Đêm hai mươi tám, lòng bàn tay hắn còn áp trên mặt đồng thì có một sợi rất mảnh ấm lên ở ngay phía chân đồi, gần tới mức hắn tưởng nghe được cả tiếng người đang cắm nhang.
Hắn không ngờ.
Mấy đêm nay, mặt đồng dưới tay hắn chỉ có những sợi xa. Sợi phía Bắc, từ Ải, vẫn dày, vẫn ấm. Sợi những làng ven sông phía Nam còn lại, mảnh, thưa. Sợi phía Tây đã đứt từ đêm mười sáu, sợi còn lại bên ấy nguội từ hôm dân bỏ làng. Trong kinh thì không còn gì. Ba chỗ ấy đã đứt từ sáng hôm kia. Mặt đồng dưới tay hắn, mỗi đêm, như một tấm lưới cũ bị cắt mất mấy mắt, chỗ còn chỗ thủng.
Sợi này không từ xa tới. Nó ở ngay dưới chân đồi. Hắn cảm nó như người nằm trong nhà cảm hơi ấm từ cái bếp ngay gian bên. Nó mảnh, mảnh lắm, mà ấm, ấm đều, không chập chờn.
【Đinh! Mạch mới nối về Trống: bờ lạch dưới đồi phía Đông Bắc.】
Hắn đọc dòng chữ một lần. Hắn không đọc lại.
Hắn không gọi ai. Hắn không đứng dậy, không xuống bờ lạch đêm ấy. Hắn chỉ để tay yên trên mặt đồng, cảm cái sợi mảnh ấy ấm dần, đều dần, cho tới khi nó đứng yên như những sợi khác.
Ngoài lều, gió nồm từ sông lên. Lửa trại tàn dần trên sườn đồi. Phía dưới, chỗ con lạch, một đốm đỏ nhỏ lập lòe. Tối thứ sáu, người ta nói thế. Hắn đã nghe mấy người đàn bà làng chài nói với nhau lúc chạng vạng, trên lối đất đỏ.
Hắn nghĩ: không ai bảo họ thắp. Không người nào bảo họ dựng. Họ tự làm. Và mặt đồng tự biết.
* * *
Sáng hai mươi chín, trước khi xuống bờ lạch, hắn ghé chỗ đóng của mấy người đã sang sông đêm hai mươi bảy.
Họ đã ngủ bù cả ngày hôm qua. Sáng nay người nào cũng dậy sớm, ngồi quanh bếp, ăn cơm, cười nói. Gã lính doanh trẻ bị ngựa đá nằm trên một tấm chiếu, đùi đắp lá, thấy hắn thì định ngồi dậy, hắn bảo nằm yên. Gã cười, bảo bà lang trong trại đắp lá cho, đã đỡ sưng. Gã bảo lần sau gã chém dây xong thì nhảy tránh ra trước.
Lê Lợi đã báo với hắn từ sáng hôm qua: đủ người, một người bị thương nhẹ, ngựa bên kia chạy tán, cỏ bên kia cháy. Ông báo ngắn, đúng như những gì ông nói trước khi đi. Hắn nghe, gật. Hắn không hỏi thêm. Lê Lai đứng sau ông ở cửa lều, cúi đầu suốt lúc ông báo, không ngẩng lên lần nào. Hắn không hỏi y.
Hắn xuống bờ lạch.
Trời vừa sáng, nồm, mát. Lối đất đỏ còn vắng, chỉ có mấy người đàn ông làng chài xuống lạch thăm mấy cái lờ đặt từ chiều qua. Thấy hắn, họ cúi chào, nép vào bụi sim cho hắn đi trước.
Ở bờ lạch, cái mái nhỏ vẫn đứng đó, lợp lau, bốn cột tre. Dưới mái, cái bát đất đã nguội. Cạnh bát có một cái ống tre, trong ống là chân nhang tàn ai đó đã nhặt bớt từ tối qua. Mấy cọng lau gãy xếp thành một hàng thẳng trên bờ, như ai đó đã xếp chơi.
Cạnh cái mái, mấy người đàn ông đang đào lỗ, dựng mấy cây tre. Một gian nhỏ khác, hắn đoán. Hắn không hỏi dựng cho ai. Hắn không bảo dựng, cũng không bảo thôi.
Đinh Bộ Lĩnh đứng ở đầu lối bùn, cách cái mái mười mấy bước, xa hơn mấy người đang đào. Ông đứng đó, hai tay buông, ngó những cây tre đang dựng. Ông không lại gần. Thấy hắn, ông quay sang, cúi chào.
Hắn đứng cạnh ông. Hai người ngó cái mái, ngó cái bát nhang, ngó mấy người đang dựng gian thứ hai.
– Ông biết họ thắp cho ai không? – Hắn hỏi.
– Thần biết. – Ông nói. – Tối qua thần có xuống. Thần ngó. Thần lên.
Ông im một hồi.
– Thần không bảo họ thôi. Thần cũng không bảo họ thắp. – Đinh Bộ Lĩnh nói.
Hắn gật. Hắn không bảo gì. Hắn không bảo ông xuống thắp cho người ta vui, cũng không bảo ông bảo người ta thôi. Cái mái ấy không phải của hắn. Cũng không phải của ông. Của những người đã dựng nó.
Hai người đứng thêm một lúc. Đoạn ông xin phép lên đồi, có mấy làng đường Tây đang đợi ông chia chỗ dựng lều. Hắn để ông đi.
Hắn ở lại bờ lạch thêm một hồi.
Hắn nghĩ tới sợi đêm qua. Mảnh, ấm, ngay dưới chân đồi. Từ hôm mười bảy tới giờ, đây là sợi đầu tiên thêm vào chứ không bớt đi. Nó không đủ làm cái kho đầy lại, cũng không giữ người áo chàm ở lại thêm được ngày nào. Mà nó ấm. Hắn đã quên mất cái cảm giác một sợi mới ấm lên dưới tay mình là thế nào. Hắn ngồi xuống một tảng đá cách cái mái mấy bước, ngó nước lạch chảy đục, ngó lau hai bờ rung trong gió. Có hai đứa trẻ làng chài chạy xuống, ngồi xổm cạnh mấy cọng lau xếp trên bờ, chụm đầu thì thầm với nhau một hồi, rồi lại chạy lên.
* * *
Đêm hai mươi chín, người thủy tướng xuống nước.
Hắn không thấy ông đi. Ông đi lúc quá nửa đêm, từ cái lạch giấu thuyền, một mình, không thuyền. Ông chỉ báo với hắn lúc chạng vạng rằng đêm nay ông sang bên kia ngó bến. Hắn hỏi ông sang bằng gì. Ông bảo bằng sông.
Sáng ba mươi, ông về.
Ông lên đồi lúc trời vừa sáng, tóc còn ướt, áo còn ướt, chân trần dính bùn. Ông tới trước lều, đứng thẳng, vạt áo còn sẫm nước. Ông không nghỉ. Ông báo ngay.
– Bên ấy dỡ nhà ven bến lấy cột, lấy cánh cửa, kết thành bè. Ngựa xuống uống mỗi ngày hai lượt. – Yết Kiêu nói.
Hắn nghe. Ông kể tiếp, ngắn, gọn, như người đã xếp sẵn từng điều suốt đường bơi về.
Mấy dãy nhà xóm chài ven bến, nhà nào cũng đã bị dỡ cột, dỡ cửa, mái sập xuống. Gỗ chất thành đống trên bãi cát. Người bên kia kết bè bằng dây thừng, bằng dây mây lấy trong nhà dân. Ông thấy ba chiếc bè đang kết dở, nằm trên cát, chưa đẩy xuống nước.
Ngựa xuống uống buổi sáng, lúc mặt trời lên quá ngọn tre, và buổi chiều, lúc mặt trời gần lặn. Mỗi lượt xuống kín bãi cát. Ngựa gầy. Ông thấy mấy con ngựa chết nằm dọc bãi, có con đã bị xẻ thịt, chỉ còn bộ xương. Bên ấy ăn thịt ngựa.
Ban đêm, nhiều người ngồi dọc bờ sông, lâu, không về. Ông nằm trong bụi lau sát mép nước, nghe họ rên, nghe họ đi ngoài. Nóng, nước sông, thịt ngựa. Đau bụng.
– Họ không quen nước ở đây. – Ông nói. – Không quen cái nóng ở đây.
Ông bảo thêm, nước sát bến bên ấy giờ đục ngầu, ngựa lội tới đâu bùn sục lên tới đó, mà người bên ấy vẫn múc nước ấy về nấu.
Hắn gật. Ông cúi chào, đi xuống lạch, về thuyền ngủ.
Hắn ngồi lại trước lều, ngó sang bên kia sông. Bãi cát vắng. Cửa Đông khép. Mấy cái mái nhà ven bến, từ đây ngó sang, không thấy được đã bị dỡ. Chỉ thấy cái vệt tường xám, như những ngày trước.
Quá trưa, hắn đi một vòng chỗ người áo chàm đóng, ở sườn đồi phía Bắc. Họ đang tập. Không có ai bảo họ tập. Họ tự tập, như ngày nào ở Ải cũng tập. Hai hàng người đứng đối mặt nhau, cầm cán giáo, đâm, gạt, lùi, đâm. Tiếng cán giáo va nhau khô, đều. Mồ hôi chảy ròng ròng trên những cái lưng trần.
Hắn đứng ở rìa bãi, ngó những bàn tay cầm cán giáo. Dưới nắng trưa, hắn không thấy gì. Những bàn tay ấy vẫn nắm chặt, vẫn đâm mạnh, vẫn gạt nhanh. Phải dưới ánh sáng yếu, ánh trăng, ánh chạng vạng, mới thấy. Hắn đã thấy một lần, hôm hai mươi tư. Hắn không cần thấy lần thứ hai để biết.
Một người áo chàm trong hàng thấy hắn, dừng tay, cúi chào. Cả hàng dừng theo. Hắn giơ tay bảo cứ tập. Họ tập tiếp. Hắn ở lại rìa bãi thêm một hồi rồi mới đi, không nói với ai điều hắn vừa tìm mà không thấy.
* * *
Chiều ba mươi, có giông.
Mây đen kéo từ phía Tây Bắc lên, nhanh, thấp, che kín nửa trời trong một nén nhang. Gió đổi chiều, thổi mạnh, lật tung mấy tấm chiếu căng làm mái lều. Người trong trại chạy tán loạn, kéo chiếu, chèn đá, ôm trẻ con chui vào lều. Mưa đổ xuống, to, nặng hạt, quất rát mặt. Sấm nổ ngay trên đỉnh đồi.
Hắn đứng ở cửa lều Trống, ngó mưa. Lão già làm nỏ ngồi trong lều, cạnh cái bệ đất, lấy vạt áo che mặt đồng khỏi mấy giọt nước dột từ mái chiếu.
Giông qua nhanh. Chưa hết một bữa cơm, mưa đã tạnh, mây đã tan, nắng chiều lại rọi xuống, vàng, ướt. Đất đỏ trên lối đi thành bùn. Cỏ tranh ướt sũng. Không khí mát hẳn đi, mùi đất ướt bốc lên ngai ngái.
Bên kia sông, hắn thấy ngựa vẫn xuống bến uống nước, như không có trận giông nào.
* * *
Ngày mùng một, tối, mấy người ngồi trong lều Trống.
Ông tướng già. Người đi đánh đêm hôm trước. Người thủy tướng. Người áo xanh, ngồi sát ngọn đèn. Ông già áo sẫm ngồi ở góc lều, sát vách chiếu, lưng không tựa; người lính áo chàm mang nước vào đặt bát nước trước mặt mọi người, tới chỗ ông thì đặt xa ra một chút, rồi lui ra ngay.
Hắn ngồi trước cái bệ đất, quay lưng về phía mặt đồng.
Không ai nói ngay. Ngọn đèn dầu đặt trên cái chõng thấp cháy đều. Ngoài lều, trại đã yên. Tiếng côn trùng sau cơn giông hôm qua kêu rộ khắp sườn đồi.
Người thủy tướng kể lại những gì ông thấy bên kia. Bè. Ngựa. Người ngồi bờ sông ban đêm. Ông kể lần thứ hai, chậm hơn lần trước, có thêm mấy chi tiết. Bè kết bằng gỗ nhà, nặng, chưa chắc nổi được lâu. Người bên ấy không quen kết bè. Dây buộc là dây thừng ngựa với dây mây, buộc vụng, nút nào cũng to bằng nắm tay.
Người đã sang sông đêm hai mươi bảy kể lại chuyến ấy. Cắt dây. Đốt cỏ. Ngựa chạy tán. Từ hôm ấy, bên kia đặt đuốc dọc bãi sông, đêm nào cũng canh.
Người áo xanh không kể. Y chỉ ghi. Ghi xong, y đọc lại cho mọi người nghe một lượt, chậm, đúng từng lời người kể.
Ông tướng già ngồi nghe hết. Ông không ngắt lời ai. Khi người thủy tướng nói xong lần thứ hai, ông ngẩng lên, ngó hắn.
– Chỗ họ cho ngựa uống nước là chỗ trong tay họ không giữ được gì. Đánh ở đấy. – Trần Hưng Đạo nói.
Trong lều im.
Ông không bày đánh lúc nào, đánh bằng gì, bao nhiêu người, ai đi trước, ai đi sau. Ông chỉ đặt cái chỗ ấy ra giữa lều, như đặt một cái bát lên chiếu, rồi thôi.
Người đánh đêm hôm trước ngó ông, ngó hắn. Người ấy không xin gì. Người ấy đợi.
Hắn không đáp. Hắn nghĩ tới mấy đầu ngón tay người áo chàm đặt bát nước xuống chiếu lúc nãy, mờ hơn hôm hai mươi tư. Hắn nghĩ tới những người bên kia, ngồi bờ sông ban đêm, ôm bụng. Bên ấy cũng đang đếm. Chỉ là bên ấy đếm bằng ngựa chết.
Đánh thì đánh khi nào. Đợi thì đợi tới khi nào. Hắn chưa biết. Hắn không nói ra đêm nay.
– Mai ta nghĩ. – Hắn nói.
Không ai cãi. Mấy người đứng dậy, ra từng người.
Ông già áo sẫm ra sau cùng. Suốt buổi ông không nói câu nào. Bát nước trước mặt ông vẫn đầy.
Trong lều còn mỗi hắn. Hắn quay người lại, áp hai lòng bàn tay vào đồng. Sợi ở bờ lạch vẫn đó, mảnh, ấm, đều. Những sợi xa vẫn đó. Chỗ trong kinh vẫn trống.
Lúc họ đi, từ phía gốc sim lớn giữa trại vọng tới tiếng trẻ con cười rộ lên một hồi, rồi lặng, rồi lại rộ lên, quanh một giọng đàn ông đang kể chuyện gì đó mà gió đưa tới không thành chữ.
* * *
Ngày mùng hai, nắng gắt trở lại. Đất khô. Bên kia sông, ngựa xuống bến hai lượt, sáng một lượt, chiều một lượt, như người thủy tướng nói.
Hắn đếm trong đầu đúng một lần: lính còn chừng mười bốn ngày.
Quá trưa, em gái hắn mang nước tới lều, đặt cái nồi đất xuống cạnh cửa. Nàng bảo ở bờ lạch người ta dựng cái gian thứ hai đã gần xong, lợp lau như cái trước, nhỏ hơn một chút. Người phố chợ bảo dựng cho ông đồ. Nói tới đó nàng khẽ cười, vì ông đồ là ai thì nàng biết, hắn cũng biết. Nàng chỉ kể lại, rồi thôi. Nàng ngồi một chốc ở cửa lều, ngó xuống chân đồi, đoạn đứng dậy, đi về phía mấy lều người già.
Chạng vạng, hắn lên lưng đồi.
Trên trời phía Tây, sau rặng đồi bên kia sông, có một nét trăng non mảnh như sợi lạt, đỏ, sắp lặn.
Người thủy tướng đã đứng ở mép đồi từ trước, ngó xuống bến. Hắn tới đứng cạnh ông.
Dưới bến bên kia, có người đang đẩy một vật gì đó to, phẳng, sẫm màu, từ trên bãi cát xuống sát mép nước. Mấy chục người xúm vào đẩy. Cái vật ấy trượt dần trên cát, chạm nước.
Tối mùng hai, từ lưng đồi, hắn thấy dưới bến Đông bên kia người ta đã đẩy chiếc bè thứ nhất ra sát mép nước, và người lặn sông đứng cạnh hắn xin đêm mai được xuống nước.