Rạng mười bảy, trên đầu cầu thang trời mới xám, hai bàn tay hắn vẫn chưa rời mặt đồng, và hai dòng chữ hiện ra đúng vào lúc hắn đã đếm.
Không có tiếng Đinh nào báo trước. Cái ấm dưới lòng bàn tay, thứ hắn đã quen tới mức không còn để ý, mỏng đi suốt đêm như nước trong một cái vại rạn, rỉ ra từng chút một, và tới lúc trời ngả sang màu tro thì hết hẳn.
【Hương Hỏa: 0. Thu không đủ chi.】
【Đồng hồ tan biến: binh sĩ triệu hoán ba mươi ngày, anh linh có tên bốn mươi ngày.】
Hai dòng ấy, hắn đọc chậm. Những dòng như thế, hắn không đọc lần đầu. Lần này hắn còn biết trước, biết từ đêm rằm, lúc đặt tay mà không rút lại. Biết trước thì không làm cho cái lúc ấy nhẹ đi. Chỉ làm cho hắn không phải ngẩng lên.
Ở ngưỡng cửa đá, lão già làm nỏ không quay lại. Lão không thấy chữ, mà lão biết. Hắn thấy hai vai lão sụp xuống, khẽ thôi, giống ai vừa nghe gõ cửa mình đã đợi từ lâu.
Trong góc, gã tiều phu vẫn ngồi thẳng lưng bên mấy bó gỗ, cây cung trên gối, từ đêm tới giờ chưa đổi chỗ.
Hắn đếm trong đầu, một lần, rồi thôi: lính còn tới rằm tháng Năm, những người có tên thì thêm ít hôm nữa.
Hắn rút tay khỏi mặt đồng. Hai bàn tay tê dại, các ngón cứng lại như đã nắm một thứ gì cả đêm. Hắn chà hai lòng bàn tay vào nhau. Hắn đứng dậy, chân cũng tê, phải vịn vào bệ một chốc mới bước được.
Lúc hắn đi qua ngưỡng, lão già làm nỏ nhích người sang một bên cho hắn qua. Lão không ngẩng lên. Lão chỉ nói khẽ, như nói với mấy bó gỗ:
– Sáng rồi.
– Ừ. – Hắn nói.
Hắn đi lên cầu thang.
* * *
Chiếu nghỉ lưng chừng cầu thang còn trống. Sáng nào em gái hắn cũng đặt ở đây một cái mâm gỗ nhỏ, bát cơm, đĩa rau luộc, bát canh. Sáng nào hắn lên tới thì người đặt mâm đã đi. Hắn đã định nhiều lần bảo nàng đừng đặt nữa. Lần nào cũng không bảo.
Hôm nay hắn lên sớm hơn cái mâm. Hắn đứng ở chiếu nghỉ một chốc, ngó mặt đá trống trơn, đoạn đi tiếp.
Sân trong còn xám. Trời chưa sáng hẳn, mái điện mới in lên nền trời một vệt sẫm. Gạch sân ẩm vì nồm, sẫm lại từng mảng. Ở góc sân, người hầu ngồi canh đầu cầu thang đã ngủ quên, tựa lưng vào cột, đầu ngoẹo sang một bên. Hắn không đánh thức y.
Hắn đi thẳng sang doanh.
Vì sao phải đi ngay, hắn cũng chẳng rõ. Hắn chỉ biết đêm qua hắn đã gọi gã tiều phu xuống mà nói, nói trước khi gã nghe từ người khác. Sáng nay có một người nữa cần nghe từ hắn trước. Người ấy đã bày con đường phía Tây. Hắn không muốn người ấy biết cái giá của con đường ấy từ miệng một ai khác, nhất là từ miệng một người lính chạy tin.
Sân doanh đã có người dậy. Mấy gã lính nấu bếp đang nhóm lửa, khói củi ướt bốc lên cay mắt. Mấy gã khác ra giếng múc nước, rửa mặt, súc miệng, nhổ phì phì xuống rãnh. Thấy hắn đi vào, cả bọn đứng sững, quên cả cúi chào. Hắn không để ý họ. Hắn đi thẳng tới dãy nhà phía trong.
Ông tướng già đã dậy. Ông đứng ở hiên gian mình, đã buộc khăn, đã thắt lưng, áo vải chỉnh tề như sắp đi đâu xa. Thấy hắn, ông bước xuống thềm, chắp tay cúi chào.
– Bệ hạ. Thần đang định đi một vòng mặt thành với người ở bên Văn Miếu. Ông ấy hẹn từ hôm qua.
Hắn gật. Hắn đứng trước ông, dưới mái hiên còn tối, và một lúc hắn chưa nói được gì.
– Kho hết từ sáng nay. Sợi ở Bản Khê đứt từ đêm qua. Ta nói với ông trước. – Hắn nói.
Ông tướng già nghe. Mặt ông không đổi. Ai đốt, người bản ra sao, ông không hỏi. Ông chỉ đứng thẳng thêm một chút, hai bàn tay buông xuôi bên hông nắm lại rồi mở ra.
– Thần đã tính sẽ có chỗ cháy. – Ông nói. – Thần không tính là chỗ ấy.
Chỉ thế. Ông không nói thêm. Hắn cũng không.
Hai người đứng dưới hiên một hồi. Ở bếp doanh, khói củi đã bớt, lửa bén. Mùi cơm mới bắt đầu bay ra.
– Bệ hạ đã ăn gì chưa? – Ông hỏi.
– Chưa.
– Bệ hạ nên ăn. – Ông nói, giọng khàn mà đều. – Hôm nay còn dài.
Hắn không đáp. Hắn quay ra cổng doanh.
Ở cổng doanh, ông già áo sẫm đã có mặt. Ông đứng ngoài cổng, không vào, hai tay chắp sau lưng, mặt quay về phía con đường lát gạch dẫn ra mặt thành. Thấy hắn ra, ông cúi đầu chào, không nói. Ông không hỏi hắn vì sao sang doanh sớm thế. Có lẽ ông đã đoán ra, từ cái cách hắn đi ra, hai bàn tay còn buông thõng như chưa biết để vào đâu.
Ông tướng già ra theo sau hắn. Hai ông già chào nhau, ngắn, đoạn đi về phía cửa Bắc, một người đi trước, một người theo sau, như đã đi với nhau như thế nhiều năm.
* * *
Gần trưa, hắn ra cửa Tây.
Hắn không ăn sáng. Hắn ngồi ở gian bên điện một hồi, nghe người hầu thưa mấy việc nhỏ trong cung, gật, mà không nhớ mình gật cho việc gì. Đoạn hắn đứng dậy, khoác áo, đi ra. Người hầu đòi theo. Hắn bảo không cần.
Con đường từ cung ra cửa Tây đi qua mấy dãy phố. Phố vẫn họp. Người bán rau ngồi bên rổ rau. Bà hàng tôm ngồi bên cái thúng tôm còn nhảy tanh tách. Trẻ con chạy giữa đường, đuổi nhau, chửi nhau, cười. Không ai biết cái kho đã hết từ sáng nay. Không ai biết có một sợi trên núi đã đứt. Hắn đi giữa họ, áo thường, không ai nhận ra hắn, và hắn nghĩ đây cũng là một thứ hắn giữ được, cái việc người ta không biết.
Ở cửa Tây, người đường Tây vẫn đang vào.
Đông hơn hôm qua. Không phải từng tốp như mấy hôm trước, mà thành một dòng, đứt quãng, nối nhau từ cổng tới tận chỗ con đường khuất sau hàng tre đầu làng ngoài kia. Người gánh, người cõng, người dắt trâu, người đẩy xe cút kít chất nồi niêu, chăn chiếu, thúng thóc. Mặt ai cũng đỏ vì nắng, áo ai cũng ướt sẫm mồ hôi. Không ai khóc. Không ai kêu. Chỉ có tiếng chân, tiếng đòn gánh kẽo kẹt, tiếng trâu thở, và tiếng người quan Hộ bộ ngồi sau bàn gỗ hỏi tên làng.
Phía trong cổng, bãi đất sau kho thóc đã chật lán. Lán dựng bằng tre, lợp lá cọ, lợp rơm, lợp cả những tấm chiếu cũ. Người ta nấu cơm giữa trời, khói bếp bốc lên từ mấy chục chỗ một lúc. Một bà già ngồi trước lán, nhặt sạn trong rổ gạo. Mấy đứa trẻ con ngồi xổm quanh một vũng nước, thả lá tre làm thuyền.
Trên bậc đá dẫn lên vọng, có một gã lính doanh đứng.
Gã đứng đó từ lâu, hắn đoán thế. Gã mặt đen, vai u, cái giáo dựng bên cạnh. Mỗi khi có một tốp người mới vào cổng, gã lại bước xuống mấy bậc, tới gần, hỏi một câu. Hắn đứng gần đủ để nghe.
– Làng nào đấy?
Người ta nói tên làng. Gã gật, lùi lại. Tốp sau vào. Gã lại bước xuống.
– Làng nào đấy?
Người ta lại nói một cái tên khác. Gã lại lùi.
Hắn biết gã. Gã là người đất Tây Lĩnh. Làng gã nằm sát chân núi. Ở nhà gã còn một bà mẹ già, hai đứa em gái nhỏ, mấy sào ruộng chiêm tới kỳ cắt. Hắn biết vì người cai doanh đã kể, hôm gã xin được ở lại doanh mà không xin về. Gã không xin về. Gã chỉ xin được đứng ở cửa Tây.
Hắn đứng lẫn trong đám người ở cổng, nghe gã hỏi tới tốp thứ mười, thứ mười hai. Không có làng của gã. Những làng gã nghe toàn là làng gần, làng ở trung du, cách kinh một hai ngày đường. Làng của gã ở xa hơn thế, sát chân núi, người gánh gồng phải đi chục ngày.
Có một lúc gã không bước xuống nữa. Gã quay lưng, đi lên vọng, đứng ở mép tường, ngó về phía Tây. Phía ấy chỉ thấy ruộng, thấy hàng tre, thấy những quả đồi xanh nhạt, và xa nữa, mờ trong hơi nóng, là những dãy núi.
Hắn đi lên vọng.
* * *
Vọng cửa Tây không cao. Mặt tường rộng chừng hai sải tay, lát gạch, mép ngoài xây gờ, chừa những ô khuyết để nhìn ra. Mấy gã lính gác thấy hắn lên thì lùi lại, cúi đầu, không dám nói. Gã lính người Tây Lĩnh không thấy hắn. Gã vẫn đứng ở mép tường, hai tay bám vào gạch.
Hắn đứng cách gã mấy bước, cũng ngó về phía Tây.
Nắng quá trưa gắt. Hơi nóng bốc lên từ ruộng chiêm làm những quả đồi đằng xa rung rinh. Con đường đất chạy thẳng về phía ấy, vàng, bụi, chạy mãi rồi khuất sau một quả đồi. Trên con đường, người vẫn đang đi tới, nhỏ như kiến.
Hắn không đặt tay lên cái gì. Cái Trống ở dưới địa thất, cách hắn nửa cái kinh. Mà hai dòng chữ vẫn tự hiện ra trước mắt hắn, như đã tìm được hắn ở bất cứ chỗ nào.
【Làng đất Tây Lĩnh bỏ trống: Quốc Vận −2.】
【Quốc Vận: Thịnh (12 → 10/100)】
Hắn đọc. Hắn đứng im.
Làng nào, hắn không biết. Một làng hay nhiều làng, bỏ đi đâu, đi đường nào, mang theo được bao nhiêu thóc, bao nhiêu người già, chữ không nói. Chữ chỉ nói người ở đó đã đi. Họ đã nghe lời triều, hoặc đã thấy ngựa, hoặc cả hai, và họ đã đi.
Hắn ngó sang gã lính bên cạnh. Gã vẫn ngó về phía Tây, mặt không đổi, hai bàn tay bám chặt vào gạch tới trắng cả khớp. Gã không thấy chữ. Mà hắn biết, nếu có một làng nào trong những làng vừa bỏ là làng của gã, thì từ hôm nay mẹ gã, hai đứa em gái gã, đang ở trên một con đường nào đó, đi về một phía nào đó, mà gã chẳng hay.
Hắn không nói gì với gã. Hắn không tìm ra lời nào.
Lúc ấy, trên mặt thành phía Bắc vọng, có hai người đi tới.
Hai ông già. Ông tướng già đi trước, bước chắc, đều. Ông già áo sẫm đi sau, chốc chốc dừng lại, ngó xuống chân tường, ngó qua mấy ô khuyết ra ngoài, ngó vào phía trong thành, như người đếm từng viên gạch. Họ đã đi từ sáng. Họ đi hết mặt thành phía Bắc, giờ đang vòng sang phía Tây.
Mấy gã lính gác trên mặt thành thấy ông tướng già tới thì cúi chào. Tới lúc ông già áo sẫm đi ngang, một gã lính trẻ lùi hẳn người vào một ô khuyết trên gờ tường, áp lưng vào gạch, đợi ông đi qua rồi mới bước ra.
Hai ông già tới chỗ vọng. Ông tướng già thấy hắn, dừng lại, chắp tay. Ông già áo sẫm cũng dừng, cúi đầu chào. Hai người không hỏi hắn ra đây làm gì.
– Cửa này dễ giữ. – Ông già áo sẫm nói, không ngó hắn, ngó xuống con đường bên ngoài. – Người giữ được thì có. Lương trong thành thì có. Còn thiếu một thứ.
– Thiếu gì? – Hắn hỏi.
Ông già không đáp ngay. Ông ngó xuống bãi lán phía trong cổng, ngó những cột khói bếp, ngó mấy đứa trẻ thả thuyền lá tre bên vũng nước.
– Thiếu chỗ cho những người này đứng, lúc ngựa tới. – Ông nói.
Ông không nói thêm. Ông cúi chào hắn lần nữa, đoạn đi tiếp, vòng sang mặt thành phía Nam. Ông tướng già ngó hắn một chốc, như muốn nói gì, mà thôi. Ông đi theo ông già áo sẫm.
Hắn đứng lại trên vọng với gã lính người Tây Lĩnh. Gã vẫn không quay lại.
Lúc xuống, hắn dừng ở cái bàn gỗ dưới cổng, dặn người quan Hộ bộ một câu: tốp nào xuống từ những làng sát chân núi thì cho người lên vọng gọi gã lính kia xuống, để gã hỏi trước. Người quan Hộ bộ chưa hiểu vì sao vua dặn việc của một gã lính, mà vẫn cúi đầu nhận lời.
* * *
Quá trưa, hắn về cung. Người hầu bưng lên gian bên một bát cơm. Hắn ăn hết, chẳng để ý mình ăn gì.
Chiều, nắng oi, không gió. Hắn ngồi trong gian bên, cửa mở cả bốn cánh mà hơi nóng vẫn đọng dưới mái. Ngoài sân, người hầu tưới nước lên gạch cho bớt nóng, nước vừa tưới đã khô.
Có lúc hắn nghĩ tới những người có tên, mười tám người, đang ở đâu đó trong cái kinh này, ở trên Ải, ở trong rừng phía Tây Bắc. Họ chưa biết hết. Một số đã biết cái luật từ trước, biết cái kho có ngày hết. Mà chưa ai biết hôm nay là cái ngày ấy. Hắn sẽ phải nói. Không phải từng người một như với gã tiều phu, với ông tướng già. Phải nói một lần, với tất cả, ở một chỗ.
Hắn chưa biết chỗ ấy là chỗ nào, nói vào lúc nào.
Hắn nghĩ tới câu ông già áo sẫm nói trên vọng. Thiếu chỗ cho những người này đứng. Ông già không nói ngựa tới thì những người ấy chạy đi đâu. Ông già không nói phải giữ hay phải bỏ. Ông chỉ nói đúng một câu rồi đi tiếp, để câu ấy lại trên vọng cho hắn. Hắn mang nó về cung, mang nó theo suốt buổi chiều, mà vẫn chưa biết đặt nó xuống chỗ nào.
Nắng xế. Bóng mái điện đổ dài trên sân. Ngoài sân có tiếng chân, tiếng người hầu thưa với nhau gì đó ở thềm. Hắn đứng dậy, đi ra.
Chạng vạng, hai ông già đi hết một vòng mặt thành trở về, và ông già áo sẫm dừng ở chân thềm điện, xin hắn mai cho những người có tên ngồi lại với nhau.