Sáng mùng mười, trước khi rời Pá Hốc, Lạc Thiên tới bên chiếc cáng.
Hoàng Tích vẫn nằm sấp, hai cổ tay buộc vào thanh tre ngang. Nghe tiếng chân, y nghiêng mặt lên. Một đêm không ngủ, đôi mắt y trũng sâu, nhưng vẫn sáng, cái sáng của người vừa tìm ra một lối thoát.
Gã mắt tam giác đứng ở đầu cáng, không nhìn ai.
– Hôm qua, ngươi nhờ người chuyển lời. – Lạc Thiên nói. – Một cái tên trên kinh, đổi một cái mạng.
– Bẩm bệ hạ. – Hoàng Tích nói nhanh, giọng khàn. – Tội thần biết người ấy là ai. Biết tiền hương của châu này gửi xuôi cho ai, gửi mấy lần, gửi qua tay ai. Bệ hạ tha tội chết cho tội thần, tội thần nói hết.
Lạc Thiên nhìn y một lúc.
Cái tên ấy, hắn muốn biết. Muốn tới mức đêm qua, lúc gã mắt tam giác quỳ dưới gầm sàn, hắn đã phải đứng im một lúc mới trả lời được một câu “Để mai”.
Nhưng một cái tên mua giữa rừng, không người làm chứng, không sổ sách, về tới kinh chỉ là một câu nói của một kẻ sắp chết. Mua bằng một cái mạng, thì kẻ bán sẵn lòng bán cả một cái tên giả. Và biết sớm năm ngày giữa quan lộ, hắn cũng chẳng làm được gì hơn.
– Cái tên ấy, – hắn nói, – về kinh, ngươi nói trước triều. Nói ở đây, là bán. Ta không mua.
Hoàng Tích sững lại. Đôi mắt sáng ấy tối đi.
Trạng Quỳnh đứng sau lưng vua, phe phẩy quạt, nói thêm một câu, như nói với trời.
– Tên bán được, thì đổi được.
Hoàng Tích nhìn y, rồi bật cười. Tiếng cười khan, khô, như tiếng ho. Y nhắm mắt, quay mặt vào thanh tre. Suốt buổi hôm ấy, y không nói thêm một câu nào nữa.
Đoàn người rời Pá Hốc lúc mặt trời vừa lên. Dưới gốc cây lớn sau bản, mái lá cọ dựng vội đêm qua vẫn lệch một bên. Trong cái ống tre đầy cát, có ba nén hương mới, chưa tàn. Ai thắp từ lúc gà gáy, không ai hỏi. Đứa bé gái đứng dưới mái lá, nhìn theo đoàn người, tay vẫy vẫy như vẫy một người trong nhà đi chợ.
* * *
Chiều mùng mười, đoàn người xuống tới bến đò.
Bên kia sông, năm người lính châu canh bến đã đứng sẵn hai bên lối lên bến, cúi đầu. Từ hôm hai mươi mốt tháng Ba, quan châu sai họ canh chỗ này, ai qua sông lên núi phải báo. Hôm qua, một tốp lính từ núi xuống, đọc cho họ nghe một tờ giấy. Hôm nay, người họ phải báo, lại là người đứng đầu đoàn.
Con đò nan vẫn là con đò hôm trước. Lần này đông người, lại thêm chiếc cáng, phải chở sáu chuyến. Chuyến cuối, Dã Tượng một mình ngồi giữa lòng đò, nước sông ngập tới mạn. Người lái đò vẫn run, nhưng lần này, cắm sào giữa dòng, lão ngoái lại nhìn người khổng lồ, nhe hàm răng đen ra cười.
Lên tới bờ, Trạng Quỳnh trả tiền đò. Lão lái đò đếm, rồi đẩy lại một nửa vào tay y.
– Hôm trước, ông khổng lồ ngồi, đò suýt chìm. Tiểu nhân lấy đủ. – Lão nói. – Hôm nay, đò không chìm. Lấy nửa thôi.
Trạng Quỳnh cầm nửa xâu tiền, đứng ngẩn ra một lúc, rồi phá lên cười.
Trên bờ, quán trọ gần bến đò vẫn mở cửa.
Lão chủ quán quỳ ngay giữa sân, trán chạm đất. Tối hai mươi tháng Ba, lão là người đã nói với tên lính châu, lão chủ hiệu thuốc hỏi thuê đò sang sông từ sáng sớm. Tin ấy, lão bán được mấy đồng. Giờ lão biết mình đã bán tin gì, cho ai.
Lão không nói gì. Lão chỉ đứng dậy, chạy ra sau chuồng, dắt ngựa ra. Từng con, từng con một. Mười bảy con, không thiếu con nào. Con nào cũng béo hơn lúc gửi, lông chải mượt, bờm tết gọn.
Lạc Thiên nhìn đàn ngựa, nhìn lão chủ quán.
– Tiền cỏ, ta trả. – Hắn nói. – Tiền báo quan hôm ấy, ngươi cầm rồi, thì giữ.
Lão chủ quán ngẩng lên, há miệng, rồi lại cúi xuống, lần này cúi thấp hơn.
Đoàn người đi ngang qua chợ châu lỵ để lên dinh.
Chợ chiều sắp vãn. Người bán măng khô vẫn ngồi ở góc chợ, sạp măng vẫn đặt dưới gốc đa. Bà bán vải chàm vẫn ở sạp bên cạnh. Hôm hai mươi tháng Ba, cả góc chợ này đã im bặt. Hôm nay, nó lại im bặt. Nhưng lần này, không ai cuộn vải lùi vào sau sạp. Người ta đứng dậy, nhìn.
Họ không nhìn vua. Phần đông không biết vua là ai trong đám người kia. Chỉ có người bán măng khô, lúc đoàn người đi qua sạp, liếc thấy ống tay áo vải nâu của tiểu tử đi đầu còn rách một đường, chỗ roi xé hôm ấy, và vệt sẹo đã kéo da non bên dưới. Người ấy đứng sững, rồi vội vã quỳ xuống giữa đống măng. Lạc Thiên khẽ lắc đầu, không dừng bước.
Họ nhìn gã mắt tam giác.
Gã đi cạnh chiếc cáng, qua đúng chỗ hôm ấy gã đã vung roi. Qua vách gỗ dán tờ cáo thị, giờ chỉ còn một mảng giấy rách. Gã không cúi mặt. Gã cũng không ngẩng lên. Gã chỉ đi, từng bước, như người ta đi qua một đoạn đường phải đi.
Bà bán vải chàm nhìn theo gã tới khi gã khuất sau góc chợ. Bà không nói gì. Bà chỉ cúi xuống, trải tấm vải đang cuộn dở ra, vuốt cho phẳng.
* * *
Bế Văn Điềm ngồi dưới hiên dinh quan châu từ sáng, ôm chiếc hộp gỗ đựng ấn và chùm chìa khóa kho.
Lão sáu mươi tuổi, làm thư lại ở dinh này qua ba đời quan châu. Đời nào lão cũng ngồi đúng chỗ ấy, dưới hiên, sau chiếc án thấp, mài mực, chép sổ. Sáng ba mươi tháng Ba, quan lên núi, giao ấn và chìa khóa cho lão giữ, dặn không ai được mở kho. Lão giữ. Mười ngày nay, lão ngủ ngay dưới hiên, hộp gỗ kê đầu.
Hôm qua, tốp lính châu đầu tiên từ núi về, đứng giữa chợ đọc tờ giấy. Cả châu lỵ nghe. Tới đêm, người ta kéo tới trước cổng dinh, không đông, không ồn, chỉ đứng. Sáng nay, trưởng mấy bản gần, lý trưởng mấy làng dưới xuôi đã tới, ngồi kín sân.
Họ đợi. Lão cũng đợi.
Xế chiều, cổng dinh mở.
Lão thấy chiếc cáng tre trước tiên. Lão hầu ba đời quan châu. Chưa đời nào, lão thấy quan nằm sấp trên cáng, hai tay bị trói, giữa sân dinh của chính mình.
Đi đầu là một tiểu tử gầy, mặt còn non, cổ tím một vòng. Sau lưng tiểu tử ấy một bước là ông già áo giao lĩnh cầm quạt giấy, người tiều phu vác búa, người khổng lồ.
Lão thư lại quỳ xuống, hai tay nâng hộp gỗ lên quá đầu. Lão chưa từng thấy mặt vua. Nhưng không cần ai chỉ, lão cũng biết. Người khổng lồ cao ngang mái cổng kia, cũng đi sau tiểu tử ấy một bước.
– Bẩm bệ hạ. Tiểu nhân Bế Văn Điềm, thư lại dinh châu Tây Lĩnh. – Lão nói, giọng run. – Ấn châu. Chìa khóa kho. Tiểu nhân giữ, không ai mở.
Lạc Thiên đỡ lấy chiếc hộp. Hắn không mở nó. Hắn trao nó lại cho Trạng Quỳnh.
– Mở kho.
Kho châu nằm sau dinh, ba gian, tường gạch, cửa gỗ lim khóa ba ổ. Trạng Quỳnh ngồi xếp bằng giữa gian kho, trước mặt là mấy quyển sổ thu tiền hương lấy từ thư phòng, cạnh đó là những hòm tiền đồng xếp chồng. Y đối từng dòng. Bản nào, nộp bao nhiêu, ngày nào. Tiền phạt, ai nộp, bao nhiêu. Đối xong một quyển, y mở hòm, đếm.
Lão thư lại đứng ở cửa kho, nhìn ông già áo giao lĩnh đếm tiền. Lão chép sổ bốn mươi năm, chưa thấy ai đối sổ nhanh như thế. Tay trái lật sổ, tay phải gảy tiền, miệng không đọc, chỉ khẽ mấp máy.
Chập tối, Trạng Quỳnh gập quyển sổ cuối cùng lại.
– Thiếu. – Y nói. – Chừng một phần ba.
– Đi đâu? – Lạc Thiên hỏi.
Trạng Quỳnh lật tới một trang, đưa lên cho vua xem. Sổ năm nào cũng có, ngay sau ngày rằm tháng Ba, một dòng giống hệt nhau, nét chữ của Hoàng Tích.
Gửi xuôi.
Không ghi gửi ai. Không ghi gửi qua tay ai. Chỉ hai chữ ấy.
Lạc Thiên nhìn hai chữ ấy. Hắn nhớ cái tên hắn vừa không mua lúc sáng.
Hắn không hối.
– Trả đủ. – Hắn nói. – Cả tiền phạt. Không thiếu một bản, không thiếu một làng.
– Phần thiếu?
– Của riêng y, trong dinh này, tịch biên. Tiên sinh ghi.
– Còn thiếu nữa?
– Triều đình nợ. – Lạc Thiên nói. – Viết giấy. Ta ký.
Trạng Quỳnh viết. Lạc Thiên cầm bút, ký tên mình dưới tờ giấy nợ của triều đình, nét chữ còn cứng vì mười đầu ngón chưa hết tê. Ấn vua để ở kinh. Trạng Quỳnh mở hộp gỗ, đóng ấn châu Tây Lĩnh bên cạnh chữ ký, chép thêm một bản vào sổ dinh, để sau này có chỗ mà tra.
Ngoài sân, dưới ánh đuốc, trưởng các bản, lý trưởng các làng lần lượt bước vào, nhận tiền cho cả bản, cả làng mình. Chiếc cáng tre đặt ở góc sân, ngay lối họ đi vào. Không ai nhổ nước bọt, không ai chửi. Người ta chỉ đi vòng qua nó, như đi vòng qua một vũng bùn. Lão thư lại ngồi bên án, chép tên từng người, từng số, nhận từng dấu điểm chỉ. Phần của mấy bản ở xa chưa kịp xuống, lão xếp riêng từng xâu, ghi tên, cất lại vào kho. Có người nhận xong, không về, cứ đứng ở góc sân nhìn. Có người quỳ, có người không. Không ai nói gì to.
Trước mắt Lạc Thiên, hiện lên hai dòng chữ.
【Trả lại tiền hương bị cưỡng thu toàn châu Tây Lĩnh: Quốc Vận +2.】
【Quốc Vận: Tiểu An (10 → 12/100)】
Hai điểm. Ở bậc Suy Vi, trả tiền cho một bản đã được ba. Tiểu An nặng hơn. Hắn không thấy thiếu.
Còn một việc.
Lão thư lại quỳ trước mặt hắn. Lạc Thiên đưa lại cho lão chiếc hộp gỗ đựng ấn châu.
– Ngươi giữ. – Hắn nói. – Cùng trưởng các bản. Tới khi triều đình cử quan mới lên.
Lão thư lại run lên, không dám đưa tay nhận.
– Bẩm… tiểu nhân chỉ là thư lại…
– Mười ngày, ngươi không mở kho. – Lạc Thiên nói. – Thế là đủ.
Hắn không để lại lính Thiên Trường nào. Hai chục lính châu đã khiêng cáng từ Bản Khê xuống, ở lại dưới tay lão thư lại. Gã mắt tam giác thì không. Gã còn phải tới làng Khe Trong.
Lúc đi ngang qua chuồng ngựa sau dinh, Lạc Thiên dừng lại.
Trong chuồng, giữa đám ngựa thồ của dinh, có hai con ngựa khác hẳn. Cao hơn, chân thon hơn, lông mượt như tơ. Lão thư lại nói, cuối tháng Ba, lính canh bến đò bắt được hai con ngựa không chủ ở bìa rừng dưới bến, yên cương không có, dắt về dinh, không ai biết của ai. Chỉ có quan châu xuống chuồng xem một lần, đứng nhìn một hồi, không nói gì.
Hắn biết của ai.
Hắn đưa tay xoa cổ một con. Con ngựa quay đầu lại, dụi mõm vào vai hắn. Sẹo đã cưỡi hai con này thay nhau, bốn ngày bốn đêm trên quan lộ, từ kinh lên tới bến đò dưới kia, mang theo lời Cao Lỗ dặn. Tới bến, y thả chúng ở bìa rừng, ném yên cương xuống khe, một mình lội sông, đi bộ lên núi.
Lạc Thiên không nói gì. Hắn chỉ đứng xoa cổ ngựa một lúc, rồi quay đi.
* * *
Đêm ấy, hắn vào thư phòng của Hoàng Tích.
Án thư vẫn ngay ngắn như chủ nhân của nó. Nghiên mực rửa sạch, bút treo thẳng hàng. Ở góc phòng, có một chiếc án thờ nhỏ quay mặt về phía Tây, về phía núi Bản Khê. Trên án không có bài vị, không có tượng. Chỉ có một chiếc bát hương sứ trắng, cắm ba chân nhang đã tàn.
– Đêm nào quan cũng thắp. – Lão thư lại nói khẽ, đứng ở cửa. – Ba nén. Không bao giờ nhiều hơn, không bao giờ ít hơn. Thắp xong, quan đứng bên cửa sổ, nhìn về phía núi, tới khi nhang tàn mới đi ngủ.
Lạc Thiên nhìn chiếc bát hương.
Hoàng Tích khấn gì trước chiếc bát này, hắn không cần đoán. Sáng mùng bốn, trước bệ đá trên miếu, hắn đứng gần nhất, đã nghe y khấn bốn chữ. Ông yên, ta yên. Hắn nhớ cái xác trâu khô quắt bên bờ suối, nhớ tám đứa trẻ trưởng bản Bản Khê đã dắt lên con đường lát đá. Người thắp ba nén hương này, đêm nào cũng biết mình đang thắp cho thứ gì.
– Gói lại. – Hắn nói. – Mang về kinh. Đặt cạnh quyển sổ.
Lão thư lại đi tới, rút ba chân nhang tàn ra, lấy một tấm vải bọc chiếc bát hương lại. Bọc xong, lão ngập ngừng, rồi đi tới án thư, mở ngăn kéo, lấy ra một phong thư.
– Bẩm bệ hạ. Còn cái này.
Phong thư tới dinh sáng mùng sáu. Một người buôn muối dưới xuôi lên, ngựa thồ còn chưa dỡ hàng, đưa tận tay người gác cổng, dặn thư gửi riêng quan châu, không ai khác được bóc. Quan đã lên núi từ hôm ba mươi, dặn lễ xong thì về. Lão thư lại cất thư vào ngăn kéo, đợi. Không ai dám bóc.
– Không phải vì lời dặn. – Lão nói, giọng nhỏ hẳn. – Giấy lạnh.
Lạc Thiên cầm phong thư lên.
Lạnh thật. Không phải cái lạnh của giấy để lâu trong ngăn kéo. Cũng không giống sợi dây lạnh trong núi Bản Khê. Sợi dây ấy kéo. Cái lạnh này không kéo, chỉ bám vào đầu ngón tay, nắm chặt tới đâu cũng không tan.
Hắn bóc.
Trong thư chỉ có hai dòng. Nét chữ mảnh, đều, từng nét như kẻ bằng thước.
Có người khổng lồ nào qua châu, báo.
Người đi cùng người khổng lồ, đừng động.
Lạc Thiên đọc hai dòng ấy một lần, đọc lại lần nữa.
– Người đưa thư, – hắn hỏi, – đi đâu?
– Bẩm, đưa xong, quay ngựa xuống ngay. – Lão thư lại đáp. – Muối không bán, nước không uống.
Người viết biết có một người khổng lồ. Hẳn cũng biết người khổng lồ ấy đã rẽ về phía Tây ở bến Bãi Cỏ, rồi biến mất. Chuyện ấy, năm mươi người lính áp tải gạo lên Ải đã tận mắt thấy. Năm mươi cái miệng ấy, sớm muộn cũng về kinh, ngồi quán rượu. Nhưng người viết không biết Bản Khê. Nếu biết, lá thư đã không gửi tới dinh châu, mà gửi lên núi.
Đừng động. Không phải tha. Là để xem.
Hắn ngẩng lên, nhìn ra khung cửa sổ.
Ngoài cửa sổ, ở sân sau, dưới ánh đuốc, Dã Tượng đang đứng cạnh chuồng ngựa, lưng quay vào trong. Người khổng lồ đứng thẳng, cao hơn cả mái chuồng.