Chương 376: Đạo điền sơ kiến

Sáng mười bốn, Đà Cách dắt hai con ngựa của tướng quân xuống tới cái bản đầu tiên dưới chân núi, và cả bản không còn một người, cũng không còn một con gà. Lối xuống dốc, đá vụn lăn dưới chân. Từ lưng chừng sườn, người ta đã xuống ngựa cả, dắt mà đi. Tướng quân đi trước nó mấy bước, tay không, cái áo da khoác hờ trên vai vì trời đã ấm. Nó đi sau, tay trái cầm dây con nâu, tay phải cầm dây con xám. Con nâu là con tướng quân cưỡi. Con xám đi bên, để đổi khi con kia đuối sức. Hai con đều quen nó, quen tới mức nó không cần kéo dây, nó cứ đi là chúng đi theo, đầu cúi, mũi gần sát vai nó. Ba hôm trước, đoàn ngựa rời cái thung lũng sau đèo, xuống mãi, theo những con suối chảy về phía mặt trời mọc, và suốt ba ngày ấy không ai gặp một người nào. Núi bên này khác núi bên kia. Bên kia, núi trọc, đá xám, gió quất rát mặt. Bên này núi phủ rừng tới tận đỉnh, cây nào cũng to, lá nào cũng dày, xanh tới mức nhìn lâu thì mỏi mắt. Sáng nào cũng thế. Rạng thì mát, mây mỏng vắt ngang lưng các quả đồi, trắng, nhẹ, gió đẩy một hồi là trôi đi đâu mất. Tới trưa thì nắng đổ xuống gắt như hơi lò, ngựa ướt sườn, người cởi áo da buộc lên yên mà vẫn thấy lưng nóng rát. Ở đồng cỏ, nắng không gắt như thế. Ở đồng cỏ, nắng rộng mà nhạt, và gió lúc nào cũng thổi. Cái bản nằm ở chỗ chân núi xòe ra thành một bãi bằng, sau mấy bụi tre già. Nó thấy mái nhà trước khi thấy nhà: những mái lợp cỏ dày, dốc, xám, nhô lên khỏi ngọn tre. Tới gần, nó thấy nhà cao. Mỗi cái nhà đứng trên những cây cột gỗ, sàn nhà ngang tầm đầu người, gầm để trống. Dưới gầm không có gì. Không con trâu, không con lợn, không bó củi. Chỉ có mấy cái máng gỗ đổ nghiêng và nền đất bị giẫm nhẵn. Lính tản ra khắp bản. Nó nghe tiếng họ gọi nhau, tiếng chân họ trèo thang gỗ, tiếng đồ vật đổ lộc cộc trên sàn. Họ lục từng nhà. Họ xuống, tay không. Một người lính đi ra từ sau dãy nhà cuối, chỗ có cái kho. Gã gọi tướng quân bằng tiếng đồng cỏ, giọng gắt. Tướng quân đi tới. Nó dắt hai con ngựa đi theo. Kho đã cháy. Bốn cây cột còn đứng, đen thui. Mái sập xuống, nằm thành một đống tro giữa bốn cây cột ấy. Người lính đưa tay hơ trên đống tro, rụt tay lại. Tro còn ấm. Người ta đốt nó chưa lâu, có khi mới hôm qua, có khi mới đêm qua. Gã lấy mũi giáo bới. Lớp tro trên là tro, lớp dưới cũng là tro. Không một hạt thóc nào còn nguyên. Chỉ có mùi khét, mùi hạt cháy, nồng mà ngòn ngọt, bốc lên mũi. Giếng nằm ở đầu bản, dưới một gốc cây to, tán rộng. Miệng giếng kè đá. Một người lính cúi xuống ngó, chửi một câu. Nó lại gần ngó theo. Giếng đầy đá. Đá to đá nhỏ lấp tới tận miệng, trên cùng còn đè mấy tảng phải hai người mới khiêng nổi. Người ở đây đã khiêng đá từ bờ suối lên mà lấp giếng của chính mình. Nó không hiểu. Ở đồng cỏ, giếng là thứ quý nhất. Người ta đánh nhau vì một cái giếng. Người ta không lấp giếng của mình, dù có phải bỏ đi. Tướng quân đứng trước cái giếng lấp ấy lâu. Y không chửi. Mặt y không đổi. Y chỉ ngó mấy tảng đá trên cùng, ngó những khe hở giữa chúng, như ngó vết của một con thú đã chạy qua trước mình nửa ngày. – Họ đi trước khi ta tới. Kẻ biết chạy trước là kẻ đã nghe ta từ xa. – Đồ Can nói. Mấy người cầm đầu các cánh đứng quanh y, chờ y giận. Y không giận. Nó giữ ngựa cho y từ năm ngoái, nó biết y. Y giận khi người ta đánh lại mà đánh dở. Y không giận khi người ta chạy. Người đồng cỏ cũng chạy. Năm nào trời rét sớm, cả trại nhổ lều chạy về phía Nam trước khi tuyết xuống. Chạy trước không phải là hèn. Chạy trước là biết. Y quay lại, đưa tay ra. Nó đưa cho y dây con nâu. Y lên ngựa, không nói thêm một chữ. * * * Bản thứ hai nằm cách bản đầu chừng nửa buổi ngựa, xuôi theo con suối. Giữa đường, trời đã trưa. Nắng gắt tới mức đá bên lối đi nóng rẫy. Đoàn dừng ở một khúc suối rộng cho ngựa uống. Nó dắt con nâu với con xám xuống tận mép nước, đứng giữa hai con, tay vốc nước vỗ lên cổ chúng cho mát. Nước suối ở đây trong, chảy nhanh, đáy toàn đá cuội, lạnh hơn nó tưởng. Con xám uống một hơi dài, ngẩng lên, nước nhỏ ròng ròng từ mõm xuống ngực nó. Ở khúc trên, có một con ngựa nằm lăn ra bãi cát, không chịu dậy. Ba hôm nay ngựa chỉ ăn lá cây với cỏ rừng, thứ cỏ cao, sắc, ăn vào thì đau bụng. Lúc đoàn đi tiếp, con ngựa vẫn nằm đó. Người cưỡi nó đi bộ, vác yên trên vai. Bản thứ hai không ai đốt, và trong những cái bồ đan bằng tre, thóc còn đầy tới miệng, như người ở đây tin rằng ngựa đi qua thì cũng chỉ đi qua. Cũng không còn người. Mà nhà cửa còn y nguyên. Dưới gầm nhà, cái cối gỗ còn đó, cái chày dựng nghiêng bên cạnh. Trên sàn, chiếu còn trải, cái nồi đồng còn treo trên gác bếp, tro bếp nguội mà chưa ai hốt. Trong một cái nhà có cái khung cửi bằng gỗ, tấm vải dệt dở còn căng trên khung, sợi nhuộm thẫm, mới được một gang. Người ở đây đi mà không mang theo được bao nhiêu. Như đi ra ruộng một buổi, chiều về. Trên mái một cái nhà gần suối, có con mèo mướp nằm. Con mèo ngó cả đoàn ngựa đi vào bản, không chạy, không kêu. Lính ném đá lên, con mèo chỉ nhổm dậy, đi sang đầu mái bên kia, nằm xuống lại. Cả bản chỉ còn mỗi con mèo ấy. Lính reo lên khi thấy những cái bồ. Bồ đan bằng tre, to bằng người ngồi, đậy nắp, dựng sát vách, nhà nào cũng có ba bốn cái. Người ta lấy dao rạch nắp. Hạt chảy ra, vàng, khô, hạt mẩy, thơm một mùi nó chưa ngửi bao giờ. Người ta khiêng thóc từ trên nhà xuống, đổ thành đống giữa sân bản, đống nào cũng cao tới gối. Ngựa xúm lại, cúi đầu ăn, tiếng nhai rào rạo khắp sân, như gió quét qua một bãi cỏ khô cuối thu. Nó vốc một vốc trong đống gần nhất, đưa tới trước mõm con nâu. Con ngựa ngửi một cái, ăn sạch trong lòng bàn tay nó, môi cọ vào da tay, ấm, ươn ướt. Con xám chen tới. Nó vốc thêm một vốc cho con xám. Người lính già trong cánh của tướng quân đi ngang, thấy nó cho ngựa ăn bằng tay, cười. Gã bảo cái thứ hạt này người dưới xuôi bóc vỏ, nấu lên, ăn thay thịt. Nó gật. Nó biết chữ cơm. Gã người buôn dạy nó chữ ấy từ mùa đông, cùng chữ nước, chữ đường, chữ núi. Mà tới hôm nay nó mới biết cơm làm từ cái gì. * * * Chiều ấy, lần đầu tiên trong đời Đà Cách thấy ruộng nước, những đám cỏ vàng đứng trong nước tới tận chân đồi, và nó không hiểu vì sao người ở đây lại trồng cỏ dưới nước. Ruộng nằm ngay dưới bản, từ con dốc trước sân trải xuống, thành từng ô, ô nọ thấp hơn ô kia một chút, ngăn nhau bằng những bờ đất nhỏ, chỉ vừa một bàn chân. Nước trong các ô sáng loáng dưới nắng chiều. Trong nước, những đám cỏ đứng thành hàng, thẳng tắp, ken dày, ngọn trĩu xuống, vàng như lông một con ngựa hồng lúc nắng xế. Nó đứng trên bờ đất đầu tiên ngó xuống. Ở đồng cỏ, cỏ mọc chỗ nào thì mọc. Không ai trồng cỏ. Không ai đắp bờ cho cỏ, dẫn nước cho cỏ. Cỏ cần gì thì trời cho, trời thôi cho thì người dắt ngựa đi tìm chỗ khác. Người ở đây đắp bờ. Dẫn nước. Cắm cỏ thành hàng. Nó ngó những hàng cỏ ấy, thẳng như ai đã căng dây mà cắm, và nó nghĩ người làm việc này phải ở đây lâu lắm, lâu hơn một mùa, lâu hơn một đời người. Ngựa không nghĩ như nó. Con ngựa đầu tiên bước xuống ô ruộng thì bùn ngập tới gối. Con vật hí lên, giật chân, đoạn cúi đầu ăn. Những con khác xuống theo. Chẳng mấy chốc, mấy ô ruộng gần bản đã đầy ngựa. Chúng giật những đám cỏ vàng bằng răng, nhai cả bông lẫn thân, kéo bật cả gốc, gốc lôi theo bùn. Những đám chúng không ăn thì chúng giẫm. Vó ngựa lún xuống bùn, rút lên, lại lún xuống, mỗi bước để lại một cái hố đầy nước đục. Lính không cản. Ngựa đói ba ngày rồi. Nó cởi giày, lội xuống. Nước ấm. Ấm như nước người ta đun lên rồi để nguội bớt, để lau cho con ngựa non mới đẻ. Bùn mềm, mịn, mát hơn nước, ôm lấy hai bàn chân nó, kéo xuống. Nó đứng giữa ô ruộng, nước tới bắp chân, cỏ vàng tới ngực, và nó thấy những con cá nhỏ bằng ngón tay, những con tôm trong suốt lách qua chân mình. Nó cúi xuống, bứt một bông. Bông nặng, cong, cọ vào má nó ram ráp. Nó tách một hạt bằng đầu ngón tay cái. Bên trong trắng. Trắng như sữa đông để qua đêm. Nó đứng đó lâu, cầm bông cỏ trong tay, nghe tiếng ngựa nhai quanh mình, tiếng bùn ọp ẹp dưới vó, và nó không biết vì sao mình thấy buồn. Trên bờ, tướng quân đứng với gã người buôn. * * * Gã người buôn đi với đoàn từ mùa đông. Gã mặc áo dài sẫm màu, đội nón rộng vành, chân đi giày vải. Gã nói được tiếng đồng cỏ, tiếng người dưới xuôi, cả mấy thứ tiếng khác nữa. Gã không mang vũ khí. Gã cười nhiều, nói nhiều. Tướng quân không ưa gã, mà vẫn nghe gã. Trong đoàn ai cũng biết thế. Nó lội lên bờ, đứng cách hai người mấy bước, lấy nắm cỏ chùi bùn trên chân. Nó không định nghe. Mà gã người buôn nói to, quen nói ở chợ. Lúc đầu gã nói bằng tiếng chung, thứ tiếng nó mới hiểu được vài chữ. Nó bắt được chữ núi. Chữ đường. Chữ người. Chữ vua. Gã giơ tay chỉ về phía những quả núi phía Tây, xa, xanh thẫm, đỉnh còn vướng mây. Tướng quân hỏi lại bằng tiếng đồng cỏ. Gã đáp bằng tiếng đồng cỏ. Lần này nó hiểu được một nửa, nửa kia gió đưa đi mất. – … một cái miếu, tướng quân. Người ở đây lên đó thắp hương, cho một người của vua họ. Tại hạ nghe từ người quen bên này, từ hồi còn đi buôn. Cái miếu ấy với vua người Lạc Việt như sợi gân với bàn tay. Đốt nó, vua ấy đau. – Đau thế nào? – Tướng quân hỏi. – Tại hạ không rõ. Người ta chỉ nói thế. Người ở đây tin thế. Tướng quân cười một tiếng ngắn qua mũi. Nó ít khi nghe y cười. – Ta không tin thần của ai. Thần của người đồng cỏ còn chẳng giữ được ngựa của ta lúc tuyết xuống. – Tướng quân không cần tin. – Gã người buôn nói. – Người ở đây tin là đủ. Tướng quân không đáp. Y ngó xuống ruộng, ngó những con ngựa đang ăn, ngó những ô ruộng đã nát, ngó lên con dốc dẫn về bản, chỗ những cái bồ đã bị rạch nắp. Nó hiểu y đang nghĩ gì. Ba ngày không gặp một người. Hai cái bản không một người. Người chạy trước, người lấp giếng, người để thóc lại mà đi. Người như thế thì không đánh được, vì không biết họ ở đâu mà đánh. Người trốn thì phải có cái gì làm họ ra. Cái gì họ tiếc hơn thóc, hơn nhà, hơn cái giếng. – Ngươi cần bao nhiêu người? – Tướng quân hỏi. – Mười kỵ là đủ, tướng quân. Đường lên núi hẹp, ngựa không cưỡi được, phải dắt. Đông người thì chậm. Tướng quân gật. Y gọi một người cầm đầu cánh tới, chỉ vào gã người buôn, nói mấy câu ngắn. Người cầm đầu cánh gật, đi về phía bản. Gã người buôn chắp tay cúi chào tướng quân theo lối người dưới xuôi, đoạn quay đi. Nó ngó theo gã. Gã đi trên bờ ruộng mà không lội xuống. Giày gã không dính bùn. * * * Đêm ấy cả đoàn ngủ lại ở bản thứ hai. Lính đốt mấy đống lửa giữa sân. Có người lấy được mấy cái nồi đồng trên gác bếp nhà dân, đổ thóc vào, đổ nước suối vào, bắc lên lửa. Nồi sôi một hồi, hạt nở bung, mà vỏ vẫn còn nguyên, nhai vào sạn răng, rát cổ. Họ nhổ ra, chửi, cười. Người lính già lắc đầu, bảo phải giã đã, giã cho tróc vỏ. Không ai biết giã thế nào. Cái cối gỗ dưới gầm nhà có đấy, cái chày có đấy, mà không ai biết cầm. Sau cùng người ta ăn thịt khô mang theo, như mấy đêm trước. Nó không ngủ trong nhà. Người đồng cỏ không ngủ được dưới mái nhà của người khác. Nó trải tấm da xuống đất ở góc sân, cạnh chỗ buộc con nâu với con xám, nằm xuống, kê đầu lên cánh tay. Trăng mười bốn đã lên từ lúc chiều, ở phía Đông Nam, gần tròn, giờ treo cao trên những mái nhà, sáng tới mức nó thấy rõ từng túm cỏ trên mái. Đêm ở đây không im. Ở đồng cỏ, đêm im tới mức nghe được tiếng ngựa thở cách mấy chục bước. Ở đây, đêm vừa xuống thì dưới ruộng đã có tiếng kêu. Một tiếng, hai tiếng, đoạn cả ruộng cùng kêu. Ộp, ộp, khắp nơi, gần, xa, dưới chân dốc, ngoài tận chân đồi, không ngớt, như cả cánh ruộng đang bàn với nhau bằng một thứ tiếng nó không hiểu. Người lính già nằm cạnh bảo đó là ếch. Ở đồng cỏ không có ếch. Nó chưa thấy con ếch nào bao giờ. Nó nằm nghe tiếng ếch, và nó thấy những đốm sáng. Những đốm sáng nhỏ, xanh vàng, bay lên từ mặt ruộng, lững lờ, tắt, lại sáng, lên cao, xuống thấp. Hàng trăm đốm. Nó bật dậy, tưởng có lửa. Nó nghĩ tàn lửa từ mấy đống lửa giữa sân đã bay xuống ruộng, và ruộng sắp cháy. Nó từng thấy cỏ cháy ở đồng cỏ. Một tàn lửa là cả một vùng. Người lính già kéo nó nằm xuống. Không phải lửa, gã bảo. Con sâu có đèn. Gã cũng mới thấy lần thứ hai trong đời. Lần trước ở một con sông phía Nam đồng cỏ, lúc gã còn trẻ như nó. Nó nằm xuống. Mà nó không ngủ được. Nó ngó những đốm sáng bay trên những đám cỏ vàng, chỗ ngựa đã giẫm nát, chỗ ngựa chưa tới. Những đốm sáng không biết chỗ nào đã nát. Chúng bay qua cả hai, như nhau. Con nâu đứng ngủ trên đầu nó, thỉnh thoảng giậm chân. Mùi thóc trên hơi thở con ngựa phả xuống mặt nó, ngòn ngọt. Nó nghĩ tới mẹ nó. Mẹ nó chưa bao giờ thấy ruộng nước, chưa bao giờ thấy con ếch, chưa bao giờ thấy con sâu có đèn. Nó định khi về sẽ kể. Mà nó không biết kể bằng chữ gì. Tiếng đồng cỏ không có chữ cho thứ cỏ người ta trồng dưới nước. Có lúc, giữa tiếng ếch, nó nghe ở đầu bản có tiếng vó ngựa đi chậm trên đất, tiếng người nói khẽ, tiếng dây cương kêu lách cách. Nó không ngẩng lên. Gần sáng, gã người buôn dẫn mười kỵ rời bản, đi về phía những quả núi phía Tây, nơi gã bảo có một cái miếu người ở đây thắp hương cho người của vua họ.
Chương trước Chương tiếp
Chọn chương
Bình luận
Báo lỗi chương
Chỉnh chữ