Lò Thị Hiên bật dậy.
Không ai kịp nhìn thấy thị đứng lên thế nào. Chỉ thấy người đàn bà áo chàm vừa còn quỳ giữa đường, chớp mắt đã lao thẳng về phía cổng bản, về phía căn nhà sàn lớn nhất ngay sau hàng rào, nơi tiếng gọi vừa vọng ra.
Hai mũi giáo tre chĩa ra đón thị.
Một mũi sượt qua vai, rách toạc ống tay áo chàm. Một mũi tì thẳng vào ngực. Người cầm giáo là một thanh niên trẻ măng, mặt trắng bệch, hai tay run bần bật, không đâm tới, cũng không dám rút về.
Lò Thị Hiên không lùi. Thị cứ thế tì ngực vào mũi giáo, đẩy tới, như không biết đau.
– Ẻn! Ẻn ơi!
Lạc Thiên túm lấy vai thị, giật mạnh về phía sau. Mũi giáo tre rời khỏi ngực thị, để lại một chấm máu đỏ trên nền vải chàm.
– Trói mụ lại! – Ông già đeo vòng bạc quát lên bằng tiếng bản, rồi quát lại bằng tiếng Kinh, như sợ đám người lạ không hiểu. – Trói lại!
Mấy người đàn ông lao lên, trong tay lăm lăm dây mây.
Rồi tất cả cùng dừng lại.
Người khổng lồ vác côn không bước lên nữa.
Y làm một việc không ai ngờ tới. Y cúi xuống, đặt bó nỏ cuộn chiếu cói trên lưng xuống đất, rất chậm, như sợ làm vỡ. Rồi y ngồi xuống. Ngồi xếp bằng ngay giữa đường, trước cổng bản, cách mũi giáo tre gần nhất một sải tay. Cây côn sắt đặt ngang trên đùi, hai bàn tay to bè úp lên thân côn.
Ngồi rồi, đầu y vẫn cao ngang vai người đàn ông đứng.
Y nhìn ông già đeo vòng bạc. Nhìn đám người cầm giáo, cầm dao, cầm nỏ. Rồi nói, bằng thứ giọng ồm ồm, chậm rãi, từng chữ như đá lăn.
– Tiểu nhân không vào.
Cổng bản im phăng phắc.
Ông già đeo vòng bạc trợn mắt nhìn người khổng lồ ngồi giữa đường, như nhìn một tảng đá vừa biết nói. Mấy người cầm dây mây đứng sững.
Lạc Thiên vẫn giữ chặt vai Lò Thị Hiên. Người đàn bà không giãy nữa. Thị chỉ nhìn về phía căn nhà sàn lớn nhất sau cổng, môi mấp máy, không thành tiếng.
Trong căn nhà ấy, không còn tiếng gọi nào vọng ra. Chỉ có tiếng ai đó bịt miệng một đứa trẻ, tiếng ú ớ nghẹn lại, rồi tắt hẳn.
* * *
– Ấy, ấy, bà con bớt nóng!
Trạng Quỳnh chống cây gậy tre, lật đật đi lên, vừa đi vừa vái lia lịa về phía hàng giáo tre.
– Tiểu nhân là người buôn thuốc dưới xuôi. – Y cười hề hề, giọng khàn đi vì leo dốc cả ngày. – Người đàn bà này, là người dẫn đường đoàn tiểu nhân thuê. Không phải người của bản dắt người lạ về. Là người lạ thuê người của bản.
Ông già quay sang nhìn y, ánh mắt đầy nghi ngờ.
– Thuê? Mụ này là yêu phụ. Quan châu đang truy nã.
– Truy nã thì đã có lính châu lo. – Trạng Quỳnh không đổi sắc mặt. – Hôm hai mươi, ở chợ châu lỵ, lính châu đã chặn đoàn tiểu nhân, đã xem văn tự thuê người, xem xong thì thả. Cả chợ Tây Lĩnh hôm ấy làm chứng.
Câu ấy, từng chữ đều thật. Chỉ không có chữ nào nói, văn tự ấy ghi tên ai.
Ông già im lặng. Ông nhìn Lò Thị Hiên, nhìn người khổng lồ ngồi giữa đường, nhìn đám phu khuân vác gầy gò gánh những bao tải gai tỏa mùi thuốc bắc hăng hắc. Ông không tin. Nhưng ông cũng không tìm ra chỗ nào để không tin.
Trạng Quỳnh lấy trong túi vải bên hông ra một túi nhỏ, dốc ra lòng bàn tay. Ba thỏi bạc nhỏ, sáng lóa dưới ánh chiều chạng vạng.
– Đoàn tiểu nhân lên núi mua sa nhân, thảo quả, mật ong rừng, da thú. Mua gì, trả nấy. – Y nói. – Đây là tiền trả trước. Tiểu nhân nghe dưới châu nói, bản mình nộp tiền hương muộn, bị phạt. Số bạc này, đủ nộp phạt, còn dư.
Trong đám người sau cổng, có tiếng xì xào.
Rồi một người từ phía sau bước lên.
Là một gã đàn ông ngoài ba mươi, người cao gầy, mặc áo chàm mới hơn tất cả những người đứng quanh, tóc chải gọn, cổ tay đeo một chiếc vòng bạc nhỏ. Gã không cầm vũ khí. Gã nhìn ba thỏi bạc trong tay Trạng Quỳnh, nhìn rất nhanh, rồi mới ngẩng lên nhìn mặt y.
– Ông chủ là người hiệu thuốc nào? – Gã hỏi, bằng thứ tiếng Kinh trơn tru, gần như không lơ lớ.
– Nguyễn Ký dược đường, phố Đông kinh thành.
– Kinh thành. – Gã nhắc lại, như ghi nhớ. – Xa thế, lên tận đây mua thuốc.
– Kinh thành vừa giải vây, thuốc men cạn sạch. – Trạng Quỳnh thở dài. – Dưới xuôi, sa nhân đắt gấp ba. Không lên tận nơi, thì lấy đâu ra lãi.
Gã đàn ông gật gù, như thấy câu ấy có lý. Gã quay sang ông già đeo vòng bạc, nói nhỏ mấy câu bằng tiếng bản. Lạc Thiên không hiểu tiếng bản. Nhưng lẫn trong mấy câu ấy có hai chữ tiếng Kinh, lặp lại hai lần, giọng nhấn rất mạnh. Tiền phạt.
Ông già không đáp gã. Ông quay lại, nhìn thẳng vào mặt Trạng Quỳnh.
– Mụ này mà trốn…
– Thì trưởng bản cứ trói tiểu nhân lại, giải xuống châu. – Trạng Quỳnh đáp ngay, không chút do dự. – Tiểu nhân bảo lãnh.
Ông già nhìn y hồi lâu.
* * *
– Có mấy điều. – Cuối cùng ông già nói, giọng khàn khàn.
Ông giơ một ngón tay.
– Người to kia, ở ngoài hàng rào. Không vào bản. Nhà sàn nào trong bản cũng không chịu nổi. Y bước lên cầu thang, là gãy.
Ngón tay thứ hai.
– Cả đoàn trọ nhà mế Nhuôn, cuối bản, sát bờ suối. Người buôn muối mỗi năm lên hai lần, cũng trọ ở đó.
Ngón tay thứ ba. Ông chỉ vào Lò Thị Hiên.
– Mụ ở cùng đoàn. Không về nhà mụ. Không tới gần nhà ta.
Ngón tay thứ tư. Lần này, ông không chỉ vào ai. Ông chỉ lên sườn núi đá vôi phía sau bản, lên ngôi miếu nhỏ mái ngói rêu phong, lên gốc cây cháy đen trơ trụi, lên vệt đen sẫm trên vách đá.
– Không ai được lên miếu.
Trạng Quỳnh không đáp ngay. Y quay đầu lại, nhìn đứa cháu gầy gò của mình, như một ông chú buôn bán đang hỏi ý đứa cháu có nên nhận giá hay không.
Lạc Thiên nhìn bốn ngón tay của ông già.
Điều thứ nhất, là tách Dã Tượng ra khỏi đoàn. Người khổng lồ, chỗ dựa lớn nhất của cả đoàn, sẽ ở ngoài hàng rào, một mình. Nếu đêm nay có chuyện gì trong bản, y không vào kịp. Nếu đêm nay có chuyện gì ngoài bản, người trong bản không ai ra.
Hắn đưa mắt nhìn theo hàng rào cây gai. Hàng rào chạy vòng quanh bản, tới phía sau thì dừng lại ở chân núi. Ở đó, có một con đường mòn nhỏ, lát đá, men theo sườn núi đá vôi, dẫn thẳng lên ngôi miếu.
Chân con đường ấy nằm ngoài hàng rào.
Ai muốn lên miếu, dù là người, hay là thứ gì khác, cũng phải đi qua chỗ ấy.
Hắn quay lại, nhìn Trạng Quỳnh, rồi gật đầu. Rất khẽ, như đứa cháu nghe lời chú.
– Được. – Trạng Quỳnh nói. – Bốn điều, tiểu nhân nhận cả.
Ông già thở ra một hơi rất dài. Như một người vừa đặt xuống một gánh nặng, để gánh lên một gánh khác nặng hơn.
– Ta là Cầm Văn Khăm, trưởng bản Bản Khê. – Ông nói. Rồi chỉ sang gã đàn ông mặc áo chàm mới. – Đây là Tòng Văn Xôm, phó bản. Có việc gì, hỏi y.
Tòng Văn Xôm mỉm cười, chắp tay vái. Nụ cười rất lịch sự. Mắt gã vẫn nhìn túi bạc trong tay Trạng Quỳnh.
* * *
Nhà mế Nhuôn nằm ở tận cuối bản, chênh vênh trên một mỏm đất nhô ra bờ suối, bốn cột gỗ đen bóng, mái cọ dày cộm. Dưới gầm sàn, mấy chục chiếc vò sành xếp thành hàng, bịt miệng bằng lá chuối khô, tỏa ra mùi rượu ngô nồng nặc.
Mế Nhuôn là một bà già nhỏ thó, lưng còng gập, mặt nhăn như quả táo khô, hai tai đeo hai chiếc khuyên bạc to tới mức kéo trễ cả dái tai xuống. Không ai biết bà bao nhiêu tuổi. Trưởng bản Khăm nói, lúc ông còn là đứa trẻ chăn trâu, bà đã là bà già.
Bà đứng trên đầu cầu thang, nheo mắt nhìn đám người lạ đang lục tục kéo tới, nhìn tới người đàn bà áo chàm đi giữa, thì ngẩn ra.
– Hiên? – Bà nói to, to như quát. – Hiên đấy à? Con về rồi à?
Lò Thị Hiên ngẩng lên, đoạn quỳ sụp xuống dưới chân cầu thang, ôm lấy đôi bàn chân gầy guộc của bà già, khóc nấc lên. Suốt từ lúc rời kinh thành, suốt chín ngày đường, cả lúc bị giật ngã giữa chợ, cả lúc tì ngực vào mũi giáo, thị chưa khóc lần nào.
Mế Nhuôn không đỡ thị dậy. Bà chỉ đặt bàn tay nhăn nheo lên búi tóc củ hành của thị, xoa xoa, như xoa đầu một đứa trẻ.
– Về là tốt. – Bà nói to. – Người ta bảo con điên. Ta không tin. Người điên, không đi được hai mươi ngày đường.
Mấy người trong bản đi ngang qua, nghe thấy, vội vàng cúi đầu rảo bước. Bà nghễnh ngãng từ nhiều năm, nói gì cũng như quát.
Tối ấy, bà dọn ra một mâm cơm nếp, một đĩa cá suối nướng, một vò rượu ngô. Trạng Quỳnh uống một ngụm, sặc sụa ho mất nửa khắc, rồi lại uống thêm ngụm nữa, gật gù khen ngon. Mười người lính ngồi quanh bếp lửa trên sàn, ăn như chưa từng được ăn.
– Bà không sợ ông miếu? – Trạng Quỳnh hỏi, cao giọng cho bà nghe thấy.
Mế Nhuôn cười hềnh hệch, để lộ hàm răng chỉ còn ba chiếc.
– Sợ gì? Già rồi. Thịt dai. Ông chê.
Trạng Quỳnh bật cười, rồi chợt im bặt. Y nhìn bà già ấy, nhìn đôi mắt kèm nhèm nheo nheo nhìn ra phía cửa sổ, về phía sườn núi tối đen sau bản.
Đôi mắt ấy không cười.
* * *
Gần nửa đêm, chó trong bản bắt đầu tru.
Cả buổi chiều không một tiếng chó sủa. Giờ thì con này tru, con kia tru theo, tiếng tru dài, rợn người, không phải tiếng chó sủa người lạ, mà là tiếng chó thấy thứ nó sợ.
Rồi có gió.
Gió từ phía sau bản thổi xuống, từ sườn núi đá vôi, từ phía ngôi miếu. Gió lạnh buốt, lạnh như gió tháng Chạp, tanh như mùi máu. Ngọn lửa trong bếp nhà mế Nhuôn rạp xuống, suýt tắt. Mười người lính đang ngủ cùng lúc giật mình ngồi dậy, tay vớ lấy dao quắm.
Trong bản, cửa đóng sầm. Tiếng người thì thào, dồn dập. Có tiếng đàn bà khóc.
Mế Nhuôn ngồi bên bếp, không ngủ. Bà ném thêm một khúc củi vào lửa, rồi nói, không to như mọi khi, mà rất khẽ, chỉ đủ cho người ngồi gần nghe.
– Chúng nó nói, yêu phụ về, ông miếu giận.
Lò Thị Hiên ngồi co ro ở góc sàn, cúi đầu, không nói gì.
Lạc Thiên nằm bên vách, mắt mở trừng trừng nhìn lên mái cọ tối om.
Từ lúc xuống tới cổng bản, sợi dây lạnh buốt trong lồng ngực hắn chưa lúc nào thôi kéo. Hắn đã nằm im, lặng lẽ lần theo nó, lần theo từ lúc ăn cơm tới lúc chó bắt đầu tru. Lần theo lên sườn núi, tới ngôi miếu, tới cái vệt đen sẫm trên vách đá.
Và lúc chó bắt đầu tru, hắn cảm thấy sợi dây ấy khẽ động.
Không phải kéo. Là giật. Giật ngược lại một cái, rất nhẹ, như con cá dưới nước vừa chạm vào lưỡi câu. Như ở đầu kia sợi dây, có một thứ gì đó vừa quay đầu lại.
Nhìn về phía hắn.
Lạc Thiên lập tức buông sợi dây ra. Không lần theo nữa. Hắn nằm im, thở thật chậm, thật đều, cho tới khi cảm giác lạnh buốt ấy trở lại như cũ, chỉ còn kéo, không còn giật nữa.
Gió ngừng. Chó cũng thôi tru, từng con một.
Hắn không nói với ai. Nhưng trong bóng tối, hắn nhìn thấy Trạng Quỳnh đang nằm cách hắn hai bước, cũng mở mắt, cũng đang nhìn hắn.
* * *
Canh ba, có tiếng chân người trên cầu thang nhà mế Nhuôn.
Đàm Thạch bật dậy trước tiên, rồi dừng lại. Người đứng ở đầu cầu thang là trưởng bản Cầm Văn Khăm. Ông già không cầm đuốc, không mang theo ai. Ông đứng im trong bóng tối, nhìn vào góc sàn, nơi Lò Thị Hiên đang ngồi co ro.
Ông không nói gì. Ông chỉ khẽ vẫy tay.
Lò Thị Hiên nhìn ông, ngẩn ra một thoáng mới đứng dậy, đi theo ông xuống cầu thang, bước chân lảo đảo như người mộng du.
Lạc Thiên đợi họ đi được mươi bước, mới lặng lẽ theo sau, chỉ đủ gần để nhìn thấy hai cái bóng trước mặt.
Trưởng bản Khăm dẫn thị đi dọc bờ suối, men theo những gầm sàn tối om, không qua đường chính. Tới căn nhà sàn lớn nhất, nằm ngay sau cổng bản, ông dừng lại. Không lên cầu thang. Ông đi vòng ra phía sau nhà, tới chỗ vách nứa sát mặt đất, nơi bóng tối đặc quánh.
Ông đứng lại, quay lưng đi. Như một người lính gác không muốn nhìn thấy điều mình đang canh.
Lò Thị Hiên quỳ xuống bên vách nứa.
Lạc Thiên đứng khuất sau một cột nhà sàn bên cạnh, cách chừng mươi bước. Hắn không nghe rõ thị nói gì. Chỉ nghe tiếng thì thào, đứt quãng, nghẹn ngào, bằng thứ tiếng bản hắn không hiểu.
Rồi từ bên kia vách nứa, có một giọng nói vọng ra.
Giọng một đứa bé gái. Khàn đặc, nhỏ xíu, nhưng từng chữ rõ ràng, như đã nhẩm đi nhẩm lại suốt một tháng trời. Nói bằng tiếng Kinh, bập bẹ, lơ lớ, thứ tiếng Kinh học lóm của người buôn muối, như muốn cả những người lạ đã đưa mẹ nó về cũng nghe thấy.
– Mẹ về kịp rồi.
Lò Thị Hiên áp trán vào vách nứa, vai run lên từng hồi.
Ở phía sau bản, ngoài hàng rào cây gai, dưới một tấm lều vải dựng tạm ngay chân con đường mòn lát đá dẫn lên miếu, có một bóng người khổng lồ đang ngồi. Ngồi xếp bằng, lưng thẳng, cây côn sắt đặt ngang đùi, mặt quay về phía sườn núi tối đen.
Tiếng thì thào sau vách nứa ở đầu bản không vọng được tới chỗ y. Y chỉ ngồi đó, không ngủ, như đã ngồi từ chạng vạng, như sẽ ngồi như thế cho tới mùng năm tháng Tư.
* * *
Trên đường về nhà mế Nhuôn, trưởng bản Khăm đi trước, Lò Thị Hiên đi sau. Lạc Thiên không nấp nữa. Hắn bước ra khỏi bóng tối, đi song song với ông già.
Ông già không ngạc nhiên. Như đã biết từ đầu có người đi theo.
– Ngươi không phải cháu lão buôn thuốc. – Ông nói, không quay đầu lại.
Lạc Thiên không đáp.
– Ta không hỏi ngươi là ai. – Ông già nói tiếp. – Ta không muốn biết.
Ông đi thêm mấy bước, rồi dừng lại bên bờ suối, nhìn xuống dòng nước đen ngòm dưới ánh trăng khuyết.
– Chín năm trước, ông miếu đòi một đứa trẻ. Ta không chịu. – Giọng ông già đều đều, như đọc một bài văn đã thuộc lòng. – Đêm ấy, lở đất. Ba nóc nhà dưới chân núi bị vùi. Một nóc là nhà con trai ta. Vợ ta ngủ lại nhà nó đêm ấy, trông cháu.
Ông im lặng một lúc lâu.
– Mười bốn người. Ta đếm. Ta đào. Ta chôn.
Lạc Thiên đứng im bên cạnh ông, không nói gì.
– Từ đó, ông miếu đòi gì, ta nộp nấy. – Ông già nói. – Tám năm, tám đứa trẻ. Ta tự tay bốc thăm. Ta tự tay dắt chúng lên miếu. Năm nay, bốc trúng con nhà Hiên. Ta cũng sẽ tự tay dắt nó lên.
Ông quay lại, nhìn thẳng vào mặt thiếu niên gầy gò trước mặt. Đôi mắt già nua ấy, dưới ánh trăng, đục ngầu, khô khốc, như hai cái giếng cạn.
– Ta không dám từ chối ông miếu thêm lần nữa. – Ông nói. – Nhưng ta cũng không muốn, là người giết Hiên.
Ông quay đi, bước tiếp.
Sau lưng ông, trên vách đá phía sau bản, từ cái vệt đen sẫm như một cái miệng há ra, có một làn gió lạnh buốt thổi xuống. Rất nhẹ. Chỉ đủ làm dòng suối gợn lên một vệt sóng dài, rồi tắt.