Chương 384: Chum tiền mạt hương

Sáng mười chín, Thanh Vân đặt mâm cơm ở chiếu nghỉ cầu thang địa thất, như sáng nào nàng cũng đặt, mà lần này nàng không đi, nàng ngồi xuống bậc đá đợi. Bát cơm nàng xới đầy, nén chặt, như anh nàng thích từ hồi còn nhỏ. Đĩa rau muống luộc, mấy quả cà muối, bát canh cua nấu với mồng tơi, một chén nước chè. Nàng đặt mâm xuống bậc đá chỗ phẳng nhất, chỗ nàng vẫn đặt. Xong nàng ngồi xuống bậc trên, tựa lưng vào vách, hai tay đặt trong lòng. Dưới chân cầu thang tối. Ánh đèn dưới địa thất hắt lên mấy bậc dưới cùng, vàng, mờ. Nàng nghe tiếng ai đó trở mình, tiếng gỗ chạm khẽ vào đá, tiếng một hơi thở dài. Nàng không xuống. Dưới ấy là chỗ của anh nàng với lão già làm nỏ, giờ này nàng không làm phiền. Đêm qua, người hầu bên điện về kể đèn gian bên thắp tới khuya, bốn người ra về mà chẳng ai nói với ai một lời, và nàng đã đoán. Nàng ngồi ở đầu cầu thang tới quá nửa đêm. Nàng hỏi anh nàng một câu. Anh nàng ngó nàng lâu, rồi chỉ bảo: ba cái ấy bao lâu nay là muội giữ, muội định. Nàng về ngủ, mà không ngủ được. Sáng nay nàng dậy trước gà gáy, xuống bếp tự tay nấu, không để người bếp nấu. Nàng ngồi đợi lâu. Hơi nóng từ bát canh bốc lên, mỏng dần. Có tiếng chân trên bậc dưới. Lần đầu tiên từ hôm Trống về, anh nàng lên tới chiếu nghỉ lúc bát cơm còn nóng, và hai anh em ngồi ăn trên bậc đá, không ai nhắc tới chuyện đi. Anh nàng thấy nàng thì dừng lại một chút. Mặt anh nàng xám, mắt trũng, râu ria đã đâm ra hai bên má vì mấy hôm không cạo. Anh nàng không hỏi nàng ngồi đây làm gì. Anh nàng ngồi xuống bậc đá đối diện, cầm đũa. Nàng xới cho mình một bát nhỏ từ cái nồi đất nàng mang theo, ngồi ăn cùng. Hai anh em ăn chậm. Anh nàng gắp rau, gắp cà, húp canh. Nàng ngó anh nàng ăn, như hồi nhỏ nàng vẫn ngồi ngó các anh ăn rồi mới ăn. Anh nàng ăn hết bát thứ nhất, chìa bát ra. Nàng xới bát thứ hai. – Canh cua. – Anh nàng nói. – Cua người bếp mua ở chợ Đông chiều qua. Người bán bảo mấy hôm nữa chắc không còn cua mà mua. Anh nàng gật, không hỏi thêm chuyện cua. Nàng cũng thôi. Ăn xong, anh nàng đặt bát xuống, đặt đũa ngang miệng bát. Anh nàng ngồi im một hồi, ngó xuống chân cầu thang, chỗ ánh đèn vàng. – Muội đi với đoàn đầu. – Anh nàng nói. – Rạng mai. – Muội đi. – Nàng nói. Nàng không cãi. Nàng đã biết anh nàng sẽ nói thế. Nàng gom bát đũa vào mâm, đứng dậy. Anh nàng đứng dậy theo, đi lên trước nàng. Từ hôm anh nàng về, sáng nào nàng cũng đặt cái mâm ấy, đặt lúc cơm vừa xới, rồi lên trước khi nghe tiếng chân anh nàng dưới bậc. Nàng chưa để anh nàng bắt gặp mình lần nào. Nàng chỉ đặt, sáng hôm sau lại đặt, như người ta thắp nhang ở cổng miếu mà chẳng cần biết người được thắp có thấy hay không. Sáng nay nàng ngồi lại. * * * Buổi chầu sáng ấy, nàng không có mặt. Nàng nghe qua người hầu. Người hầu chạy sang điện thờ lúc quá giờ Tỵ, mặt tái, nói không ra hơi. Vua đã nói trước triều: bỏ kinh. Ai muốn đi thì đi, ai muốn ở lại thì ở. Đi thì mang thóc theo. Rạng hai mươi người già, trẻ con đi trước, ra cửa Đông, qua sông. Các quan nghe xong im phăng phắc, có ông quan già quỳ xuống khóc, có ông đứng như trời trồng. Lời triều đã chép xong, giờ người ta đang mang ra đọc ở các đầu phố. Nàng nghe hết. Nàng bảo người hầu đi uống nước, nghỉ một chút. Xong nàng gọi mười người áo vải. Việc đầu tiên nàng nghĩ tới là những cái bài vị. Ở điện thờ có bài vị tiên đế, cha nàng, đặt ở chính giữa bàn thờ, gỗ sẫm, chữ thếp vàng. Hai bên là bài vị các đời trước. Kề đó là một hàng tấm nhỏ, gỗ mới hơn, mỗi tấm một cái tên, những người cái Trống đã gọi về. Tấm mới nhất đặt ở đầu hàng. Nàng không để người áo vải chạm vào. Nàng tự làm. Nàng thắp một nén trước bàn thờ, vái ba vái. Đoạn nàng nhấc từng tấm bài vị xuống, hai tay, lau bụi bằng khăn sạch, bọc trong vải đỏ, đặt vào cái rương gỗ người áo vải khiêng tới. Tấm của cha nàng, nàng bọc hai lớp. Tấm của các đời trước, những người nàng chỉ biết tên trên gỗ. Kế đó tới hàng dưới, từng tấm một. Nàng đọc tên từng người trước khi bọc. Có những cái tên nàng đã gặp người, đã đưa cơm, đã chào ở thềm. Lại có cái tên mà người mang tên ấy đang ở trên Ải, ở trong rừng, nàng chỉ nghe nói. Mười người áo vải đứng sau nàng, không ai nói. Có người lấy tay áo lau mắt. Bọc tới tấm thứ mười mấy thì tay nàng mỏi. Nàng dừng lại, ngồi xuống chiếu một chốc, xoa hai cổ tay. Người áo vải già nhất đưa nàng chén nước. Nàng uống, đứng lên, bọc tiếp. Vải đỏ hết, người ta chạy ra phố mua thêm, chợ đã vãn, phải gõ cửa một nhà bán vải đã đóng hàng. Người bán vải nghe là vải để bọc bài vị thì không lấy tiền. Xong điện thờ, nàng sang gian Văn Miếu. Nàng vẫn vào đó mỗi sáng, lau bệ, thay chén nước. Trên cái bệ thấp kê sát vách có ba bài vị. Hai cái gỗ đã sẫm. Một cái gỗ còn sáng. Ông già áo sẫm đứng ở cửa gian. Ông đứng ngoài, không vào, hai tay chắp sau lưng. Nàng không biết ông đứng đó từ bao giờ. Mấy người áo vải khiêng cái rương nhỏ theo nàng, tới gần cửa thì chậm lại, nép sát mép cửa bên kia mà lách vào, cách chỗ ông đứng xa nhất. Nàng đi qua ông. Nàng cúi chào. Ông cúi đầu đáp lễ, không một lời, không vào theo. Nàng bọc ba cái bài vị trên bệ. Tấm gỗ còn sáng, nàng bọc sau cùng. Lúc nàng bọc nó, nàng thấy ông già ở cửa ngó theo tay nàng, ngó cho tới lúc tấm gỗ nằm yên trong rương. Nàng lau bệ gỗ. Trên bệ giờ không còn gì. Nàng đặt lại chén nước nhỏ trước bệ, ở chính giữa, như sáng nào nàng cũng đặt. Nước trong chén lặng. Khi nàng quay ra thì ông già đã đi. * * * Gần trưa, nàng ra cổng miếu. Người trong phố đã tới. Không phải để thắp. Họ đứng thành từng tốp ngoài cổng, nói với nhau, ngó vào trong. Lời triều đã đọc xong ở đầu phố. Người ta đã biết. Có người gói đồ rồi, có người chưa. Có người khóc. Có người không. Một bà già bán xôi đầu ngõ thấy nàng thì đi tới, cúi chào. Sau bà là mấy người đàn bà khác, một ông thợ nhuộm tay còn xanh, hai ông già trong phố. – Bẩm công chúa. – Bà già nói. – Dân phụ nghe đọc lời triều. Công chúa đi thì có mang ba cái ở cổng đi theo không? Nặng lắm, mà người ta thắp ở đây đã quen. Nàng ngó xuống dưới bậc cổng. Ba cái miệng sành vẫn đứng thành hàng. Nhang cắm dày, tàn nhang xám chất đầy. Sáng nay chưa ai thắp. Khói chỉ còn mấy sợi từ những nén tối qua chưa tàn hẳn. Câu ấy, nàng đã nghĩ từ đêm qua. Đêm qua nàng đem nó hỏi anh nàng, và anh nàng để nàng tự trả lời. – Chum để lại. Ai ở lại thì còn chỗ mà thắp. – Thanh Vân nói. Bà già bán xôi nghe, im một hồi, đoạn gật đầu, chắp tay vái nàng một vái. Mấy người sau bà cũng vái. Họ không hỏi thêm. Họ quay về, từng người, đi gói đồ. * * * Quá trưa, nàng đi một vòng mấy dãy phố quanh miếu. Không ai sai nàng đi. Nàng chỉ muốn thấy. Phố đã khác hẳn buổi sáng. Cửa nhà nào cũng mở toang, người ra vào tất tả. Người ta khiêng rương, cuộn chiếu, buộc nồi niêu vào hai đầu gánh. Một ông hàng chiếu đang dỡ cái sạp tre trước cửa nhà, dỡ từng thanh, buộc lại thành bó. Một người đàn ông dắt con lợn bằng sợi dây buộc cổ, con lợn không chịu đi, nằm ì giữa đường, cả nhà xúm vào đẩy. Có một bà cụ ngồi trên bậc cửa, không gói gì. Con cháu bà đứng quanh, nói, năn nỉ. Bà cụ lắc đầu. Bà bảo bà già rồi, chân không đi nổi, ở lại trông nhà cho con cháu mai kia còn có chỗ về. Con cháu bà khóc. Bà cụ không khóc. Thấy nàng đi qua, bà cụ ngó nàng, gật đầu với nàng một cái, rồi lại ngó ra đường. Một người đàn bà bán bánh chạy theo nàng, dúi vào tay nàng mấy cái bánh giầy gói lá chuối còn ấm. – Công chúa cầm lấy mà ăn đường. – Người đàn bà nói. – Mai dân phụ cũng đi. Bánh còn, không bán được, bỏ thì phí. Nàng cầm mấy cái bánh. Nàng không biết nói gì. Nàng chỉ gật, cầm chặt. Ở một góc phố, có người áo the đi ngang, tay cầm một tờ lời triều, quạt giắt sau lưng, đi nhanh về phía cửa Bắc. Quỳnh. Y thấy nàng, cúi chào, mà không dừng. Nàng nghĩ y đi đọc lời triều cho ai đó. * * * Chiều, người tới thắp đông hơn mọi chiều. Đông như đêm rằm. Có khi đông hơn. Người kinh tới trước khi gói đồ, hoặc gói đồ xong mới tới, gánh đồ đặt ở ngoài cổng, đi vào tay không, cầm mấy nén nhang. Nàng đứng ở một bên bậc cổng, như tối nào cũng đứng, mà hôm nay nàng không đếm. Nàng chỉ ngó. Một bà hàng nước gánh cả gánh hàng tới, đặt gánh bên đường, ấm đồng, mấy cái chén, cái bếp than đã tắt. Bà thắp ba nén, vái, cắm, đứng một chốc. Đoạn bà quay ra, gánh gánh lên vai, đi về phía nhà mình. Bà đi thắp trước, rồi mới về gói đồ. Một người đàn bà bế đứa con nhỏ trên vai. Đứa bé chừng ba tuổi, tay cầm một nén nhang đã thắp, cầm chặt bằng cả bàn tay nhỏ. Mẹ nó cúi xuống, để nó tự cắm, đoạn vái thay nó. Một người lính áo chàm cũng tới. Gã đứng ở rìa đám đông, áo chàm đã bạc màu ở hai vai, chân đất. Gã thắp một nén, cắm vào cái bên trái, vái một vái, đoạn đứng thẳng, ngó cái nén nhang của mình cháy. Gã đứng lâu. Gã không nói gì với ai. Lúc gã quay ra, nàng thấy gã ngó nàng, cúi đầu chào. Nàng chào lại. Nắng tắt. Mây chiều đỏ ở phía Tây. Gió nồm thổi mạnh hơn mọi chiều, lùa khói nhang ngả hết về một bên. Chạng vạng, Thanh Vân thắp một nén ở chum giữa, như tối nào nàng cũng thắp, và nàng không nghĩ nén ấy sẽ thành gì. * * * Đêm ấy nàng không ngủ. Nàng ngồi ở hiên gian nhỏ sau điện, ngó ra sân. Đồ đạc của nàng đã gói xong từ chiều, chẳng có bao nhiêu: mấy bộ áo, một cái lược, cái hộp gỗ nhỏ đựng kim chỉ. Cái rương bài vị đã khiêng sang chỗ để đồ của đoàn sau cùng, đi cùng mặt đồng dưới địa thất. Trăng mười chín lên muộn, khuyết, đỏ, treo thấp trên mái điện phía Đông. Ngoài phố còn tiếng người, tiếng xe kẽo kẹt, tiếng gọi nhau. Có nhà đi ngay trong đêm. Có nhà đợi sáng. Có lúc người dẫn đoàn đầu tới. Ông đứng dưới thềm, áo chưa thay, mặt còn hằn mấy đêm không ngủ. Ông bảo nàng rạng mai đứng ở đâu, đi sau tốp nào, qua bến thì lên chiếc đò thứ mấy. Ông nói ngắn, rõ, như nói với một người lính. Nàng nghe, gật. Lúc ông lui ra, nàng gọi lại, đưa ông mấy cái bánh người ta cho lúc chiều. Ông ngó mấy cái bánh, ngó nàng. Ông cầm lấy, cúi đầu, đi. Gần nửa đêm, một người áo vải già, người giữ cổng miếu lâu nhất trong mười người, tới đứng dưới thềm, chắp tay. – Bẩm công chúa. Mai tiểu nhân đi theo đoàn. Cổng miếu, tiểu nhân đóng thế nào? Nàng nghĩ một chốc. – Khép cổng. – Nàng nói. – Đừng cài then. Người áo vải già ngó nàng, ngập ngừng. Đoạn ông gật, cúi chào, lui ra. Nàng ngồi lại ở hiên tới khi trăng lên cao. Nàng không nghĩ tới ngày mai. Nàng nghĩ tới ba cái miệng sành dưới bậc cổng, tới cái cổng khép mà không cài then, tới những người sẽ còn ở lại trong kinh này, đêm mai, đêm kia, đi qua cổng miếu, thấy cổng khép, đẩy nhẹ là mở. * * * Trời chưa sáng, đoàn đầu đã tụ ở cửa Đông. Người già ngồi bệt dưới chân tường, người ta cõng, người ta dìu. Trẻ con còn ngái ngủ, đứa được bế, đứa được cõng, đứa lớn tự xách cái bị nhỏ của mình, vừa đi vừa dụi mắt. Đèn đuốc lập lòe. Người dẫn đoàn đi từ đầu tới cuối, nói từng câu ngắn. Cánh cửa Đông mở rộng. Ngoài kia là bến, là sông, là mấy chiếc đò đã đậu sẵn, mũi đò chạm vào nhau. Đoàn bắt đầu đi. Nàng chờ tới tốp sau cùng của người già, trẻ con mới bước theo, như người dẫn đoàn đã dặn. Rạng hai mươi, Thanh Vân ra khỏi cửa Đông sau đoàn người già và trẻ con, và lúc ngoái lại, nàng thấy ở cổng Thái Miếu vẫn còn một sợi khói nhang mỏng, của một người nàng không biết.
Chương trước Chương tiếp
Chọn chương
Bình luận
Báo lỗi chương
Chỉnh chữ