Chiều hai mươi tám tháng Tư, Dực từ điện về tới Đông cung thì thấy trên án thư phòng có một tờ giấy mỏng, ba dòng chữ nhỏ, nét mảnh và đều như kẻ bằng thước.
Y dừng ở ngưỡng cửa.
Y vừa đi hết hành lang dài từ điện về. Hai bên hành lang, hàng ngô đồng đã ra lá to, xòe rộng như bàn tay người, xanh thẫm, che kín cả mái hiên. Nắng hanh lọt qua kẽ lá, rơi xuống nền gạch thành những đốm vàng, gió nam khô thổi qua thì những đốm ấy chao đi chao lại. Bụi trong gió. Mùa hạ ở kinh này năm nào cũng khô, khô từ cuối tháng Ba tới khi những trận mưa đầu tiên kéo về từ phương Đông.
Người hầu đi sau, giữ đúng cái khoảng cách cũ. Trong cung, người ta nhìn cách một người đi để đoán trong điện vừa có chuyện gì. Y đi như chiều nào cũng đi, bước đều. Y không để ai đoán.
Thư phòng vẫn như lúc y đi. Cửa sổ phía Nam khép hờ. Rèm tre buông nửa chừng. Cái án gỗ đặt sát vách, nghiên, bút, mấy cuộn sách xếp một góc, cái chặn bằng ngọc bích đè lên chồng giấy trắng. Trên chồng giấy trắng ấy, ngay giữa, có thêm một tờ. Mỏng hơn giấy của y, màu ngà hơn, mép không xén thẳng.
Người hầu già canh cửa thư phòng từ sáng, không rời ngưỡng lấy một bước, mà khi y hỏi, lão bảo không ai vào.
Y không hỏi lại. Lão nói thật. Lần nào cũng thế. Lão không thấy ai vào, vì không có ai vào theo cái lối người ta vẫn vào.
Y bảo lão lui ra, khép cửa.
Ở góc phòng, chỗ đã trống từ đêm mùng mười tháng Ba, cái khối áo sẫm lại úp sát nền gạch như chưa từng đi đâu.
Y đi tới án, dừng trước tờ giấy, không cầm lên ngay. Y đọc nó từ chỗ mình đứng.
Cái cổng ấy không còn cái trống. Trên nóc có người khổng lồ đứng ngó xuống. Có người áo màu đất.
Ba dòng. Không có gì hơn.
Y cầm tờ giấy lên, đọc lại. Đọc lần thứ ba. Chữ không đổi. Nét chữ vẫn mảnh, vẫn đều, không một nét run, không một nét đè lên nét. Y biết bàn tay viết nét chữ ấy. Y chưa bao giờ thấy bàn tay ấy cầm bút. Năm ngoái, những lá thư ba dòng đi xuống phía Nam đều mang nét ấy.
Y đặt tờ giấy xuống, ngồi vào ghế.
* * *
Y đọc ba câu ấy như đọc một tờ báo thiếu.
Cái cổng ấy không còn cái trống. Tức là đứa trẻ ấy đã mang nó đi. Mang đi đâu, nó không viết. Mang đi từ bao giờ, nó không viết. Chỉ viết không còn. Trước kia, cái trống ấy nằm ở cổng. Mùa xuân, quân của phụ hoàng đánh vào cái cổng ấy, không qua được. Giờ cái trống đi rồi. Cổng vẫn đứng.
Trên nóc có người khổng lồ. Người ấy y đã nghe nói. Tờ báo thứ hai của Binh bộ, cuối tháng Ba, có kể một người to lớn khác thường đứng trên nóc cổng, cầm cây thương, mà lính dưới đồng ngước lên thì chùn bước. Người ấy còn đấy.
Có người áo màu đất. Kẻ đã đọc mấy câu trên đèo sáng mùng mười tháng Ba, mà y chỉ được nghe qua mấy dòng tả vụng của người viết báo. Người ấy cũng còn đấy.
Vậy thì cái cổng vẫn là cái cổng. Chỉ thiếu một thứ.
Y nghĩ tới cái thứ thiếu ấy. Cái trống. Y không biết nó làm gì. Những tờ báo mùa đông viết về nó như viết về một thứ mà người phương Nam quý hơn cả cái cổng. Đứa trẻ ấy mang nó đi khỏi cái cổng, thì nó cần cái trống ở chỗ khác hơn ở cổng.
Chỗ khác ấy là chỗ nào, ba dòng chữ không nói. Kẻ viết không biết. Nó ở cổng, nó ngó cổng, nó viết về cổng. Còn những dãy núi phía Tây Nam, những thung lũng, những làng mạc bên dưới, nó chưa đặt chân tới.
Y đặt hai bàn tay lên mép án, để yên ở đó.
Y nghĩ tới cái kẻ đã đặt tờ giấy này lên án. Không ai thấy nó về. Nó về bằng lối nào, y không hỏi. Có những thứ, hỏi nhiều thì nó đi.
Y gọi người hầu già vào lại. Y hỏi lão từ sáng tới giờ có ai tới đây không. Lão nghĩ một hồi, rồi kể. Một viên nội quan bên điện mang sang một hộp trà phụ hoàng ban, đặt ở gian ngoài, không vào thư phòng. Một người bên nha coi việc tế lễ tới hỏi ngày tế tháng Năm, đứng ở thềm nói chuyện với lão rồi về. Hai người quét sân. Chỉ thế. Y gật, bảo lão lui.
Y không nghi những người ấy. Y chỉ muốn biết trong một ngày, chỗ của y có bao nhiêu đôi mắt đã đi qua.
* * *
Trưa nay, trong điện.
Phụ hoàng ngự trên ngai, lưng thẳng hơn mọi hôm. Trời đã sang hạ, nắng hanh, gió nam khô thổi qua mấy cửa điện mở toang, mang theo mùi bụi và mùi lá ngô đồng. Mấy hôm nay ông ho ít hơn. Mặt ông có sắc hơn hồi xuân. Ông ngồi như người đã thôi đợi một cái tin xấu.
Binh bộ tâu việc biên cương. Việc phía Bắc trước, việc phía Tây sau. Quan ải Tây Bắc giữ được. Những người cưỡi ngựa ngoài quan ải đánh thưa đi, có hôm không đánh. Lương cho quan ải đủ tới hết mùa hạ. Phụ hoàng nghe, gật, hỏi lại mấy câu về lương. Ông vui. Y thấy ông vui từ cách ông đặt bàn tay lên tay vịn ngai, không siết, chỉ đặt.
Hộ bộ tâu việc thu thuế mùa hạ. Nha coi việc tế lễ tâu việc tế đàn tháng Năm. Mấy viên quan can gián tâu mấy việc nhỏ trong kinh, một con đê ở phía Đông kinh bị lở, một vụ tranh ruộng ở một huyện gần kinh. Phụ hoàng nghe hết, truyền từng việc. Y quỳ ở hàng của mình, nghe, không nói.
Viên tướng già giữ việc biên cương bên Binh bộ bước ra sau cùng, tay cầm một tờ tâu còn vương bụi đường.
– Người thảo nguyên đã qua những dãy núi Tây Nam, vào đất phương Nam từ đầu tháng. – Viên tướng Binh bộ nói.
Cả điện im một nhịp.
Phụ hoàng hỏi tin ấy từ đâu. Viên tướng đáp: từ trấn biên phía Tây, theo ngựa trạm, qua mấy tay mới tới. Không rõ họ đi bao nhiêu, đã tới đâu. Chỉ biết họ đã qua núi.
Phụ hoàng ngồi im một hồi. Đoạn ông hỏi: phương Nam có chặn không. Viên tướng đáp: tin không nói.
Phụ hoàng quay đầu về phía hàng của y. Lần đầu tiên từ đầu mùa xuân, ông ngó thẳng y giữa điện.
– Thái tử nghĩ sao? – Ông hỏi.
Cả điện cúi thấp hơn. Y nghe áo quan khẽ động khắp hai hàng, rồi im phắc.
Y không ngẩng đầu ngay. Y đếm một nhịp trong bụng.
– Bẩm phụ hoàng. – Y nói. – Nhi thần nghĩ người phương Nam giờ phải chia mình ra hai phía. Một phía giữ cái cổng. Một phía đón những người cưỡi ngựa. Người chia mình ra hai phía thì phía nào cũng mỏng.
Phụ hoàng ngó y lâu. Ông không khen. Ông không chê. Ông chỉ gật một cái, chậm, rồi quay sang Binh bộ, bảo ghi lại, có tin mới thì tâu.
Y quỳ, cúi đầu. Ở phía trên kia, phụ hoàng đã quay sang hỏi Hộ bộ thêm một việc thuế, giọng nhẹ hẳn đi. Y nghe cái nhẹ ấy, và y biết nó nhẹ vì đâu. Y không để ai đọc được trên mặt mình rằng y cũng biết.
Tan buổi, lúc y ra tới hành lang, viên tướng già ấy đi chậm lại, đợi y đi ngang mới cúi chào. Ông không nói gì về tin phương Nam. Ông chỉ nói, rất khẽ, rằng mùa hạ năm nay quan ải Tây Bắc có lẽ yên, và nếu yên thì Binh bộ có thể rút bớt một cánh về kinh. Ông nói xong thì lùi lại, cúi chào lần nữa, đi về phía nha Binh bộ.
Y không đáp. Y đi tiếp. Y biết viên tướng vừa nói với y một điều mà ông chưa tâu với phụ hoàng. Một cánh quân rút về kinh, trong một mùa hạ yên, thì sẽ đứng gần điện hơn, gần chỗ y ở hơn. Viên tướng đã già, mà ông vẫn biết mình nên đứng về phía nào trước khi người khác biết.
* * *
Tờ báo về những người cưỡi ngựa tới nha Binh bộ từ sáng, mà tới tai y thì phải đợi tới lúc chính y quỳ trong điện mà nghe.
Không có tờ nào gửi sang. Không ai sai người sang báo trước. Lần trước, tờ báo về cái cổng tới chỗ y sau điện nửa ngày. Lần này không tới, vì không cần tới, vì y đã ngồi trong điện mà nghe cùng một lúc với mọi người.
Y đếm khoảng cách ấy theo lối của y. Không tới, là xa hơn nửa ngày. Hay là gần hơn, vì lần này phụ hoàng hỏi y giữa điện. Y chưa biết nên đếm nó vào bên nào.
Y ngồi lâu trước tờ giấy ba dòng.
Kẻ quỳ đã xuống phía Nam mấy lượt hồi năm ngoái. Suốt mùa đông y để nó quỳ yên ở góc phòng. Mùa xuân y mới sai nó đi một lượt, đi gần hai tháng, mang về ba dòng, đủ để y biết thêm một chút, không đủ để y làm gì.
Mùa này, y biết điều y cần biết rồi. Những người cưỡi ngựa đã xuống phương Nam. Cái cổng vẫn đứng, mà cái trống thì không ở đó. Đứa trẻ ấy đang phải chia mình ra hai phía, như y đã nói trong điện.
Y không cần biết thêm. Biết thêm cũng không làm gì được thêm. Mà sai nó đi một lượt nữa, thì có thêm một lượt người ta có thể thấy nó, có thể hỏi nó từ đâu tới, ai sai nó.
Y đốt tờ giấy trên ngọn đèn, và y định mùa này không sai kẻ quỳ xuống phía Nam thêm lần nào nữa.
Tờ giấy mỏng bén lửa nhanh. Ba dòng chữ quăn lại, sẫm đi, đứt từng chữ, rồi thành tro, rơi xuống mặt án, nhẹ như bụi. Y lấy tay gạt tro vào cái khay nhỏ. Mùi giấy cháy nhạt, thoáng một chút rồi tan.
* * *
Đêm, cả khu cung phía Đông im.
Trăng chưa lên. Trăng hai mươi tám chỉ còn một mảnh, phải tới gần sáng mới mọc. Ngoài hành lang, lá ngô đồng đen sẫm trong bóng tối, gió nam thổi qua thì cọ vào nhau xào xạc. Đèn lồng dọc hành lang thắp cách quãng, mỗi ngọn một vũng sáng vàng trên nền gạch.
Y ngồi trong thư phòng, đèn đặt trên án.
Y lấy ra tấm da vẽ đất phương Nam, trải lên án, đè bốn góc. Tấm da cũ, mép đã sờn, nét mực vẽ sông núi đã nhạt đi mấy chỗ. Y đã trải nó ra nhiều đêm trong mùa đông. Mùa xuân thì ít hơn.
Ngón tay y đi theo đường biên phía Bắc, chỗ có cái cổng. Đi xuống. Đi qua những quả núi, những con sông vẽ bằng nét mảnh. Tới một chỗ có vẽ một vòng tròn nhỏ, xoáy vào trong, cạnh một con sông lớn. Kinh của đứa trẻ ấy.
Ngón tay y dừng cách vòng tròn ấy một đốt tay. Không đặt lên.
Y nghĩ tới đứa trẻ ấy. Y chưa bao giờ thấy mặt nó. Y chỉ nghe nó đã giữ được một cái cổng, đã mang một cái trống đi, đã gọi về những người mà không ai bên này biết là ai. Giờ nó có những người cưỡi ngựa ở trước cửa. Nó sẽ làm gì, y không đoán. Y chỉ đợi.
Y nghĩ tới phụ hoàng. Ông đã hỏi y giữa điện. Ông đã gật. Mùa này ông vui, vì quan ải Tây Bắc nhẹ đi, vì những người cưỡi ngựa đã đi xuống phía Nam mà không đi về phía ông. Người vui thì ngủ ngon. Người ngủ ngon thì không để ý ở khu cung phía Đông có ai thức.
Y nghĩ tới câu y đã nói giữa điện. Phía nào cũng mỏng. Y đã nói nó cho phụ hoàng nghe, cho cả điện nghe. Mà y biết câu ấy cũng đúng với chính y. Một người phải đứng giữa phụ hoàng và cả triều, giữa những tờ báo tới chậm nửa ngày và những tờ giấy không ai thấy ai đặt, thì cũng là một người chia mình ra nhiều phía. Y không để ai thấy chỗ nào của mình mỏng.
Y rút ngón tay về, cuộn tấm da lại.
Y đứng dậy, đi tới cửa sổ phía Nam, đẩy rộng hai cánh. Gió nam khô thổi vào, mang theo mùi đất nóng của cả một ngày nắng. Bên ngoài, mái ngói các điện nối nhau, đen sẫm trong đêm chưa có trăng, xa nữa là tường cung, xa nữa là kinh thành ngủ yên. Y đứng đó một hồi, ngó về phía Nam, phía không thấy gì ngoài bóng tối.
Mùa xuân, quân của phụ hoàng đã xuống phía ấy, rồi lui về. Mùa hạ này, đã có người khác xuống thay. Y không mất một người lính nào. Y chỉ đốt một tờ giấy.
Cái bàn gỗ kẻ ô vẫn nằm ở chỗ cũ. Mấy tháng nay y ít khi động tới nó, lần nào đặt một quân cũng là sau một tin y đã nghĩ nhiều đêm. Ở góc Nam, quân trắng vẫn rải như mùa xuân. Ở góc Tây Nam chỉ có một quân đen, quân y đặt đêm hai mươi tháng Ba, giờ vẫn đứng một mình.
Y ngồi xuống trước bàn, nhìn quân đen ấy lâu.
Đêm ấy, y không đặt thêm quân nào lên bàn cờ, để mặc góc Tây Nam tự đánh lấy, và cái bóng trên vách vẫn quay về phía Nam.