Chiều hai mươi hai tháng Ba, Ải Bắc.
Nông Bách đứng trên nóc cổng gỗ, nhìn xuống con đường cái chạy lên từ phía Nam, như mọi chiều.
Cái cổng gỗ tạm Dã Tượng dựng hồi tháng Hai, sau một tháng mưa gió, đã bắt đầu ngả màu, mấy chỗ ghép mộng hở ra một khe bằng ngón tay. Lá cờ đỏ trên nóc cổng vẫn phần phật trong gió Bắc. Rách ba chỗ. Chỗ nào vá, cũng là lão vá.
Từ tháng Hai tới giờ, chiều nào lão cũng đứng đây. Hồi ấy là sợ tới lúc chết vẫn không ai lên. Giờ người đã lên rồi. Lão vẫn đứng, là vì đã quen. Ba mươi năm giữ cổng, chiều nào cũng đứng nhìn xuống con đường ấy, không đứng thì không biết đứng đâu.
Mặt trời đã ngả về phía núi Tây, thì ở khúc quanh cuối cùng dưới chân đèo, có bụi bốc lên.
Nông Bách nheo mắt. Xe bò. Mười mấy cỗ xe bò. Người lính giáp da đi hai bên. Và đi giữa đoàn xe, có một bóng người, cao vượt hẳn lên, như một cái cây mọc giữa đường.
Lão già bám chặt lấy mép tường gỗ, suýt đánh rơi cây giáo.
– Dã tướng quân về! – Có đứa lính gác bên cạnh reo lên. – Ông khổng lồ về rồi!
Nông Bách không reo. Lão nhìn cái bóng ấy, nhìn cách nó bước đi. Dã Tượng bước dài, nhanh, vai hơi đổ về phía trước, như người lúc nào cũng vội đi tìm một thứ gì đó. Cái bóng này không vội. Nó bước chậm, đều, thẳng lưng, mỗi bước như đo bằng thước.
Và nó cao hơn.
* * *
Lê Mẫn chạy ra tới cổng, thở hồng hộc, đúng lúc đoàn xe đầu tiên lọc cọc dừng lại.
Người khổng lồ đứng trước cổng Ải, ngẩng đầu nhìn lên lá cờ đỏ trên nóc cổng. Nhìn hồi lâu, rồi mới hạ mắt xuống, nhìn viên phó trấn thủ gầy gò đang đứng há hốc miệng trước mặt mình.
Lê Mẫn phải ngửa cổ lên tới mức đau gáy mới nhìn được mặt người ấy.
– Dã… Dã tướng quân đâu? – Gã buột miệng hỏi.
– Người bắt voi, – người khổng lồ đáp, giọng trầm và chậm, – lại vào rừng bắt voi.
Lê Mẫn đứng sững.
Gã nhớ rất rõ. Sáng mùng mười tháng Ba, chính gã đứng ở chỗ này, nhìn Dã Tượng dắt hai con voi đi về xuôi. Con Mộc đi trước, con voi non đi sau. Trong rừng Tây, không còn con voi nào đã thuần cả. Gã nhìn người khổng lồ lạ trước mặt. Nhìn năm mươi người lính đứng sau lưng y, mặt ai cũng thản nhiên như đã nghe câu ấy từ trước.
Gã mở miệng, lại ngậm vào.
– Mạt tướng rõ. – Gã nói.
Không hỏi thêm câu nào.
* * *
Người khổng lồ lạ không vào cổng ngay.
Y rút trong ngực áo ra một tấm lệnh bài gỗ, nhỏ xíu trong bàn tay to bè của y. Rồi y hỏi, người giữ Ải này là ai.
Nông Bách đã từ trên nóc cổng xuống từ lúc nào, đứng lẫn trong đám lính, lúc ấy mới run run bước ra.
– Tiểu nhân… Nông Bách. Quyền trấn thủ.
Người khổng lồ nhìn lão già. Nhìn bộ giáp da sờn rách, nhìn đôi tay gầy guộc nứt nẻ, nhìn đôi mắt đục ngầu vì gió núi. Rồi y làm một việc khiến cả Ải im phăng phắc.
Y quỳ xuống.
Quỳ một gối, trên nền đất trước cổng Ải, để đầu mình hạ xuống ngang tầm đầu lão già. Hai tay y nâng tấm lệnh bài lên, đưa tới trước mặt Nông Bách.
– Lý Thân, người làng Chèm. – Y nói. – Người ta gọi là Lý Ông Trọng. Phụng mệnh bệ hạ, lên Ải.
Nông Bách đứng như trời trồng. Ba mươi năm giữ cổng, lão đã quỳ trước không biết bao nhiêu viên trấn thủ, bao nhiêu viên tướng từ dưới xuôi lên. Chưa có ai quỳ trước lão.
Lão đưa hai tay ra, run run nhận lấy tấm lệnh bài. Trên mặt gỗ có ba dòng chữ. Lão không biết chữ. Lão cầm tấm lệnh bài, nhìn chằm chằm vào ba dòng chữ ấy, như nhìn một thứ bùa chú.
Đoạn lão đưa nó cho Lê Mẫn.
Lê Mẫn cầm lấy. Hồi tháng Hai, ở Lũng Khẩu, gã cũng đã cầm một tấm lệnh bài như thế này, đọc to từng dòng cho mấy chục tên phỉ quỳ dưới đất nghe. Nét chữ này, gã nhận ra. Là chữ của bệ hạ.
Gã hắng giọng, đọc to.
– Ải là của Nông Bách.
Nông Bách ngẩng phắt đầu lên.
– Cổng giao Lý Ông Trọng.
Lê Mẫn dừng lại một chút, rồi mới đọc dòng thứ ba. Giọng gã chợt chậm hẳn lại.
– Giặc tới, không ai ra khỏi cổng.
Cả Ải lặng ngắt.
Nông Bách đứng im. Lão không khóc khi nghe dòng thứ nhất. Không khóc khi nghe dòng thứ hai. Nhưng tới dòng thứ ba, đôi vai gầy guộc của lão bắt đầu run lên.
Đầu tháng Chạp, viên trấn thủ dẫn năm nghìn người ra khỏi cổng này, ra giữa đồng trống nghênh chiến. Một buổi sáng. Năm nghìn người. Lão đứng trên nóc cổng, nhìn thiết kỵ Đại Hạo nghiền nát họ, như nhìn một đàn trâu giẫm lên luống mạ.
Không ai hỏi lão khi ấy. Lão chỉ là một đội trưởng giữ cổng.
Giờ, ở dưới xuôi, có một người lão chưa từng gặp mặt, đã viết câu ấy lên một tấm gỗ. Không ai ra khỏi cổng.
Người ấy đã nghe thấy.
Lão già quay mặt đi, đưa tay áo lên lau mắt. Lau mãi, không khô.
* * *
Đêm ấy, trên nóc cổng gỗ, có hai người ngồi.
Một ông già, một người khổng lồ. Gió Bắc thổi qua đèo, lạnh buốt, mang theo mùi cỏ khô và hơi sương giá từ những dãy núi xa tít phía bên kia biên giới. Lá cờ đỏ trên đầu họ phần phật không ngớt.
– Ai thêu con chim này? – Lý Ông Trọng hỏi, ngẩng đầu nhìn con chim lạc trên nền cờ đỏ.
– Cờ của Ải, triều đình ban từ đời tiên đế. – Nông Bách đáp. – Chỗ vá, là tiểu nhân vá. Kim chỉ tiểu nhân vụng, vá xấu.
– Người cầm cờ đêm ấy, tên gì?
Nông Bách im lặng một lúc.
– Lục Sình. Người bản Nà Lừa, dưới chân đèo. Mười bảy tuổi. – Lão nói. – Lên Ải được hai năm. Nó thích cầm cờ, vì cầm cờ thì được đứng trên nóc cổng, nhìn được xa nhất.
Lý Ông Trọng không nói gì. Y ngước nhìn lá cờ, hồi lâu không nói.
– Mười năm ở Lâm Thao, ta đứng dưới cờ Tần. – Cuối cùng y nói. – Cờ đen, thêu chữ Tần. Ta giữ nó, nó không giữ ta. Chưa có lá cờ nào là của ta.
Y giơ tay lên, chạm vào mép lá cờ đỏ, chỗ vá xấu nhất.
– Cổng mới, ta xây bằng đá. Xây quanh cột cờ này. Không hạ cờ xuống, không thay cờ mới. Xây xong, ngươi tự tay dời nó lên nóc đá.
Nông Bách quay sang nhìn y.
– Còn tên Lục Sình, – Lý Ông Trọng nói tiếp, – khắc dưới chân cột cờ. Chữ to. Ai lên nóc cổng, cũng phải bước qua.
Lão già không đáp. Lão chỉ gật đầu, gật mãi.
* * *
Sáng hai mươi ba, trên Ải Bắc bắt đầu có tiếng đá.
Không có đá mới. Ải trơ trọi giữa hai vách núi, muốn khai đá phải lên tận vách Đông, mất mấy ngày. Lý Ông Trọng không đợi. Y cho người dỡ hết những gì còn lại của kho lương cũ, cháy đen từ hồi tháng Hai. Tường kho sập, nhưng móng kho vẫn còn. Móng kho xây bằng những khối đá hộc to bằng cái cối giã gạo, đời trước khai từ vách Đông, mất mấy năm mới đủ.
Nông Bách đi trước, tay cầm một cây búa gỗ nhỏ. Lão gõ từng khối đá, nghe tiếng. Khối nào kêu đanh, còn tốt. Khối nào kêu bục, đã bị lửa nung rạn bên trong, bỏ. Ba mươi năm trên Ải, lão biết từng khối đá trên tường, như người ta biết từng cái răng trong miệng mình.
Lý Ông Trọng đi sau. Khối nào lão gõ kêu đanh, y cúi xuống, ôm lên. Một mình. Khối đá bốn người lính khiêng không nhấc nổi khỏi mặt đất, y ôm lên như ôm một bó củi, vác lên vai, đi thẳng ra cổng.
Lính trên Ải bỏ cả cháo, đứng nhìn.
Sau lưng họ, hai mươi ba tên hàng binh Đại Hạo cũng đứng nhìn.
Hồi tháng Hai, Dã Tượng cho bọn họ chọn, về Bắc hay ở lại. Mười sáu tên đã đi. Hai mươi bốn tên ở lại. Một tên đã theo đoàn voi về xuôi học nghề quản tượng. Hai mươi ba tên còn lại, lâu nay chỉ khuân củi, nấu cháo, đào mương, không ai bảo làm gì hơn.
Sáng ấy, không ai bảo. Một tên đứng dậy trước. Là một gã trung niên, râu ria xồm xoàm, một bên tai bị cắt mất nửa. Gã đi tới bên đống đá hộc, cúi xuống, cùng ba tên khác khiêng một khối, ì ạch khiêng ra cổng.
Rồi tên thứ năm. Tên thứ sáu. Tên thứ mười.
Không ai nói câu nào. Hai mươi ba tên lính Đại Hạo, khiêng đá dựng cổng cho người Lạc Việt, chắn đường về nhà của chính mình.
Tới khúc cổng, gã trung niên tai cụt đặt khối đá xuống, đứng thẳng dậy, thở dốc. Gã quay đầu, nhìn về phía Bắc, về phía con đèo dẫn qua biên giới. Nhìn một lúc. Rồi gã quay lại, đi về chỗ đống đá, cúi xuống khiêng khối tiếp theo.
* * *
Chiều hai mươi ba, Lê Mẫn tìm Lý Ông Trọng ở chân cổng.
Móng cổng đá đã đặt xong một nửa. Những khối đá hộc xếp khít nhau, chèn bằng đất sét trộn vôi, ôm lấy chân cột cờ gỗ cũ. Lý Ông Trọng đang đứng trên hàng đá cao nhất, cúi xuống xoay một khối đá cho vừa khớp.
– Tướng quân. – Lê Mẫn gọi.
Lý Ông Trọng không quay lại, chỉ khẽ gật đầu.
– Tướng quân còn ba mươi hai ngày. – Lê Mẫn nói thẳng, không vòng vo. – Hồi tháng Hai, Dã tướng quân đã nói với mạt tướng: người được gọi về, không có đền, chỉ có bốn mươi ngày. Người dẫn xe kể, tướng quân tới kinh đêm rằm. Mạt tướng giữ sổ lương, biết đếm.
Lý Ông Trọng dừng tay.
– Cổng đá xong, – Lê Mẫn hỏi, – ai giữ?
Người khổng lồ đứng thẳng dậy trên hàng đá, quay lại, nhìn viên phó trấn thủ gầy gò dưới chân mình.
– Đá không cần người nuôi. – Y nói. – Nên ta dựng bằng đá.
Lê Mẫn đứng im.
Gã nhớ câu nói của Điền Sơn hồi tháng Hai, ngay dưới cái cổng cháy này. Thạch tướng quân không giữ thứ gì mà phải nuôi. Người Lạc Việt lên giữ, thì phải nuôi. Nuôi một người lính trên này, bằng nuôi ba người dưới xuôi.
Người khổng lồ này, cũng đã nghe câu ấy. Có lẽ Nông Bách kể cho y nghe, đêm qua, trên nóc cổng.
– Nhưng đá thì cần người xây. – Lê Mẫn nói. – Người xây, thì phải ăn. Gạo mười sáu xe, đủ cho cả Ải ăn cháo hai mươi ngày. Ăn cháo mà khiêng đá từ sáng tới tối, không tới năm ngày, sẽ có người ngã xuống.
Lý Ông Trọng nhìn gã một lúc lâu.
– Ngươi tính đi.
– Mỗi ngày khiêng đá hai buổi. Buổi chiều nghỉ. – Lê Mẫn nói, như đã tính sẵn từ trước. – Những khối nặng nhất, tướng quân khiêng. Người khác khiêng khối nhỏ. Như thế, mất mười ngày thay vì bảy.
– Mười ngày. Còn thừa hai mươi hai ngày.
– Phải.
Người khổng lồ gật đầu.
– Người, ngươi giữ. Đá, ta giữ. – Y nói. – Còn cái Ải, là của Nông Bách.
Lê Mẫn cúi đầu, ôm quyền, lui ra. Đi được mấy bước, gã ngoái lại. Người khổng lồ đã lại cúi xuống, xoay khối đá cho khớp. Mồ hôi chảy ròng ròng trên tấm lưng rộng. Chỉ còn ba mươi hai ngày, mà y xoay một khối đá cẩn thận như thể y còn ba mươi hai năm.
Đêm ấy, Lê Mẫn thắp đèn viết một phong thư. Viết cho Phan Trung, không viết cho ai khác. Trong thư, gã kể Lý tướng quân đã tới, cổng đá đã khởi công, gạo đủ hai mươi ngày. Gã không nhắc tới Dã Tượng lấy một chữ. Viết xong, gã gắn sáp, gửi theo năm mươi người lính về kinh sáng hôm sau.
* * *
Chạng vạng hai mươi ba, Lý Ông Trọng một mình đi dọc vách Tây.
Nông Bách đã kể cho y nghe, đêm tháng Chạp ấy, giặc vòng qua đường nào. Một người thợ săn bị tra khảo tới chết, dẫn giặc men theo con đường mòn săn thú, vòng qua vách Tây, đánh vào sau lưng Ải.
Y muốn tận mắt nhìn con đường ấy.
Con đường mòn hẹp tới mức chỉ vừa một bàn chân người, men theo vách đá dựng đứng, bên dưới là vực sâu hun hút. Lý Ông Trọng không đi được trên đó. Y đứng ở đầu đường mòn, nhìn theo nó, chạy ngoằn ngoèo lên cao, khuất sau một mỏm đá nhô ra.
Rồi y ngẩng đầu, nhìn lên mỏm đá ấy.
Người thường đứng ở chỗ y đứng, không nhìn thấy gì. Mỏm đá ấy cao hơn đầu người thường chừng nửa thân người. Nhưng mắt Lý Ông Trọng vừa nhô qua mép mỏm đá.
Và trên mặt mỏm đá, sát mép vực, có một vòng tro.
Tro than nhỏ, chỉ bằng cái nón, cháy từ một đống lửa rất nhỏ, không đủ để sưởi, chỉ đủ để hơ tay hoặc nướng một nắm cơm. Tro còn đen, chưa bị mưa làm nhão. Trên Ải, trận mưa gần nhất là mười ngày trước.
Cạnh vòng tro, có ba hòn đá nhỏ, xếp chồng lên nhau. Hòn to ở dưới, hòn nhỏ ở trên. Không phải đá tự lăn xuống mà thành. Là có người xếp.
Lý Ông Trọng đứng im, nhìn ba hòn đá ấy.
Từ mỏm đá này nhìn xuống, thấy được toàn bộ Ải. Thấy cổng gỗ. Thấy kho cháy. Thấy trại lính. Thấy người đi lại. Thấy, nếu có ai đứng trên nóc cổng.
Y không chạm vào vòng tro. Không phá ba hòn đá. Y chỉ lặng lẽ quay lưng, đi về.
Đêm ấy, y gọi Nông Bách tới, dặn hai điều.
Thứ nhất, cho hai người giỏi leo núi nhất, đêm đêm nấp trên vách Tây, cách mỏm đá ấy nửa dặm. Thấy ai tới, đừng đánh. Bắt sống.
Thứ hai, mai tìm thợ đẽo đá. Trên trán cổng đá mới, khắc một hình người. Người đứng thẳng, tay cầm giáo, nhìn về phía Bắc. To bằng người thật. Người thật là y.
– Khắc để làm gì? – Nông Bách hỏi.
Lý Ông Trọng không đáp ngay. Y nhìn về phía Bắc, về phía bóng tối đặc quánh sau những dãy núi.
– Ở Hàm Dương, có một pho tượng đồng giống ta. – Y nói. – Giặc Hồ nhìn thấy nó, không dám vượt ải. Giặc không biết ta đã về làng. Giặc chỉ biết, người giữ ải vẫn đứng đó.
Y quay lại, nhìn lão già.
– Ba mươi hai ngày nữa, ta tan. Nhưng giặc không biết ta tan.
Từ hôm sau, chạng vạng nào, người trong Ải cũng thấy Lý Ông Trọng trèo lên nóc cổng gỗ, đứng thẳng cạnh lá cờ đỏ, tay cầm cây trường thương nối cán, mặt nhìn về phía Bắc, đứng bất động cho tới khi trời tối hẳn. Từ xa nhìn lại, như một pho tượng.
Trên mỏm đá phía vách Tây, vòng tro nhỏ vẫn nằm đó, chưa có ai quay lại.
Có người đã đứng ở đây nhìn xuống Ải. Chưa tới mười ngày.