Cả góc chợ im bặt.
Người bán măng khô ngừng tay. Bà bán vải chàm vội vàng cuộn tấm vải lại, lùi vào sau sạp. Mấy đứa trẻ đang chạy nhảy dưới gốc đa đứng sững, rồi bị mẹ chúng kéo giật vào trong. Ai cũng biết cây roi song trong tay gã lính mắt tam giác. Ở châu lỵ Tây Lĩnh này, không ai không biết.
Lò Thị Hiên ngồi cứng đờ trên lưng ngựa, hai tay bấu chặt lấy bờm, mặt trắng bệch như tờ giấy.
Dã Tượng bước lên một bước.
Chỉ một bước. Nhưng một bước của người khổng lồ ấy, đủ để cả góc chợ cùng lúc hít vào một hơi lạnh. Sau lưng y, chín người phu khuân vác cùng lúc nắm lấy cán dao quắm bên hông. Đàm Thạch không động tới dao. Tay gã đã luồn vào giữa mấy bao tải gai trên lưng ngựa thồ, chạm tới lớp chiếu cói bọc nỏ.
Lạc Thiên đặt tay lên cánh tay Dã Tượng.
Như đêm rằm dưới địa thất. Không nói gì, chỉ đặt tay lên, ấn nhẹ. Người khổng lồ đứng lại. Chín bàn tay trên cán dao quắm cũng đứng lại.
Gã lính mắt tam giác không nhận ra những điều ấy. Hoặc có nhận ra, gã cũng không tin một đoàn buôn thuốc dưới xuôi dám làm gì lính châu giữa chợ châu lỵ. Gã sải bước tới, túm lấy dây cương ngựa của Lò Thị Hiên, giật mạnh một cái. Con ngựa hí lên, lồng lên nửa vòng. Thị ngã nhào xuống đất, chiếc nón lá văng ra, lộ búi tóc củ hành.
Gã lính ngồi xổm xuống, túm lấy cằm thị, xoay mặt thị về phía tờ cáo thị trên vách gỗ, nheo mắt so.
– Chính mụ. – Gã nhếch mép, để lộ hàm răng vàng khè. – Tháng Giêng ăn hai mươi roi chưa chừa. Bỏ bản trốn đi, nói ông miếu ăn người. Giờ lại dám mò về.
Gã đứng dậy, vung roi.
Cây roi song rít lên trong không khí.
Nó không chạm tới lưng Lò Thị Hiên.
Một cánh tay gầy đã giơ lên đỡ. Cây roi quất xuống cẳng tay ấy, xé rách ống tay áo vải nâu, để lại một vệt đỏ tấy, rồi rướm máu.
Cả chợ lặng ngắt.
Gã lính mắt tam giác trợn mắt nhìn người vừa đỡ roi. Là đứa cháu của ông chủ hiệu thuốc. Mười bảy, mười tám tuổi, gầy nhom, nón lá lệch sang một bên. Tiểu tử ấy đứng chắn trước mặt người đàn bà áo chàm, cánh tay rướm máu vẫn chưa hạ xuống, mặt không đổi sắc.
Sau lưng Lạc Thiên, Lò Thị Hiên ngồi bệt dưới đất, hai tay bưng miệng, không kêu nổi một tiếng.
Dã Tượng lại động. Lần này, bàn tay y đã nắm lấy cây côn sắt trên vai.
– Đứng yên. – Lạc Thiên nói. Rất khẽ. Không quay đầu lại.
Người khổng lồ đứng yên.
* * *
– Ấy chết! Ấy chết!
Một giọng nói lanh lảnh vang lên. Trạng Quỳnh nhảy xuống ngựa, suýt nữa thì ngã chổng kềnh vì hai đùi còn đau, lật đật chạy tới, chen vào giữa gã lính và Lạc Thiên, hai tay chắp lại vái lia lịa.
– Quan binh bớt giận! Quan binh bớt giận! – Y cười hề hề, mặt mày nhăn nhó như sắp khóc. – Cháu tiểu nhân từ nhỏ đã ngu, không biết trời cao đất dày, dám cản roi của quan binh. Về tới nơi, tiểu nhân đánh nó thay quan binh. Đánh ba chục roi!
Gã lính mắt tam giác quắc mắt nhìn y.
– Lão già, mụ này là yêu phụ châu đang truy nã. Lão dắt mụ theo, là tội đồng lõa.
– Yêu phụ? – Trạng Quỳnh tròn mắt, như vừa nghe một chuyện động trời. – Quan binh nói gì, tiểu nhân không hiểu. Người này là người dẫn đường tiểu nhân thuê từ dưới Nà Phạ. Có văn tự hẳn hoi.
Y thò tay vào túi vải đeo bên hông, rút ra quyển sổ cái mới tinh. Lật mấy trang, kẹp giữa sổ là một tờ giấy gấp làm tư. Y mở ra, giơ lên trước mặt gã lính. Trên tờ giấy chi chít chữ, góc dưới đóng một con dấu son đỏ chót, bốn chữ triện ngoằn ngoèo.
Gã lính nhìn tờ giấy. Nhìn rất chăm chú, như người đang đọc. Nhưng Trạng Quỳnh nhìn đôi mắt gã. Đôi mắt ấy không chạy theo hàng chữ.
Gã không biết chữ.
– Quan binh xem đây. – Trạng Quỳnh cao giọng, như sợ cả chợ không nghe thấy. – "Văn tự thuê người dẫn đường. Người thuê: Nguyễn Ký dược đường, phố Đông kinh thành. Người được thuê: Lường Thị Ún, người bản Nà Phạ, châu Mộc Lâm. Dẫn đường lên núi mua thảo quả, sa nhân, mười lăm ngày, công mỗi ngày hai mươi đồng." Có dấu hiệu thuốc đây, quan binh xem. Lường Thị Ún. Không phải họ Lò.
Y quay sang đám đông, chỉ tay vào tờ cáo thị trên vách gỗ.
– Còn bức vẽ kia, bà con xem hộ tiểu nhân. Búi tóc củ hành, mắt sâu, gò má cao. – Y cười hề hề. – Đàn bà trên núi, mười người thì tám người búi tóc thế này. Chẳng lẽ quan binh bắt cả tám?
Trong đám đông, có tiếng cười khúc khích. Một bà cụ bán rau đứng gần đó, búi tóc củ hành y hệt, đưa tay sờ lên đầu mình, rồi cũng bật cười. Tiếng cười lan ra, rì rầm, nho nhỏ, rồi to dần.
Mặt gã lính mắt tam giác đỏ lên.
Trạng Quỳnh không để gã kịp nổi giận. Y nhanh như chớp túm lấy cánh tay gã, kéo sang một bên, vừa kéo vừa hạ giọng, tay kia thò vào túi áo.
– Trời chiều, nắng xiên, quan binh nhìn nhầm cũng phải. – Y thì thầm, rất nhanh, đủ cho gã và chỉ gã nghe thấy. – Làm lính châu vất vả, tiểu nhân biết. Chút tiền nước, quan binh cầm lấy uống chén rượu cho ấm bụng. Cháu tiểu nhân dại dột, quan binh rộng lòng tha cho.
Một thỏi bạc nhỏ, nặng trĩu, lặng lẽ chuyển từ tay y sang tay gã.
Gã lính cân thỏi bạc trong lòng bàn tay. Mắt gã hơi mở to ra một chút. Đổi ra, đủ mười quan. Gấp đôi số tiền thưởng trên tờ cáo thị.
Gã nhìn Trạng Quỳnh. Nhìn tờ văn tự. Nhìn người khổng lồ vẫn đang đứng sừng sững sau lưng đứa cháu, bàn tay vẫn nắm cây côn sắt. Rồi gã nhìn đám đông vẫn đang rì rầm cười.
Gã nhét thỏi bạc vào trong áo, nhổ một bãi nước bọt xuống đất.
– Lần sau thuê người, thì thuê cho ra người. – Gã quát, rồi quay sang đám đông. – Cười cái gì? Giải tán!
Gã quay lưng bỏ đi. Bốn tên lính theo sau. Đi được mấy bước, gã ngoái lại, nhìn người khổng lồ thêm một lần nữa.
Lần này, gã không nhìn người đàn bà áo chàm. Gã nhìn tên tiểu tử gầy nhom đang cúi xuống đỡ thị dậy.
* * *
Đêm ấy, đoàn buôn thuốc trọ lại trong một quán nhỏ gần bến đò sau chợ.
Lò Thị Hiên ngồi quỳ trên sàn gỗ, hai tay run run quấn vải lên cẳng tay Lạc Thiên. Thị không nói gì. Nước mắt thị rơi xuống lớp vải trắng, loang ra, lẫn với vệt máu đã thấm qua.
– Bệ… – Thị mở miệng.
– Ở đây không có ai tên ấy. – Lạc Thiên nói.
Thị cắn môi, cúi đầu, quấn tiếp. Quấn xong, thị lùi lại, dập đầu xuống sàn gỗ, hồi lâu không ngẩng lên.
Trạng Quỳnh ngồi bên ngọn đèn dầu, lật quyển sổ cái, lấy bút ghi một dòng. Mười quan tiền, chi cho lính châu Tây Lĩnh, chiều hai mươi tháng Ba. Ghi xong, y gấp sổ lại, ghé mắt qua khe liếp nhìn ra ngoài một lượt, rồi mới quay sang nhìn Lạc Thiên, hạ giọng thật khẽ.
– Tại hạ chuẩn bị tờ văn tự ấy từ hôm còn ở kinh. – Y nói, giọng rất bình thản. – Tại hạ đã tính, có khi phải dùng. Nhưng tại hạ không tính, bệ hạ sẽ giơ tay ra đỡ roi.
Lạc Thiên không đáp.
– Một ông vua, giơ tay đỡ roi cho dân, giữa chợ. – Trạng Quỳnh nói tiếp. – Sử quan đời sau đọc tới, không biết nên chép là thánh minh, hay là hồ đồ.
– Chép là, – Lạc Thiên nói, – lính của vua quất roi lên dân của vua. Vua đứng ngay đó.
Hắn nhìn xuống cánh tay quấn vải.
– Nếu ta đứng xem, thì roi ấy, là ta quất.
Trạng Quỳnh im lặng một lúc. Rồi y lại mở sổ ra, nhìn dòng chữ mình vừa ghi.
– Mười quan. – Y khẽ nói. – Mười quan tiền trong quốc khố, mua lại một người dân của bệ hạ, từ tay một người lính của bệ hạ.
– Ta biết.
– Tại hạ ghi lại, để bệ hạ nhớ.
– Ta nhớ.
Ngoài cửa, Dã Tượng ngồi xếp bằng trên bậc gỗ, lưng quay vào trong, cây côn sắt gác ngang đùi, như một cánh cửa đá chắn ngang lối vào. Từ lúc về quán, người khổng lồ không nói câu nào. Chỉ có một lần, khi Lò Thị Hiên bưng chậu nước máu ra đổ, y nhìn cái chậu ấy một hồi, bàn tay đặt trên côn sắt siết chặt lại, gân xanh nổi lên.
Gần nửa đêm, Đàm Thạch lặng lẽ trở về từ ngoài chợ.
– Bẩm. – Gã quỳ xuống, hạ giọng. – Tên lính ấy, lúc chập tối đi uống rượu ở quán đầu chợ, uống hết một quan. Rồi đi thẳng vào dinh quan châu. Tới giờ vẫn chưa ra.
Trạng Quỳnh gật đầu, như đã biết trước.
– Đi báo. – Y nói. – Tốt.
Lạc Thiên nhìn y.
– Mười quan, gấp đôi tiền thưởng. – Trạng Quỳnh nói, giọng không chút lo lắng. – Một đoàn buôn thuốc bình thường, không ai bỏ ra gấp đôi tiền thưởng để chuộc một người dẫn đường. Tên lính ấy không ngu. Hắn cầm tiền, nhưng hắn sẽ nghĩ. Nghĩ không ra, hắn đi báo. Tên quan châu kia nghe xong, cũng sẽ nghĩ.
– Nghĩ gì?
– Nghĩ, đoàn buôn này là ai. – Trạng Quỳnh cười. – Nghĩ mãi, mà không dám hỏi.
* * *
Cùng đêm ấy, trong dinh quan châu Tây Lĩnh, ngọn đèn trong thư phòng cháy tới quá nửa đêm.
Hoàng Tích ngồi sau án thư, tay lần một chuỗi tràng hạt gỗ trầm. Y ngoài bốn mươi, người gầy, da trắng, mười ngón tay thon dài, sạch sẽ, móng cắt ngắn, trông giống một thầy đồ hơn là một viên quan châu cai quản mười chín bản, ba chục làng trên núi. Trên án trước mặt y, là mấy quyển sổ thu tiền hương, xếp chồng ngay ngắn, gáy sổ quay cùng một hướng.
Tên lính mắt tam giác quỳ dưới đất, kể lại từ đầu tới cuối. Kể về đoàn buôn thuốc. Kể về người khổng lồ. Kể về tờ văn tự có đóng dấu son, kể về mười quan tiền. Nhưng gã không kể chuyện gã đã uống mất một quan.
Hoàng Tích nghe hết, không ngắt lời.
– Buôn thuốc, – y chậm rãi nói, – mà thuê một người khổng lồ đi theo khuân vác.
– Bẩm, vâng.
– Mười quan, chuộc một người dẫn đường đáng năm quan.
– Bẩm, vâng.
– Họ đi đâu?
– Bẩm, người ở quán trọ nói, lão chủ hiệu thuốc hỏi thuê đò sang sông từ sáng sớm mai.
Hoàng Tích ngừng lần tràng hạt. Qua bến đò ấy, chỉ có một con đường.
Y im lặng hồi lâu. Ngọn đèn dầu trên án thư lép bép nổ một tiếng. Tên lính quỳ dưới đất, mồ hôi lạnh túa ra sau gáy, không dám thở mạnh.
– Mấy năm nay, – cuối cùng Hoàng Tích nói, giọng đều đều, – châu này chưa có ai từ kinh lên. Chiếu vua về tới đây, cũng chỉ có một tờ. Kinh thành vừa giải vây, vua mới lên ngôi, triều đình đói tới mức phải mua gạo của thương nhân ngoài biển. Không ai rảnh để nhìn lên tới cái châu trên núi này.
Y đặt chuỗi tràng hạt xuống án thư.
– Trừ khi có người muốn nhìn.
Tên lính ngẩng đầu lên.
– Bẩm quan, hay là, tiểu nhân dẫn người đuổi theo, bắt cả đoàn lại…
– Bắt vì tội gì? – Hoàng Tích nhìn gã, không giận, chỉ lạnh nhạt như nhìn một con chó ngu. – Tội có văn tự đóng dấu? Tội bỏ tiền ra mua rượu cho lính châu? Hay là tội ngươi đã cầm mười quan tiền của họ?
Tên lính cúi rạp đầu xuống đất.
– Nếu là buôn thuốc thật, bắt họ, là chuyện nhỏ. – Hoàng Tích nói tiếp. – Nếu không phải buôn thuốc, bắt họ, là chuyện lớn.
Y đứng dậy, đi tới bên cửa sổ, nhìn về phía Tây. Trong bóng tối, dãy núi Bản Khê chỉ là một vệt đen thẫm, che khuất nửa bầu trời sao.
– Để họ lên núi. – Y nói. – Người có việc, lên tới nơi mới lộ việc. Từ mai, cho người canh bến đò, ai qua sông lên núi, báo ta. Cuối tháng, ngươi dẫn hai mươi người lên tới Bản Khê trước, xem họ làm gì, gặp ai, hỏi gì. Mùng ba tháng Tư, ta tới.
– Bẩm, vâng.
– Chuyện đêm nay, – Hoàng Tích không quay đầu lại, – không được gửi một chữ nào về dưới xuôi.
Tên lính dập đầu, lui ra.
Thư phòng chỉ còn lại một mình Hoàng Tích.
Y đứng bên cửa sổ rất lâu. Rồi y quay vào, đi tới một chiếc án thờ nhỏ đặt ở góc thư phòng, quay mặt về phía núi Bản Khê. Trên án không có bài vị, không có tượng, chỉ có một chiếc bát hương sứ trắng, cắm mấy chân nhang đã tàn.
Y thắp ba nén nhang mới, cắm vào bát, chắp tay vái ba vái. Không khấn to, chỉ mấp máy môi, như đang nói chuyện với một người quen.
– Ông ăn người. Ta ăn tiền. – Y khẽ nói. – Ông yên, ta yên.
Khói nhang bốc lên, thẳng như ba sợi chỉ. Rồi, dù trong phòng không có gió, cả ba sợi khói cùng lúc nghiêng đi, uốn về phía cửa sổ, về phía dãy núi đen thẫm ngoài kia.
* * *
Rạng sáng hai mươi mốt, đoàn buôn thuốc gửi lại ngựa ở quán trọ, thuê đò qua sông.
Con đò nan nhỏ, phải chở ba chuyến. Chuyến cuối, Dã Tượng một mình ngồi giữa lòng đò, nước sông ngập tới mạn, người lái đò run bần bật, cắm sào mà mặt cắt không còn giọt máu.
Lạc Thiên đứng ở bờ bên kia, nhìn lại châu lỵ Tây Lĩnh. Sương sớm đã tan một nửa. Cẳng tay quấn vải của hắn giật lên từng cơn, nóng rát.
Trên lầu dinh quan châu, mái ngói đỏ tươi vừa nhô ra khỏi sương, có một bóng người đứng sau khung cửa sổ, nhìn theo con đò.
Hắn không biết người ấy là ai. Nhưng hắn biết, người ấy cũng đang nhìn hắn.