Chương 369: Khứ lưu tự quyết

Rạng mùng sáu, đoàn sứ ra cửa Tây, và Đinh Bộ Lĩnh dắt ngựa đứng bên đường, đợi bụi sau đuôi ngựa họ lắng xuống rồi mới lên yên đi theo cùng một con đường. Ông đứng dưới gốc cây gạo ngoài cửa Tây từ lúc trời còn xám. Con ngựa của ông đứng cạnh, ngựa thồ, lông vàng, không cao, mà chân chắc. Ông không cưỡi ngựa chiến. Ông không cần. Việc ông đi làm không cần ngựa chạy nhanh. Đoàn khách đi qua trước mặt ông. Mười bốn người, hai mươi tám con ngựa cao chân, vó ngựa nện xuống con đường đất đều như trống. Họ không để mắt tới ông. Ông mặc áo vải bạc màu, đội nón lá, đứng dưới gốc cây như một người dân đi chợ sớm. Không ai trong đoàn ấy thấy cần ngó một người như thế. Gã mặt trắng đi giữa đoàn thì có liếc. Gã liếc ông một cái, ngắn, rồi quay đi. Vì sao gã liếc, ông không đoán ra. Bụi cuộn lên sau đuôi đoàn ngựa, đỏ, dày, bay ngang mặt đường, bay vào những bụi tre hai bên. Ông chờ. Bụi lắng dần, từng lớp, như nước đục để yên thì trong lại. Tới khi ông thấy được rõ con đường trước mặt, thấy được cái cây đa ở khúc quanh đầu tiên, ông mới lên yên. * * * Tối qua vua gọi ông về. Ông đang ở gian nhà cuối xóm chài, bên đường hậu, chỗ tin các nơi đổ về. Người của vua tới lúc chạng vạng. Ông theo về, vào gian bên điện, quỳ. Vua không nói dài. Vua bảo: người đi ngựa sẽ qua núi, xuống những thung lũng phía Tây. Ông lên Tây Lĩnh trước họ. Tới làng nào thì bảo làng ấy. Bảo cho người ta biết. Đừng ép ai. Ai đi thì đi, ai ở thì ở. Ông hỏi vua có cho ông mang quân không. Vua bảo không. Mang quân lên thì người làng tưởng là lệnh. Đây không phải lệnh. Ông hiểu. Ông lạy, lui ra. Ông nghĩ suốt đêm về cái việc không phải lệnh ấy. Ông đã từng làm một việc giống thế. Mùa đông năm ngoái, ông vào cái châu dưới xuôi tay không, không đem một người lính. Ông đi từng làng, ngồi với từng ông già, ăn cơm từng nhà. Đến cuối, cả châu theo về. Không ai bảo họ theo. Họ tự theo. Lần này khác. Lần trước ông đi để người ta theo về. Lần này ông đi để người ta biết mà đi, hoặc biết mà ở. Ông không được kéo ai theo mình. Trước khi ra cửa, người giữ trạm ở gian nhà cuối xóm chài chạy theo kể rằng thư từ Ải mới xuống, lão trấn thủ nhờ người viết hộ, báo cái đền gỗ ngoài cổng đá đã lợp xong mái, mùng sáu người bản lên thắp. Ông dừng ngựa nghe. Gã giữ trạm thở hổn hển, tay cầm tờ giấy. Gã bảo thư viết từ mùng ba, gửi theo ngựa trạm, sáng nay mới tới. Gã bảo thư ngắn, lão trấn thủ không biết chữ, viên phó trấn thủ viết hộ, chữ to, nét vụng. Ông cầm tờ thư, đọc. Mấy dòng. Đền đã dựng đủ cột, mái lợp được quá nửa, sẽ lợp nốt cho kịp. Mùng sáu người bản lên thắp. Gã giữ trạm kể gọn hơn thư. Lão trấn thủ không xin gì, không báo gì khác. Lão chỉ muốn kinh biết. Ông gấp tờ thư, đưa lại cho gã giữ trạm, bảo mang vào cung. Hôm nay người bản dưới chân Ải lên thắp ở cái đền mới. Ông nghĩ tới những người ấy. Họ dựng lại đền khi bên kia vừa đi. Bây giờ lại có người khác đang tới, từ một phía khác. Chuyện ấy họ chưa hay. Họ thắp. * * * Con đường phía Tây ra khỏi kinh đi qua những cánh đồng phẳng, rồi lên dần những quả đồi thấp, rồi tới chân những dãy núi xa. Ông đã đi con đường này nhiều lần. Tới đất Tây Lĩnh mất năm sáu ngày ngựa thồ, vào sâu tới mấy bản trên núi thì còn lâu hơn. Đoàn khách ngựa tốt, đi nhanh hơn ông. Ông không đuổi theo họ. Ông đi sau, giữ cho bụi của họ luôn ở phía trước. Nửa buổi sau khi ra khỏi cửa Tây, ông vẫn thấy bụi đỏ cuộn lên ở một khúc quanh xa, chưa lắng hẳn. Họ đi trước ông chừng nửa buổi đường. Nắng lên. Gió nồm thổi từ phía Đông, ấm, ẩm, đẩy bụi trên đường bay về phía Tây. Làng đầu tiên ngoài kinh nằm cạnh một con suối nhỏ, mấy chục nóc nhà dưới những lùm tre, ruộng lúa xanh ngắt hai bên đường. Đoàn khách đã đi qua từ lâu. Người làng đứng ở đầu làng, túm tụm, ngó theo hướng bụi. Thấy ông dắt ngựa tới, họ ngó ông. Ông xuống ngựa. Ông hỏi người làng ai là người già nhất. Họ chỉ một ông lão tóc trắng xóa ở giữa, tay tì cây gậy tre. Ông tới trước mặt ông lão, cúi đầu chào. Ông nói ông là người của vua. Ông không nói tên. Ông nói: những người cưỡi ngựa vừa đi qua là người của một đám quân ở bên kia núi phía Tây Bắc. Vua đã khước họ. Họ về. Mà họ sẽ tới, không phải đi qua làng như hôm nay, mà tới. Chưa biết bao giờ. Chưa biết bao nhiêu người. Người làng im. – Ai muốn đi thì gánh thóc mà đi, ai muốn ở thì cứ ở. Ta chỉ tới để các người có đủ thì giờ mà chọn. – Đinh Bộ Lĩnh nói. Người làng nhìn ông như nhìn một người lạ. Ông biết cái ngó ấy. Ông lạ thật. Một người lạ mặt, dắt con ngựa thồ, tới làng họ bảo những chuyện họ chưa nghe bao giờ. Ông lão tóc trắng ngó ông lâu. Đoạn ông lão quay đầu, ngó theo con đường phía Tây, nơi bụi đỏ vẫn còn lơ lửng ở xa. – Bọn ấy đang đi về, sao ông lại bảo bọn tiểu nhân dọn nhà? – Ông lão đầu làng hỏi. Ông chưa đáp vội. Trong đầu ông là cái chữ mượn đường. Người ta không mượn đường của nhà người khác mà sai người mang cung tên xuống hỏi. Người ta không sai người xuống hỏi một câu mà mình đã biết câu trả lời. Sai người xuống là để xem đường, xem làng, xem dân, xem cả cái kinh. Xem xong thì về, kể lại cho người sai mình. – Họ về để còn quay lại. – Ông nói. Ông lão tóc trắng không hỏi thêm. Ông lão ngó xuống đất một lúc lâu, cái gậy trong tay gõ khẽ lên một hòn sỏi. Một gã trai trẻ trong làng, vai u thịt bắp, bước ra hỏi ông: nếu họ tới thì đánh được không. Gã nói gã biết bắn nỏ, cả xóm gã biết bắn nỏ. Ông ngó gã. Ông bảo gã ở lại thì ở, đi thì đi, mà đừng có đánh một mình. Một làng đánh một đám quân thì làng mất, quân vẫn còn. Gã nghe, mặt đỏ lên, chẳng rõ nên giận hay nên thôi. Ông vỗ vai gã một cái, rồi chào ông lão. Ông chào, lên ngựa, đi. * * * Giữa đường, ông gặp một đoàn người buôn đi ngược về kinh. Năm sáu người, mấy con ngựa thồ chở chiếu, chở mây tre. Họ dừng lại bên đường cho ông qua. Ông hỏi họ có gặp đoàn người cưỡi ngựa cao chân không. Họ bảo có, gặp lúc giữa buổi sáng, ở cái giếng đầu làng trên, lúc những người ấy cho ngựa uống nước. Những người ấy dừng lại hỏi đường, hỏi có đường nào lên núi mà không qua bản, hỏi sông nào có thể lội qua được. Gã mặt trắng hỏi, người buôn đáp. Người buôn không nghĩ gì. Người buôn nào cũng quen bị hỏi đường. Ông tạ họ, đi tiếp. Trong đoàn ấy có một ông già ngồi trên lưng con ngựa thồ cuối cùng, ngoái lại ngó ông mãi, như muốn hỏi ông đi đâu mà đi một mình lên núi vào lúc này. Ông già không hỏi. Ông nghĩ: những câu hỏi ấy không phải của người đi về. Làng thứ hai lớn hơn, có chợ, có đình. Người làng đông, tụ trước cửa đình. Đoàn khách đã đi qua làng này lúc giữa buổi sáng, có dừng lại cho ngựa uống nước ở cái giếng đầu làng. Người làng kể, những người ấy không nói với ai câu nào, cho ngựa uống xong thì đi, một gã mặt trắng hỏi đường lên Tây Lĩnh, người làng chỉ. Ông kể với người làng những gì ông đã kể ở làng đầu tiên. Ông nói nhiều hơn một chút, vì làng đông, vì có người hỏi đi hỏi lại. Người làng cãi nhau. Ông đứng ngoài, để họ cãi. Có người bảo đi ngay, gánh thóc lên núi phía Nam mà ở nhờ bà con. Có người bảo đợi, đợi xem có thật không đã, biết đâu người ta nói quá. Có người bảo không đi đâu cả, ruộng mới cấy, đi thì ai gặt. Một ông già bảo hồi trẻ lão đã chạy một lần, chạy về thì nhà mất, ruộng mất, lão không chạy nữa. Ông không nói ai đúng ai sai. Ông chỉ trả lời những câu người ta hỏi ông: bao giờ, bao nhiêu, từ phía nào. Ông trả lời được câu thứ ba. Hai câu kia ông bảo ông không biết. Một bà già đứng ở rìa đám đông, khăn vấn cũ, tay chống gậy. Bà nghe hết, rồi chen lên, đứng trước mặt ông. – Ông bảo đi thì đi. – Bà nói. – Thế cái đình làng này, có mang theo được không? Ông không biết trả lời. Ông nhìn cái đình. Đình gỗ, mái ngói, cột lim, cũ lắm, có lẽ từ đời ông bà của bà già này. Trong đình có bàn thờ, có lư hương, có những thứ người làng thờ từ bao đời. Không mang đi được. Một cái đình thì không ai gánh đi được. Ông chỉ nói: đình ở lại thì đình vẫn là của làng. Người đi rồi người về, đình vẫn ở đó đợi. Bà già nhìn ông, không nói gì, xong lùi lại vào đám đông. Bà có tin câu ấy không, ông không rõ. Chính ông có tin không, ông cũng không dám chắc. * * * Trưa, ông ngồi ăn cơm dưới gốc cây đầu làng thứ hai. Cây đa to, rễ phụ thả xuống như những sợi thừng. Bóng mát. Gió nồm lùa qua tán lá, xào xạc. Ông mở cái gói lá chuối người giữ trạm gói cho từ sáng, bên trong là cơm nắm, mấy miếng thịt kho, một nhúm muối rang. Ông ăn chậm. Con ngựa buộc ở rễ cây, cúi đầu gặm cỏ. Mấy đứa trẻ trong làng kéo tới, ngồi xa xa, ngó con ngựa. Đứa lớn nhất chừng mười tuổi, đứa nhỏ nhất còn ở truồng. Chúng không dám lại gần. Chúng ngồi xổm thành một hàng, nhìn con ngựa, nhìn ông, thì thào với nhau. Ông nhớ hồi ông còn nhỏ cũng ngồi như thế, ngó những người lạ đi qua làng, thấy ngựa lạ thì càng muốn lại gần. Ông nghĩ, nếu đám ngựa cao chân kia quay lại, lũ trẻ này cũng sẽ ra ngồi xổm đầu làng mà ngó như hôm nay, vì chúng chưa biết sợ. Người lớn trong làng phải biết trước thì mới kịp gọi chúng về. Việc ông đi bảo, rốt cuộc là để có người gọi. Ông nhổ một cọng cỏ mọc dưới chân, cầm trong tay, xoay xoay. Cọng cỏ dài, thẳng, xanh. Ông không làm gì với nó. Ông chỉ cầm. Một đứa trẻ to gan đứng dậy, rón rén lại gần con ngựa, đưa tay ra chạm vào cái mông nó. Con ngựa quất đuôi một cái. Đứa trẻ giật nảy, chạy về chỗ cũ, lũ bạn cười rộ. Ông cũng cười. Ông ăn xong, gói lá chuối lại, đứng dậy. Ông thả cọng cỏ xuống đất. Ông cởi dây ngựa, lên yên, đi. * * * Đầu giờ chiều, ông qua một cái cầu tre bắc ngang con suối. Cầu yếu, tre đã cũ, lạt buộc mục. Ông xuống ngựa dắt qua, từng bước, nghe cầu kẽo kẹt dưới chân. Ông nghĩ tới hai mươi tám con ngựa cao chân của đoàn khách đã qua cầu này sáng nay. Không. Họ không qua cầu. Ông thấy dấu vó ngựa xuống thẳng lòng suối, lội qua chỗ nước nông, rồi lên bờ bên kia. Ngựa ấy không cần cầu. Người làng dưới này vẫn tưởng sông suối là chỗ chắn. Với đám ngựa kia, chỗ nào nước chưa tới bụng ngựa là chỗ có đường. Ông nghĩ tới những nơi phía trước. Còn năm sáu ngày đường nữa mới tới đất Tây Lĩnh. Ở đó có những bản trên núi, có Bản Khê với ngôi đền đầu tiên dân dựng cho người tiều phu giết con trăn. Có những người đã từng thấy cướp núi, thấy yêu tinh, thấy lửa. Họ sẽ nghe ông, hoặc không nghe. Người ta tới đó trước hay ông tới trước, ông chưa dám chắc. Ông chỉ hiểu ông phải đi cho nhanh hơn chữ “mượn đường” của người ta. Chiều, đường bắt đầu lên dốc. Đồi nhiều hơn, ruộng ít hơn. Bụi của đoàn khách đã khuất hẳn phía trước. Ông không còn thấy nó. Ông vẫn đi theo cùng con đường. Dọc đường chiều, ông đi qua mấy thửa ruộng còn người làm. Đàn ông lội dưới ruộng nhổ cỏ, đàn bà gánh mạ trên bờ. Họ ngẩng lên ngó ông đi qua, rồi cúi xuống làm tiếp. Họ ở xa làng, chưa ai tới bảo họ điều gì. Ông đi qua, để họ yên. Ông sẽ bảo ông già trong làng của họ. Người trên ruộng thì để họ làm nốt buổi. Tối về, họ sẽ nghe. Một buổi làm ruộng không ai lấy đi được của họ. Mặt trời xuống thấp phía trước mặt ông, đỏ, chói. Trăng non mùng sáu đã hiện ra ở phía Tây, mảnh, nhạt, treo trên đỉnh một quả đồi. Chạng vạng, tới làng thứ ba, ông chưa kịp xuống ngựa thì đã thấy một nhà gánh thóc ra đầu ngõ, như người trong làng đã nghe đủ từ hai làng trước.
Chương trước Chương tiếp
Chọn chương
Bình luận
Báo lỗi chương
Chỉnh chữ