng đất nung, người làng đặt trước tấm ván. Chị thắp sáu nén. Ba nén cho chồng. Ba nén cho ông tướng lặn sông. Khói bay lên, vướng dưới mái lá thấp, lượn một vòng rồi mới thoát ra ngoài. Tới trưa, người tới thắp không chỉ có dân chài. Có một bà cụ ở dãy lều phía Bắc, con trai chết trên mặt thành đêm hai mươi bảy tháng Giêng, tên khắc ở tấm bia thứ hai. Có một người đàn bà bế con nhỏ, chồng tên khắc gần cuối. Có một ông lão cụt tay, không có ai trên bia, chỉ đứng nhìn rồi cũng cắm một nén. Tám trăm bốn mươi hai cái tên trên ba mặt đá. Tới chiều, dưới chân ba tấm bia đã có hơn chục chiếc bát, bát đất, bát sứt, có cả vỏ ốc. Mái lá dựng cho ông tướng lặn sông, rốt cuộc che cả cho những người không phải anh linh. Con trai chị đứng dưới nước, nước tới ngang bụng, nhìn về phía bến Đông. Ở đó, cách bờ mấy chục bước, có một người đứng dưới nước tới ngực, tóc ướt, không chịu lên bờ. Từ sáng, người trên bờ gọi mấy lần, y chỉ lắc đầu. – Ông tướng! – Đứa bé gọi to. – Con lặn được chín hơi rồi! Người dưới sông không đáp. Y chỉ giơ một bàn tay lên khỏi mặt nước, nắm lại, chừa một ngón. Còn một hơi. * * * Chạng vạng hôm ấy, Lạc Thiên xuống địa thất. Hắn không ra bờ sông. Người ta dựng mái lá cho người của người ta. Vua mà tới, thì mái lá ấy sẽ thành mái lá vua tới xem. Hắn chỉ bảo Hà Tiểu Ngư mang trả chiếc bát. Hắn đặt tay lên mặt trống. 【Đinh! Mạch mới nối về Trống: bến Đông, kinh đô — trong che chắn.】 Sợi dây mới rất ngắn. Không phải chạy từ núi rừng Tây Nam về, qua mấy trăm dặm quan lộ. Nó chỉ dài bằng một con phố, từ bờ sông dưới tường Đông chạy về Thái Miếu. Bờ sông ấy ở ngoài cửa Đông, nhưng nằm giữa chân tường với mặt nước, trong tầm tên bắn từ mặt thành. Trống tính nó vào trong. Tháng Hai, một sợi dây như thế là một ngọn đèn giữa kinh thành. Đêm nay, nó chạy dưới một mái nhà hắn không nhìn thấy, mà cảm thấy được. Tiểu Ngư về kể, dưới chân tấm bia bây giờ có hơn chục chiếc bát. Hắn biết, hệ thống chỉ tính nén nhang thắp cho anh linh đã về Trống. Nén thắp cho tám trăm bốn mươi hai cái tên trên đá, không thành một điểm nào. Nhưng chúng cháy dưới cùng một mái lá, chung một làn khói. Người đứng thắp không biết nén nào được tính, nén nào không. Họ cũng không cần biết. Hắn đứng như thế thêm mấy nhịp thở, rồi mới rút tay về. * * * Sáng mười chín, Trạng Quỳnh đi ngang chợ Đông, thì bị một đám trẻ con chặn đường. – Ông đồ! Ông đồ! – Chúng kéo tay áo y. – Ra đây mà xem! Y bị kéo tới trước đình chợ. Cạnh gốc đa, chỗ xưa nay mấy ông xẩm ngồi hát, người ta đã dựng xong một gian thờ nhỏ. Bốn cột tre, mái lợp cói, một chiếc án bằng tấm phản cũ kê trên hai hòn đá. Trên án, một tấm bài vị bằng gỗ xoan, chữ viết bằng mực nho, nét run run. Y nheo mắt đọc. Chữ Quỳnh thiếu mất một nét. Người dựng gian thờ là người trong chợ. Có bà bán rau, có ông hàng thịt, có mấy anh học trò hồi tháng Hai lều chõng vào thi khoa tạm, đỗ thì ít, trượt thì nhiều. Có cả lũ trẻ con đầu tháng này ngồi trong dãy lều chân tường thành, học thêm mấy câu vè của Hà Tiểu Ngư. Chúng đứng quanh gian thờ, vừa đứng vừa hát. Nghe vẻ nghe ve, Nghe vè ông đồ… Bài vè ấy, tháng Hai chính tay y viết. Y viết đủ ông tướng lặn sông, ông già làm nỏ, ông khổng lồ vác côn, không viết mình vào. Câu này, không biết ai thêm. Một anh học trò trẻ bước ra, chắp tay, mặt đỏ bừng. – Bẩm tiên sinh. Chữ trên bài vị, là học trò viết. Học trò viết sai một nét. Xin tiên sinh sửa cho. Trạng Quỳnh nhìn tấm bài vị. Nhìn cái nét thiếu. Nhìn bát hương đất nung, trong đó đã có mấy chân nhang cháy dở từ sáng sớm. Hồi còn sống, người ta cũng gọi y là Trạng. Người ta kể chuyện y trêu chúa, lừa quan, bắt chúa ăn mầm đá. Người ta cười. Nhưng chưa ai dựng cho y một gian thờ ngay giữa chợ, cạnh gốc đa, chỗ người ta mặc cả mớ rau. – Để vậy. – Y nói. – Người viết, viết bằng lòng. Tại hạ sửa, thì thành chữ của tại hạ. Anh học trò ngẩn ra. Bà bán rau bật cười. – Ông đồ nói dối giỏi nhất kinh thành. – Bà nói. – Giờ có đền rồi, ông đồ còn nói dối nữa không? Trạng Quỳnh cầm quạt, gõ nhẹ lên lòng bàn tay. – Còn. – Y nói. – Nhưng dựng đền cho tại hạ rồi, thì từ nay tại hạ nói dối cũng phải nói cho tử tế. Cả đám cười ầm lên. Y cười theo, rồi rút trong tay áo ra ba nén nhang, thắp, cắm vào bát. Thắp cho mình. Chuyện ấy, y chưa làm bao giờ. Chiều hôm ấy, trong Anh Linh Điện, Thanh Vân tới trước mặt vua. Nàng không quỳ. Nàng đứng thẳng, hai tay chắp trước ngực, như một người tới xin việc. – Tam ca. – Nàng nói. – Trong kinh, bến Đông có một mái lá, chợ Đông có một gian thờ. Mai kia, còn nhiều nữa. Không ai quét lá. Không ai giữ bát hương khỏi đổ. Muội xin đi làm việc ấy. – Sáng nay muội ra cổng. – Nàng nói tiếp. – Ba chiếc chum trước Thái Miếu, nhang trong chum vơi một nửa. Người ta rút về, mang đi thắp chỗ khác. Chum ấy, từ nay muội trông cũng được, mà không trông cũng được. Đền ngoài kia, thì phải có người trông. Lạc Thiên nhìn em gái. Trạng Quỳnh đứng bên cột, thấy vua im đi một nhịp. Chỉ một nhịp, ngắn tới mức người khác sẽ không nhận ra. Y không đoán được hết. Hôm ở Bản Khê, vua từ hang lớn dưới lòng đèo đi ra, vai phủ bụi đá, chuyện trong hang không kể với ai. Sáng rời bản, người tiều phu nói một câu về cái tổ chim bỏ đã lâu, vua đi một quãng dài không nói. Y chỉ biết một điều ai cũng thấy. Người giữ đền đi lại giữa phố, trên người lúc nào cũng có mùi hương. – Được. – Lạc Thiên nói. – Đi đâu, có lính đi theo. Tối, về đây ngủ. – Muội biết. Nàng cúi đầu, lui ra. Lần này, nàng không nhìn lại cây cột đá. Tối ấy, Lạc Thiên từ địa thất lên, chỉ nói một câu. – Chín mươi ba. Trạng Quỳnh giở sổ, ghi. Ngày mười chín tháng Tư. Chín mươi ba. Y gấp sổ lại, không cần tính cũng biết. Mai, đủ trăm. * * * Chiều mười tám, người quản sự của hầu phủ Hoành Châu lên tới bến Đông. Gã theo thuyền muối ngược dòng năm ngày. Năm ngày ngồi trên bao muối, gã học thuộc một câu hầu gia dặn. Một việc thôi. Người gác cửa Tây, nhà có mấy miệng ăn. Thuyền vừa cập bến, gã đã thấy khói. Dưới chân tường Đông, cách bến chừng trăm bước, có một mái lá mới lợp, xiêu xiêu, khói nhang bay lên từ dưới mái. Người đứng quanh đó đông như đi chợ. Gã hỏi một bà già gánh nước. Bà già nói, đền ông tướng lặn sông, làng chài mới dựng sáng nay, vua bỏ lệnh cấm rồi. Gã đứng nhìn mái lá ấy khá lâu. Thứ hầu gia sai đoàn muối đi hỏi khắp các châu Tây Nam, châu nào có đền mới, thờ ai, ai thắp, giờ mọc ngay dưới chân tường kinh thành, giữa ban ngày, ai đi qua cũng thấy. Gã không biết chuyện ấy tốt hay xấu cho hầu gia. Gã chỉ ghi nhớ. Trước khi đi, hầu gia còn dặn thêm một câu. Trên kinh, đừng tìm tới Ninh Viễn. Đừng hỏi, đừng nhắc tên. Chiều ấy, trên đường từ bến lên quán trọ, gã đi ngang cổng Hộ bộ. Gã không quay đầu nhìn vào. Qua khóe mắt, gã chỉ thấy một người mặc áo xanh thư lại ôm sổ đi ra, gầy, mặt trắng, bước rất đều. Có phải người ấy không, gã không đoán. Gã cũng không muốn đoán. Sáng mười chín, gã ra cửa Tây. Hỏi mấy hàng nước ngoài cổng thành, không mất nửa canh giờ, gã đã biết người gác đêm cửa Tây tên gì, nhà ở đâu. Ba dặm, cuối một con ngõ đất. Căn nhà ba gian mái rạ khóa cửa. Chum vại còn nguyên. Giàn mướp còn nguyên. Sau nhà, luống cải mới lên mầm, không ai tưới, lá đã héo mép. Chuồng gà trống không. Bà hàng xóm đang quét lá trước ngõ, thấy người lạ đứng trước cửa, tự kể, chẳng cần ai hỏi. – Sáng rằm, trong thành có người ra, xe bò, lính già, một ông cụ chống gậy. Đón cả nhà vào thành. Bà mẹ, vợ, ba đứa nhỏ. Con gà mái đang ấp, cũng ôm theo. Gã quản sự cảm ơn, quay về. Chiều, gã đứng ở xa, bên kia quan lộ, nhìn người lính gác cửa Tây đổi ca. Người ấy chừng bốn mươi tuổi, thấp, đen, mặt không biểu lộ gì. Người ấy đứng bên then cổng, như đã đứng như thế cả đời. Gã đợi tới khi đường vắng, mới đi tới. Gã cúi chào, thấp hơn mức cần, dúi vào tay người gác một xâu tiền. – Đại ca. – Gã nói khẽ. – Tiểu đệ ở dưới xuôi lên, muốn hỏi thăm một chuyện nhỏ… Người gác cổng không cầm xâu tiền. Không đẩy ra. Không nói một chữ. Người ấy chỉ nhìn gã. Nhìn thẳng, không giận, không sợ, như nhìn một con chó lạ đứng trước cổng. Xâu tiền rơi xuống đất. Gã quản sự nhặt lên, lùi ra, đi thẳng một mạch về quán trọ. Gã không biết, rạng sáng hôm sau, người gác cửa Tây vừa hết ca, chưa về với vợ con, đã đi tìm một ông già chống gậy, kể lại từng chữ. Chạng vạng hai mươi, trong quán trọ gần bến Đông, gã quản sự trải tờ giấy lên chõng, mài mực. Hầu gia dặn một việc. Gã đã làm xong việc ấy. Nhưng ngồi trước tờ giấy trắng, gã thấy câu hầu gia hỏi, không còn là câu cần trả lời nhất. Gã nghĩ. Từ khi theo hầu phủ, đây là lần đầu gã tự nghĩ, trước khi có ai hỏi. Sáng mười ba gã rời Hoành Châu. Sáng rằm, nhà ấy đã dọn. Thuyền muối ngược dòng, thì sớm nhất cũng phải mười tám mới tới kinh. Người đón nhà ấy vào thành, không đợi gã tới mới đón. Gã viết ba câu, gấp lại, bỏ vào ống tre, đợi chuyến thuyền muối xuôi sớm mai. Người gác cửa Tây, nhà sáu miệng ăn. Sáng rằm, cả sáu đã vào thành. Có người đi trước tiểu nhân ba ngày.
Chương trước Chương tiếp
Chọn chương
Bình luận
Báo lỗi chương
Chỉnh chữ