Chương 382: Dưỡng thùy chi nghị

Buổi chầu sáng mười tám ngắn hơn mọi hôm. Điện Cần Chính mở hết cửa mà vẫn oi. Nắng mới lên tới nửa sân, gạch đã nóng. Các quan đứng hai hàng, áo dính lưng, quạt giấu trong tay áo mà không ai dám rút ra phe phẩy trước ngai. Ông đứng ở đầu hàng văn, chỗ ông vẫn đứng, hai tay cầm tấm thẻ chầu bằng gỗ, mòn bóng ở chỗ ngón tay cái. Người ta hỏi tin đường phía Tây. Một ông quan bên võ tâu, dân dưới trung du vẫn đang xuống, cửa Tây ghi được hơn bốn trăm nhà từ hôm mười hai. Một viên quan khác hỏi ngựa bên kia đã tới đâu. Vua bảo chưa có tin. Viên quan ấy cúi đầu lùi về, không hỏi thêm. Có một ông quan già ở hàng thứ ba bên văn bước ra, giọng run run vì tuổi, xin bệ hạ nghĩ lại chuyện dời ra Hoành Châu, lần này nói rõ hơn lần trước, như sợ không còn lần sau để nói. Vua không đáp câu ấy. Vua chỉ gật một cái. Sáng mười tám, tan chầu, Tô Hiến Thành không về gian bên, vì vua giữ lại trong điện Cần Chính những người cái Trống đã gọi về, và giữ cả ông. Các quan bản xứ lui ra từng người, cúi chào ở thềm, đi xuống sân. Họ không thắc mắc chuyện có người được giữ lại. Mấy tháng nay họ đã quen. Họ biết vua có những người vua gọi riêng, và họ thôi không tìm hiểu vì sao. Ông đứng ngó lưng áo họ đi xa dần dưới nắng, nghĩ: những người này chưa từng nghe tới một cái kho, càng chẳng hay cái kho ấy đã hết. Người hầu khép mấy cánh cửa phía sân lại, chỉ để mở hai cánh phía sau điện cho gió vào, rồi ra đứng ngoài hiên sau. Trong điện tối đi một chút, mát hơn một chút. Vua không ngồi lên ngai. Vua bước xuống, ngồi trên bậc thềm thấp nhất, ngang tầm với mọi người. Người hầu trải chiếu trên nền điện. Người ta ngồi xuống chiếu, thành một vòng không tròn. Ông ngồi gần vua nhất, bên tay trái; cạnh ông là y, người áo xanh, ôm một cuộn giấy trắng, không mở. Bên tay phải vua là ông tướng già, áo vải, khăn buộc gọn. Bên kia vòng là người cầm quân họ Lê, ngồi thẳng, hai tay đặt lên đùi. Sau lưng người ấy là người đàn ông ít nói, lúc nào cũng ngồi lùi sau người ấy nửa thân, không bao giờ ngồi trước. Người cầm giáo dài, tay không, ngồi cạnh người thủy tướng; người áo the cầm cái quạt; ông thầy tính số ở hàng văn; lão già làm nỏ chống gậy ngồi gần cửa. Ở cuối vòng, chỗ xa vua nhất, là ông già vừa về đêm rằm. Ông già áo sẫm ngồi ở đó, lưng thẳng, không tựa, hai tay buông trên đùi. Vua nói. Vua nói bằng lời, không giấy, không cầm gì trong tay. Giọng vua không to. Vua nói như người báo số thóc còn lại trong kho cho những người chung một nhà. Kho đã hết từ rạng hôm qua. Từ hôm ấy, lính được gọi về còn ba mươi ngày. Những ai có tên thì còn bốn mươi ngày. Tới ngày ấy mà không có gì đổi, thì người ta tan đi. Sợi phía Tây, sợi ở cái bản trên núi, đã đứt từ đêm mười sáu, có người đốt. Dân phía Tây đã đi, đi những làng nào thì vua chưa rõ. Ngựa bên kia đã xuống tới đâu thì cũng chưa biết. Vua nói tiếp. Giữ kinh hay bỏ kinh. Giữ thì đánh dưới chân thành, dân kinh ở lại sau lưng mình. Bỏ thì dân đi trước, mình đi sau, kinh để trống. Vua bày cả hai. Vua không nói mình nghiêng về bên nào. Vua chỉ đặt hai thứ ấy cạnh nhau, như đặt hai cái bồ thóc cạnh nhau trên sân, cho người ta tự ngó vào. Ông nghe, và trong đầu ông đã tính xong trước khi vua dứt lời: ở thì kho thóc kinh đủ cho cả dân kinh lẫn dân đường Tây tới hết tháng Năm, mà dân kinh phải đứng trước ngựa; bỏ thì kho thóc ấy phải lên vai người, gánh đi, gánh được bao nhiêu thì còn bấy nhiêu. Trong điện im. Ngoài sân có tiếng chim sẻ, tiếng người quét lá. Vua gọi người hầu ở hiên sau vào, bảo một câu. Người hầu đi ra. Một lúc sau, người hầu quay lại, đi sau là công chúa. Nàng bước vào điện, áo vải màu lam nhạt, tóc vấn gọn. Thấy cả một vòng người ngồi dưới đất, nàng dừng ở ngưỡng, cúi chào. Nàng không hỏi mình được gọi vào làm gì. Vua bảo nàng nói cho mọi người nghe số người tới thắp ở cổng miếu mấy tối nay. Nàng không cần giở sổ. Nàng nhớ. – Tối qua hai trăm bảy mươi người tới chum. Tối hôm kia, hai trăm ba mươi. – Thanh Vân nói. Nàng nói thêm: tối mười lăm, đêm rằm, hơn ba trăm, mà rằm thì bao giờ cũng đông. Hai tối nay không phải rằm. Người tới phần đông là người kinh. Có mấy chục người lạ, ăn mặc như người làng, nàng đoán là dân đường Tây từ bãi lán sang. Vua gật. Vua bảo nàng về. Nàng cúi chào, lui ra. Nàng không ngó lại vòng người lấy một lần, như biết phần sau không phải phần của mình. Người hầu khép cánh cửa sau lưng nàng. Ông ngó theo cánh cửa ấy một chốc. Hai trăm bảy mươi người. Ông nhân lên, rồi dừng, vì chẳng có gì để nhân. Chỉ có hai trăm bảy mươi người tới một chỗ, mỗi tối, tự mang nhang theo. * * * Người họ Lê lên tiếng trước. Người ấy nói ngắn. Xin giữ kinh. Thành còn chắc, lính còn đủ, thóc còn nhiều. Đánh dưới chân thành, có tường che, ngựa bên kia không quen đánh thành. Người ấy nói xong thì thôi, không nói thêm một câu cãi ai, không ngó sang ai. Người ấy nói đúng điều mình nghĩ, như đặt một cây giáo xuống trước mặt. Lê Lợi nói xong, trong điện lại im. Ông tướng già ngồi bên phải vua, nãy giờ chưa nói. Ông ngó xuống chiếu một hồi. Khi ông ngẩng lên, ông không ngó người họ Lê. Ông ngó về phía cánh cửa công chúa vừa đi ra. – Người còn thì còn người thắp. Kinh mất thì lấy lại được, người mất thì không. – Trần Hưng Đạo nói. Không ai đáp. Người họ Lê cúi đầu một chút, không cãi. Ông nghe câu ấy, và ông thấy trong lòng mình có cái gì đó chùng xuống, nhẹ, như sợi dây đã căng lâu vừa được nới. Ông là người giữ sổ. Ông đếm thóc, đếm người, đếm ngày. Mà ông chưa bao giờ nghe ai đếm người theo cách ấy. Người áo xanh nói một câu. Y nói chậm, không ngẩng lên khỏi cuộn giấy trắng trên tay. – Không ai bảo dân thắp. Giữ hay bỏ, chuyện ấy cũng thế. Y không nói thêm. Ông hiểu y. Người ta thắp vì người ta muốn thắp. Bắt họ ở lại để thắp thì không còn là thắp nữa. Vua ngồi im lâu. Đoạn vua ngẩng lên, ngó về phía cuối vòng, chỗ ông già áo sẫm ngồi một mình. – Ông có lo không? – Vua hỏi. Cả vòng người quay lại ngó. Ông già áo sẫm không đổi dáng ngồi. Lưng vẫn không tựa. Hai bàn tay vẫn để trên gối. Ông ngó vua, ngó thẳng, không cúi. – Đầu thần chưa rơi xuống đất, xin bệ hạ đừng lo. – Trần Thủ Độ nói. Trong điện im phắc. Người thủy tướng ngồi gần cửa nín cả tiếng thở. Người áo the gập cái quạt lại trong tay, không phe phẩy nữa. Ông ngó ông già ấy. Người ấy sinh sau ông, và ở đời kia người ấy đã trải qua chuyện gì để nói được câu ấy bằng cái giọng ấy, ông không có cách nào biết. Ông chỉ biết, ở triều cũ, những ngày khó nhất, ông cũng từng nghe vài người nói một câu không to, không dài, mà cả gian điện lặng đi. Có người nói để dọa. Có người nói để giữ mình. Câu của ông già này không dọa ai, không giữ ai, mà người nghe lại thấy nhẹ đi. Ông già không nói thêm, cũng không giảng câu mình vừa nói. Ông chỉ ngồi, như cũ. Vua ngó người ấy lâu. Đoạn vua quay lại vòng người. Ông thầy tính số ở hàng văn giơ tay xin nói. Ông thầy nói nhanh, như đọc một bài tính đã làm xong trong đầu: kho kinh có chừng ấy bồ, một người khỏe gánh được chừng ấy, đi được chừng ấy dặm một ngày; nếu bỏ, cần chừng mấy nghìn đôi vai, mà dân kinh, cả dân đường Tây ở bãi lán, đàn ông khỏe không đủ chừng ấy, phải thêm đàn bà, thêm trẻ lớn. Nói xong, ông thầy ngồi xuống. Ông nhẩm theo, ra đúng con số ấy, mà ông thầy tính nhanh hơn ông nhiều. Người thủy tướng nói thêm một câu, ngắn: đò ở bến Đông, gom cả thuyền chài, chở người già trẻ con qua sông trong một buổi sáng thì đủ, chở cả kinh thì phải ba bốn ngày. Người áo the gõ cái quạt vào lòng bàn tay. – Bẩm, gánh thóc thì tại hạ gánh không nổi. – Y nói. – Mà kể chuyện cho người gánh đỡ mỏi vai, thì tại hạ gánh được cả một kho. Có người bật cười, khẽ. Người thủy tướng cười to hơn, xong vội nín. Vua không cười, mà nét mặt vua dịu đi một chút. Ông ngó người áo the, và ông nghĩ y nói câu ấy không phải để đùa. Y nói để người ta thở ra được một hơi. – Đêm nay ta trả lời. – Vua nói. * * * Tan hội, người ta đứng dậy, ra từng người. Ông đi chậm, vì chân ông đã già, và vì ông muốn đi sau cùng. Ra tới hiên, ông thấy ông già ấy đi trước mình mấy bước, về phía đầu hiên. Mấy viên thư lại ngồi đợi ngoài hiên từ sáng, thấy ông già áo sẫm đi qua thì đứng bật dậy, lùi sát vào cột, cúi gằm, đợi ông đi khỏi. Tới đầu hiên, ông già áo sẫm dừng lại đợi ông tới gần, đoạn quay sang, chắp tay chào ông. – Tô công. – Ông già nói. Ông chững lại. Người ấy gọi ông như gọi một người quen. Người sinh sau biết người sinh trước, người sinh trước thì không; ông biết thế từ ngày tới đây. Mà biết là một chuyện, đứng trước người biết mình mà mình không biết lại là chuyện khác. – Ta nghe người ta nói Tô công đếm thóc tới từng hạt. – Ông già nói. – Tô công đếm đi. Đêm nay vua quyết, mai Tô công sẽ cần những con số ấy. Ông già cúi chào lần nữa, đoạn đi xuống sân, về phía cổng sau, phía gian Văn Miếu. Ông đứng lại ở đầu hiên. Chẳng rõ vì sao, ông thấy mình muốn cúi chào đáp lễ người ấy sâu hơn ông vẫn chào người khác. Ông đã không kịp. * * * Chiều, ông không về gian bên ngay. Ông ra phố. Phố trước cửa cung vẫn họp. Nắng chiều ngả, oi, mây xám kéo từ phía Tây lên, dày, thấp, mà chưa có gió. Người bán hàng vẫn bày hàng dưới mái hiên: thúng gạo, mẹt rau, mấy con gà buộc chân nằm thở dốc. Một ông thợ sửa nồi ngồi gõ lách cách bên cái lò than nhỏ. Mấy đứa trẻ con ngồi xổm giữa đường đất, chơi đánh đáo bằng mấy đồng tiền cũ, đứa nào thắng thì reo lên, cả bọn cãi nhau ầm ĩ rồi lại chụm đầu vào chơi tiếp. Người ta chưa hay gì cả. Người ta chưa nghe lời triều nào về chuyện giữ hay bỏ. Người ta chỉ thấy trời oi, mây xám, có khi tối nay mưa. Ông đi chậm dọc phố, áo thường, không mũ, thỉnh thoảng dừng lại cho đỡ mỏi chân, ngó người ta mua bán. Ở đầu ngõ, có một bà già bán nước ngồi bên cái ấm đồng đặt trên bếp than, trước mặt là mấy cái chén sành úp trên khay. Bà ngó ông, ngó cái mặt đỏ vì nắng của ông, mời ông một chén. – Cụ uống chén nước cho mát. Trời oi thế này, đi bộ thì mệt. Ông dừng lại. Ông nhận chén nước. Nước chè xanh, đặc, chát, nóng. Ông uống từng ngụm nhỏ, đứng bên cạnh bà già, ngó mấy đứa trẻ đánh đáo. Bà già hỏi ông trên triều có tin gì về ngựa bên kia không. Ông bảo chưa có tin. Bà gật, bảo chưa có thì còn bán được ít hôm, rồi cúi xuống thổi lại bếp than. Ông móc tiền ra trả. Bà già xua tay, bảo một chén nước thì đáng gì, cụ cứ cầm lấy. Ông không ép. Ông cảm ơn bà, đặt chén xuống khay, đi tiếp. Đi được một quãng, ông ngoái lại. Bà già đã quay sang mời một người khác. Mấy đứa trẻ vẫn chơi. Ông thợ sửa nồi vẫn gõ. Mây xám đã kéo tới quá nửa trời. Ông nghĩ, nếu đêm nay vua bảo bỏ, thì phố này mai sẽ khác. Người bán hàng sẽ gói hàng. Bà già bán nước sẽ đổ ấm nước, tắt bếp than. Mấy đứa trẻ sẽ nhặt mấy đồng tiền đánh đáo cho vào túi, theo cha mẹ ra cửa. Ông đã giữ sổ qua mấy đời vua, đã thấy kinh thành lúc yên lúc động. Mà ông chưa bao giờ đi giữa một con phố, biết nó có thể sắp trống, trong lúc người ở đó còn chưa hay. Tan hội, vua chưa nói giữ hay bỏ, chỉ bảo đêm nay sẽ trả lời, và Tô Hiến Thành về gian bên giở sổ kho thóc ra tính lại, tính như thể cả kho sắp phải lên vai người.
Chương trước Chương tiếp
Chọn chương
Bình luận
Báo lỗi chương
Chỉnh chữ