Chương 379: Miếu đình kiến tổ

Sáng mười sáu, Trần Hưng Đạo qua sân Thái Miếu thì thấy một ông già áo vải sẫm đứng trước ba chiếc chum, và ông dừng chân trước khi kịp nghĩ vì sao mình dừng. Từ lúc trời còn chưa rạng, một người hầu ở điện đã chạy sang doanh, đứng trước cửa gian ông ở, chắp tay báo: bệ hạ sai báo, đêm qua có người về, giờ ở gian Văn Miếu. Chỉ thế. Người hầu không nói tên. Ông cũng không hỏi. Ông rửa mặt, buộc lại khăn, ăn bát cơm nguội với mấy quả cà, đoạn đi sang. Trời đã nắng. Cái nắng đầu hạ ở kinh, lên sớm, trắng, đổ xuống sân gạch còn ẩm nồm thành một lớp hơi mỏng. Mới đầu giờ Thìn mà đã có mồ hôi rịn ở gáy. Mấy người quét sân đã quét xong, chổi dựng ở góc tường. Lá đa rụng đêm qua được gom thành một đống nhỏ dưới gốc. Ông già đứng quay lưng về phía ông, hai tay chắp sau lưng, đầu hơi nghiêng, ngó về phía cổng, chỗ khói nhang bốc lên, như ngó một cánh cửa mà mình đã biết bên trong có gì. Chỉ cái dáng ấy thôi, ông đã biết là ai. Ông đã thấy cái dáng ấy hồi còn bé. Không phải một lần. Nhiều lần. Ở những sân rộng hơn sân này, trước những cánh cửa lớn hơn những cánh cửa này. Một người đứng chắp tay sau lưng, không quay lại, mà cả sân im. Người lớn đi qua cúi đầu. Trẻ con đi qua thì nín. Ông còn nhớ mình đã đứng nép sau một cây cột, ngó cái lưng ấy, và nghĩ cái lưng ấy chắc không bao giờ mỏi. Ông bước tới. Tiếng chân ông trên gạch không to, mà ông già đã nghe. Ông già quay lại, chậm. Đôi mắt nhỏ, sắc, nằm sâu dưới vầng trán, ngó ông. Lâu. Không vội. Như người lật một cuốn sổ cũ tìm một dòng ghi đã mờ. – Thằng bé ngày ấy. – Trần Thủ Độ nói. Chỉ thế. Không cần tên, không cần biết con nhà ai. Ông già nói như người đọc ra một dòng mình đã tìm thấy. Ông cúi đầu chào như một đứa cháu chào ông, và từ đầu tới cuối buổi sáng ấy, ông không nhắc tới nhà mình một chữ. – Thúc tổ. – Ông nói. – Tôn nhi chào thúc tổ. Ông già gật đầu. Ông già nhìn ông thêm một hồi: mái tóc đã bạc, những nếp nhăn ở khóe mắt, đôi bàn tay chai sạn. – Ngươi già rồi. – Ông già nói. – Ta nhớ ngươi chưa cao tới vai ta. – Dạo ấy tôn nhi còn nhỏ. – Ừ. – Ông già nói. – Ngày ấy ngươi còn nhỏ. Ngươi lớn lên thế nào, đã làm gì, vì sao già thế này mà lại ở đây, ông già để đó. Ông già không biết. Ông biết ông già không biết. Người đứng trước mặt ông sinh trước ông, mất trước ông, mang theo về đây mọi thứ của đời mình, mà không mang theo một chữ nào của những năm sau. Những năm ấy là của ông. Ông già chỉ biết một đứa trẻ, nép sau cây cột. Ông không kể. Ông thấy mình không cần kể. Ông già quay người, đi về phía gian bên phía Đông của điện. Ông đi theo, lùi sau một chút, như hồi bé đi theo người lớn. Gian bên đã mở cửa. Nắng sớm mới chạm tới bậc cửa. Trên bệ gỗ thấp kê sát vách, giờ có ba cái bài vị. Hai cái cũ, gỗ đã sẫm. Cái thứ ba, ở chỗ trước kia để trống, gỗ còn sáng, như vừa bào, chữ khắc mới. Ông đọc cái tên trên đó. Ông không đọc ra miệng. – Lúc trời rạng, ta ngẩng lên thì nó đã đứng đấy. – Ông già nói. – Người áo xanh bảo chiều qua chính người ấy lau chỗ này lúc chạng vạng, không biết vì sao lại lau. Ông già đứng trước cái bài vị có tên mình. Ông già không thắp hương. Ông già chỉ đứng, ngó nó một chốc, như ngó một món đồ người ta trả lại cho mình mà mình không xin. – Chỗ này yên. – Ông già nói. – Mà ngồi trong này thì không thấy người ra vào. * * * Hai người ngồi trên bậc Thái Miếu, bậc thứ ba từ dưới lên, chỗ mái hiên đổ bóng xuống thành một vạt râm. Ông già ngồi, lưng không tựa vào đâu, hai bàn tay để trên gối. Ông ngồi lùi xuống một bậc, ngồi thấp hơn ông già, không ai bảo. – Ngồi lên đây. – Ông già nói, không ngó xuống. – Ngươi già rồi, không phải ngồi thấp. Ông không ngồi lên. Ông già cũng không bảo lại lần thứ hai. – Bệ hạ nói với ta về cái kho. – Ông già nói. – Kho ấy là gì, ta để bệ hạ lo. Ta chỉ cần biết còn mấy ngày. Ngươi biết cái kho ấy không? – Tôn nhi biết. – Ông nói. – Bệ hạ nói với tôn nhi từ tháng trước. Ông già gật. Ông già không nói gì về cái kho nữa. – Ngựa ở đâu? – Ông già hỏi. Ông kể. Ông kể ngắn, như kể với một người cầm quân khác, gọn, không giảng. Ngựa người đồng cỏ qua núi ở phía Tây Bắc, đã chiếm đèo, ba bộ người núi đã rút vào rừng. Từ núi của ba bộ xuống đất Tây Lĩnh, ngựa đi ba bốn hôm. Từ đất Tây Lĩnh về kinh có một con đường lớn, chạy qua những làng trung du, qua những ruộng chiêm đang chín. Hôm mười một, ông bày với bệ hạ: không chặn con đường ấy. Để trống. Dân dọc đường muốn ở thì ở, muốn đi thì đi, mà ai đi thì mang theo thóc, đốt những gì không mang được, để ngựa xuống tới không có cái ăn. Bệ hạ nghe. Bệ hạ không ra lệnh cho dân đốt nhà ai. Bệ hạ cho chép lời ấy thành lời triều, chữ to, câu ngắn, sai người ngựa mang đi đọc ở từng làng. Làng nào nghe thì nghe, làm thì làm. Dân tự chọn. – Có làng không nghe? – Ông già hỏi. – Có. – Ông nói. – Tôn nhi đoán có. Chưa có tin về. Ông già ngồi im một hồi, ngó ra sân, ngó cái nắng trắng đổ trên gạch. – Ngươi để trống đường. – Ông già nói. – Để ngựa nó đi. Đi tới đâu? – Tới kinh. – Ông nói. Ông già quay sang ngó ông. Lần đầu tiên từ sáng, ông già ngó thẳng vào mắt ông. – Bỏ một con đường thì dễ. Bỏ một cái kinh mới khó. – Trần Thủ Độ nói. Ông không đáp. Ông biết ông già nói gì. Ông biết từ hôm mười một, từ lúc ông đứng giữa điện tâu để trống con đường phía Tây, rằng con đường ấy không dừng ở đất Tây Lĩnh. Con đường ấy chạy tới cửa Tây kinh này. Bỏ con đường thì sớm muộn phải nghĩ tới chuyện bỏ cái kinh. Ông đã nghĩ tới. Ông chưa nói ra với ai. Bệ hạ chưa hỏi. Ông không biết bệ hạ đã nghĩ tới hay chưa. Ông già thôi không nói nữa. Ông già chỉ ngồi, chờ, như người đã đặt một hòn đá lên bàn, đợi xem người kia có nhấc nó lên không. Ông không nhấc. Không phải hôm nay. * * * Gần trưa, người qua sân nhiều hơn. Quan đi chầu về ngang qua, người hầu bưng đồ lễ, mấy người lính doanh được sai sang mang nước. Ai đi ngang bậc Thái Miếu thấy ông cũng dừng lại, cúi chào. – Đại vương. – Một viên quan nhỏ chắp tay, cúi đầu, đoạn đi tiếp. – Đại vương. – Hai người lính khiêng vại nước dừng lại, đặt vại xuống, cúi chào, đoạn khiêng tiếp. Ông gật đầu đáp lại từng người. Ông già ngồi bên cạnh nghe. Ông già dõi theo viên quan nhỏ, theo hai người lính, đoạn quay sang ông, lâu. Ông cảm được ánh mắt ấy trên má mình như cảm hơi nắng. Ông già không mở miệng. Vì sao người kinh gọi đứa cháu ngày xưa của mình bằng hai chữ ấy, vì sao viên quan cúi thấp như thế, vì sao lính khiêng nước dừng lại mà chào, ông già không đả động tới một câu. Ông già chỉ ngó, đoạn quay ra sân, ngó cái nắng như trước. Ông biết ông già đang tính. Ông già là người lúc nào cũng tính. Tính từ một câu chào, một cái cúi đầu, một bước chân đi chậm hay đi nhanh. Ông già sẽ tính ra một điều gì đó về đứa cháu này, từ hai chữ ấy. Đúng hay sai, ông già sẽ không nói ra. Ông để mặc. Có người dân kinh tới thắp hương dưới bậc cổng. Một người đàn ông trung niên, áo nâu, cầm bó nhang. Người ấy đi vào, thấy ông già áo sẫm ngồi trên bậc thì chững lại, đoạn thắp vội ba nén, cắm xuống, vái qua quýt, quay về ngay, đi nhanh như có ai đuổi. Một bà cụ tới sau cũng thế. Hai người đàn bà trẻ tới sau nữa cũng vậy. Không ai biết ông già là ai. Mà không ai đứng lâu. Ông thấy cả. Ông già cũng thấy. Cả hai đều im. * * * Chiều, nắng xế, vạt râm dưới mái hiên đã dài ra, phủ kín cả mấy bậc dưới. Trưa, ông về doanh ăn cơm, xem lính tập một hồi, rồi lại sang. Ông già vẫn ngồi chỗ cũ. Không ai bảo ông sang. Ông già cũng không gọi. Ông sang, ngồi xuống bậc dưới, như sáng. Hai người ngồi đó cho tới chiều, mỗi lúc nói một vài câu, có khi rất lâu không ai nói câu nào. Ông già hỏi về những người khác đang ở kinh. Ông kể. Người áo xanh, ông già đã gặp đêm qua, là một văn thần đời sau, đã ngồi ở gian bên kia cả đêm với ông già mà không hỏi gì. Người giữ Ải phía Bắc, ông già biết tên, gật đầu, bảo người ấy giữ được. Hai chị em họ Trưng ở trên núi với ba bộ, ông già biết tên, im một hồi, không nói gì. Cụ già Hộ bộ, ông già biết tên, bảo người ấy đếm được thóc tới từng hạt. Những người khác, sinh sau, ông già nghe tên mà không nhận ra, chỉ gật, như nghe tên một con đường mình chưa đi bao giờ. Ở góc sân, gần cổng, có một đứa bé bán nhang ngồi bệt dưới đất, trước mặt là cái mẹt nhỏ bày mấy bó nhang buộc lạt đỏ. Thằng bé chừng tám, chín tuổi, đầu trọc, áo vá vai. Từ trưa tới giờ nó ngồi đó, thấy ai vào là đứng dậy mời. Mà từ lúc thấy hai ông già ngồi trên bậc, nó không đứng dậy nữa. Nó chỉ ngồi, hai tay bó gối, mắt tròn xoe dán vào hai ông già, không dám lại gần. Ông già cũng thấy nó. – Thằng bé kia sợ ta. – Ông già nói. – Nó chưa thấy thúc tổ bao giờ. – Không phải vì thế. – Ông già nói. Ông già nói câu ấy bình thường, như nói trời hôm nay nắng. Ông không đáp. Ông móc trong tay áo ra mấy đồng tiền, đứng dậy, đi xuống sân, tới chỗ thằng bé, mua một bó nhang. Thằng bé run tay đưa bó nhang, mắt vẫn ngó về phía ông già trên bậc. Ông mang bó nhang lên, châm ở ngọn đèn trong điện, cắm vào chum giữa. Ông vái ba vái. Ông già ngồi trên bậc ngó ông vái, không đứng dậy, không nói. Lúc ông quay lại, thằng bé đã ôm mẹt nhang chạy ra ngoài cổng. * * * Chạng vạng, ông chào ông già, về doanh. Ông già không giữ. Ông già bảo mai ngươi sang, ta muốn đi một vòng quanh thành. Ông gật. Trăng mười sáu lên sau chạng vạng chừng một khắc, ở phía Đông, khuyết một mép, sáng mà không tròn. Ông đi dọc dãy nhà doanh. Gian nào cũng đã lên đèn. Lính ăn cơm xong, ngồi ngoài hiên nói chuyện, đập muỗi. Ở gian cuối dãy, gian của người tiều phu, cửa khép. Lúc chiều, ông có gặp y ở cổng doanh. Y từ phía điện về, áo còn vương mùi dầu, mùi gỗ, cây cung vắt sau lưng. Y dừng lại, chắp tay chào ông, đứng nép sang một bên cho ông qua. Ông hỏi y ăn cơm chưa. Y bảo chưa. Ông bảo đi ăn đi. Y gật, đi vào. Chỉ thế. Mà ông nhớ cái dáng y đi vào, vai hơi nhô về phía trước, như người đi ngược gió dù chiều nay không có gió. Người tiều phu ngủ sớm. Mấy hôm nay y ít nói hơn thường, chiều nào cũng xuống địa thất ngồi lau gỗ với lão già làm nỏ, tối về là ngủ. Ông về gian mình. Ông không thắp đèn. Ông ngồi ở mép giường, hai tay đặt trên gối, ngó qua cửa sổ ra cái sân doanh trắng trăng. Ông nghĩ tới câu ông già nói. Bỏ một cái kinh mới khó. Ông nghĩ tới bệ hạ. Ông nghĩ tới những dãy phố ngoài kia, những người đàn bà thắp nhang ở cổng miếu, những người xuống từ đường phía Tây đang dựng lán ở chân thành, những đứa trẻ bán nhang. Ông nghĩ, nếu phải bỏ cái kinh này, thì những người ấy đi đâu. Ông đã từng bỏ một cái kinh, ở đời khác. Hơn một lần. Ông biết cái giá. Ông biết cả lúc người ta trở về, nhà còn hay mất. Mà lần ấy là lần ấy. Lần này thì khác. Ông nghĩ tới ông già bên gian Văn Miếu. Giờ này chắc đèn bên ấy vẫn sáng. Ông già chắc vẫn ngồi, lưng không tựa, trước ba cái bài vị, tính. Tính cái kinh này có mấy cửa, đường nào vào được, người nào giữ được, người nào không. Tính cả đứa cháu ngày xưa, giờ người ta gọi bằng hai chữ ấy. Ông ngồi như thế lâu. Ngoài sân doanh, tiếng lính nói chuyện thưa dần, tắt. Côn trùng kêu trong bụi cỏ chân tường. Gần nửa đêm, ông còn thức thì nghe có người từ phía điện chạy qua sân doanh, chân trần, rất nhanh, tới gõ cửa gian nhà của người tiều phu ở cuối dãy.
Chương trước Chương tiếp
Chọn chương
Bình luận
Báo lỗi chương
Chỉnh chữ