Sáng mười tám, hắn kể cho Diêu Cửu nghe chuyện đám kỵ binh không cờ mà người bộ thứ ba trông thấy dưới núi Tây Bắc, ngựa cao, đông, tới rồi đi, đi rồi lại tới.
Gã ngồi xổm ở chỗ hiên trại bên Đông, chỗ gã vẫn ngồi vá bao cho lính bếp, cái kim gỗ còn cắm trên đầu gối. Từ mùa thu tới giờ gã ở Ải, nói được tiếng bên này, ăn cơm bên này, áo vá bằng vải bên này. Lính Ải gọi gã là “thằng bên kia” mà không còn ai nói câu ấy bằng cái giọng của mùa thu.
Gã nghe hắn kể hết mới mở miệng. Gã không hỏi kỵ binh ấy là ai. Gã hỏi ngựa.
– Bẩm bệ hạ, ngựa cao thế nào? Cao như ngựa của tướng quân bên kia, hay cao hơn?
Hắn bảo hắn không thấy. Người trông thấy chỉ nói cao, cao hơn ngựa thấp lông dày của bên Đại Hạo.
Gã hỏi mỗi người mấy con. Hắn không biết. Gã hỏi có xe đi theo không. Hắn bảo người kia không nói có xe. Gã hỏi có ai mang hiệu, có tiếng kèn tiếng trống không. Hắn bảo không hiệu, không ai nghe gì.
Gã cúi xuống, rút cái kim gỗ trên đầu gối ra, cầm trong tay, xoay xoay.
Gã kể, chậm, chọn từng chữ của bên này. Gã đã thấy họ một lần, từ trên chòi gỗ của trạm, một buổi chiều cuối thu. Họ đi qua thung lũng dưới chân trạm, đông tới mức cỏ trong thung lũng rạp xuống thành một vệt như có nước lũ đi qua. Mỗi người dắt theo hai ba con ngựa. Họ đội mũ lông, mặc áo da, lưng đeo cung ngắn. Họ không dừng ở chân trạm. Họ không ngước lên. Họ đi qua, như trạm của gã không có ở đó. Sáng hôm sau, gã mới biết họ đã vòng ra sau một trạm khác, xa hơn, rồi quay lại.
– Bẩm, trước khi bị đẩy xuống trấn phía Nam, tiểu nhân ở một trạm ở biên Tây Bắc hai năm. – Gã nói. – Hai năm, tiểu nhân chỉ học được một điều: ở bên ấy, người nào thấy ngựa mà không thấy xe, không thấy hiệu, thì đã muộn rồi.
Gã ngẩng lên.
– Bẩm bệ hạ, đi như thế thì tiểu nhân chỉ biết một thứ quân. Quân Thiết Kỵ. – Diêu Cửu nói.
Hắn không đáp ngay.
Cái tên ấy hắn đã nghe. Lần đầu, hồi kinh còn bị vây, đầu năm ngoái, lời đồn trong doanh trại bên kia lọt sang bên này qua miệng một người bị bắt: chủ lực phương Bắc đều phải kéo lên Tây Bắc, vì phía ấy có quân ngựa đánh xuống. Hồi ấy cái tên chỉ là một lý do. Lý do vì sao đạo quân ngoài thành không đông hơn. Hắn đã thầm cảm ơn cái tên ấy mà không biết nó là gì.
Giờ thì cái tên đứng dưới núi Tây Bắc của chính hắn.
– Bọn ấy đánh thế nào? – Hắn hỏi.
– Bẩm, nhanh. – Gã nói. – Tới thì không báo. Đi thì không đốt. Trạm của tiểu nhân, có một đêm, mười hai người canh, sáng ra còn bốn. Bốn người ấy cũng không thấy ai.
Hắn ngồi xuống bậc hiên cạnh gã. Gã nhích ra một chút, đầu cúi.
Hắn hỏi gã bọn ấy có thuyền không. Gã ngẩn ra, như chưa ai hỏi gã câu ấy bao giờ. Gã bảo bên ấy không có sông lớn. Ngựa uống nước suối, nước giếng. Gã chưa thấy ai bên ấy ngồi trên thuyền.
* * *
Hắn không sai ai đi báo thêm đâu cả. Báo kinh thì kinh biết rồi cũng chỉ tới thế. Hắn chỉ gọi người áo xanh, bảo viết mấy dòng gửi xuống chợ biên, nhờ người bộ thứ ba chuyển lên Vạn Sơn: đã biết là ai. Thấy gì nữa thì báo nữa.
Người áo xanh viết, không hỏi gì. Viết xong, ông thổi khô mực, đọc lại cho hắn nghe. Hắn gật. Một người lính Ải cưỡi ngựa xuống dốc lúc mặt trời chưa lên tới đỉnh vách Đông.
* * *
Gần trưa, hắn đi với ông tướng già dọc mặt tường phía Nam.
Ông hỏi đi. Từ sáng hôm qua, ông đã hỏi hắn đủ thứ: trận ở đây, người ở đây, cái nỏ ở góc nóc, khúc đường sụt trên đèo. Hắn đáp những gì hắn biết. Chỉ có một thứ hắn chưa nói, và ông cũng chưa hỏi.
Hôm nay ông hỏi.
– Bệ hạ, những người như thần, đứng được ở đây là nhờ cái gì? – Ông hỏi.
Hắn đi thêm mấy bước mới đáp. Dưới chân tường, con dốc đổ xuống bản. Bản đã đông người. Có khói bếp. Có người gánh nước từ suối lên. Ở giữa bản, chỗ nền đen, mấy người đàn ông đang hì hục dựng mấy cây cột mới.
Hắn kể. Hắn không kể như dòng chữ kể. Hắn kể như người kể chuyện nhà mình. Dân thắp hương ở những chỗ có mái, có tên một người như ông. Thắp nhiều lần, ở một chỗ, tự tay. Thứ ấy chảy về cái Trống. Từ đó, nó nuôi những người hắn gọi về. Một chỗ thờ bị đốt thì thứ ấy đứt. Dân dựng lại thì nối. Hắn chỉ xuống mấy cây cột mới giữa bản. Đền ấy cháy hôm bên kia vòng qua vách Tây. Dân về mới năm ngày đã dựng lại. Hắn không bảo. Hắn thấy một bà già đứng ở mép nền đen, tay ôm cái gùi, chỉ trỏ cho mấy người đàn ông dựng cột chỗ này lệch, chỗ kia chưa thẳng. Hắn biết bà: mẹ Lục Sình.
Ông hỏi những chỗ thờ ấy ở đâu, thờ ai. Hắn kể từng chỗ hắn nhớ. Người tiều phu có đền ở một cái bản trên núi phía Tây, dân dựng từ mùa xuân năm ngoái, sau khi gã giết con trăn ăn thịt người. Người khổng lồ có chung một cái miếu nhỏ với người dắt voi, ngoài cổng một cái trấn trên đường lên đây, hai hình gỗ đẽo thô trên một cái bệ đất. Trong kinh thì có chỗ trước cổng nơi Trống vẫn nằm, người ta thắp chung cho cả những người hắn gọi về. Còn mấy chỗ nữa, hắn kể không hết. Những người vừa tới, như người áo nâu, như người áo màu đất, như ông, thì chưa có chỗ nào mang tên mình. Chưa ai dựng. Họ sống bằng phần của những người kia, phần chảy về một cái kho chung, rồi chia ra. Ông hỏi thế thì một chỗ thờ của người này có nuôi được người khác không. Hắn bảo nuôi được, vì tất cả về một chỗ. Ông gật chậm. Hắn thấy ông hiểu ra mình đang ăn cơm của nhà ai.
Ông nghe, không ngắt lời. Ông dừng lại ở một chỗ khuyết trên mặt tường, tay đặt lên mép đá, ngó xuống chỗ mấy người đàn ông dựng cột.
– Người của bệ hạ sống bằng hương dân thắp, mà bệ hạ chưa từng bảo dân thắp? – Trần Hưng Đạo hỏi.
– Chưa. Bảo thì nó không thành hương. – Hắn nói.
Ông quay sang ngó hắn. Lâu. Ông nghĩ gì, hắn đoán không ra. Ông không nói hay, không nói dở.
– Còn bao nhiêu? – Ông hỏi.
Hắn nói thật. Hắn nói chỗ chứa ở gian đá mỗi ngày vơi đi nhiều hơn chỗ được rót thêm. Từ hôm rằm, vơi đi nhanh hơn, vì có thêm một miệng.
Ông không hỏi miệng ấy là ai.
– Hết rồi thì sao? – Ông hỏi.
– Lính trước. – Hắn nói. – Người có tên sau.
Ông im một lúc. Gió từ sông lên, lùa qua chỗ khuyết, mát. Dưới bản, một cây cột vừa dựng xong, mấy người đàn ông lùi ra, chống nạnh ngó nó.
– Ai biết chuyện này? – Ông hỏi.
– Mấy người cũ biết luật. Họ nghe từ mùa hè năm ngoái, lúc cái kho cạn lần trước. – Hắn nói. – Con số thì chưa ai biết.
– Lương còn mấy ngày, người đứng trong hàng phải được biết. – Trần Hưng Đạo nói.
Ông nói câu ấy không to, không như ra lệnh. Như người kể một điều ông đã học được ở chỗ khác, bằng cái giá ở chỗ khác.
Hắn không đáp. Hắn đi tiếp dọc mặt tường. Dưới chân hắn, mặt đá mòn nhẵn ở giữa, chỗ bao nhiêu năm người gác đi đi lại lại, hai bên mép còn nhám. Hắn đi đúng vào chỗ mòn ấy, như bao người gác trước hắn, và thấy dễ bước hơn.
Hắn nghĩ: nói thì họ biết họ còn bao lâu. Không nói thì họ đánh như người có cả đời. Mùa hè năm ngoái hắn đã nói, và những người ấy vẫn đứng. Mà mùa hè năm ngoái, kho cạn rồi lại đầy. Lần này thì hắn không biết có đầy lại không.
Hắn nghĩ tới cái mặt Lê Lai đêm Tết, lúc hắn giữ một chuyện không nói. Hắn nghĩ tới những người đã biết, mà biết không phải từ miệng hắn.
Tới cuối tường, hắn dừng lại.
* * *
Chạng vạng, hắn gọi những người có tên đang ở Ải xuống dưới hiên sân.
Người áo màu đất tới, vai trái vẫn buộc dải vải trắng. Người khổng lồ không xuống được bậc vì cánh tay gãy, y ngồi ở mép nóc ngay trên hiên, chân thõng xuống. Người áo nâu và người ở bến đứng cạnh nhau. Người áo xanh. Người đo ruộng. Gã tiều phu. Lão già làm nỏ lên từ gian đá. Người cầm giáo dài. Ông tướng già đứng sau cùng, chỗ hơi tối.
Mấy người cũ ngó nhau. Họ biết hắn sắp nói gì, chỉ chưa biết con số.
Hắn đứng giữa họ.
– Kho của ta còn chừng hai mươi hai ngày. Cạn rồi, lính còn ba mươi ngày, các ông bốn mươi. – Hắn nói.
Hắn không nói thêm. Không nói vì sao, không nói hắn đã làm gì để nó đầy. Hắn nói con số, rồi để con số ấy nằm giữa họ.
Người đo ruộng đưa tay ra, đếm trên mấy ngón tay, môi mấp máy, bấm được ba đốt thì dừng, nắm tay lại, không bấm nữa.
Gã tiều phu gãi đầu.
– Thế thì phải làm cho nhanh. – Gã nói. Gã không nói làm cái gì cho nhanh. Gã nói như người được giao đốn một rừng cây trước mùa mưa.
Người áo xanh nói một câu, khẽ: dân không cần biết chuyện này. Không phải ông bảo giấu. Ông bảo đừng đem chuyện này ra mà nói với dân, kẻo dân thắp vì thương, thắp vì sợ. Thắp vì sợ thì không thành.
Người ở bến ngó xuống bàn tay mình. Ngó lâu, như ngó một thứ người ta cho mượn.
Người áo nâu thì cười, một cái cười ngắn, không vui không buồn.
– Ngày trước, người theo ta có lúc chỉ còn mấy trăm, ăn rau rừng, ăn củ chuối, không biết mai ăn gì. – Ông nói. – Bốn mươi ngày là còn nhiều.
Không ai cười theo, mà vai mấy người đứng gần ông chùng xuống được một chút.
Lão già làm nỏ không nói gì. Lão đã biết nhiều hơn mọi người ở đây, mà lão không nói.
Người áo màu đất cũng không nói. Ông đứng thẳng, ngó hắn, gật đầu một cái. Thế là đủ.
Người khổng lồ trên mép nóc thì không ngó hắn. Y ngó ra đồng trống phía Bắc, qua đầu mọi người.
Không ai hỏi ba mươi ngày rồi thì sao, bốn mươi ngày rồi thì sao. Những người cũ đã biết. Những người mới, nhìn mặt những người cũ, cũng biết.
Tan hiên, người cầm giáo dài xin xuống bến nói lại với hai người dưới ấy. Hắn gật. Y đi ngay, không đợi trăng.
Hắn ở lại dưới hiên một mình. Hắn thấy trong ngực nhẹ đi một chỗ, mà nặng thêm một chỗ khác. Nhẹ vì không còn phải giữ con số ấy một mình. Nặng vì từ giờ, mỗi sáng, có mười mấy người cùng đếm với hắn.
* * *
Đêm, trời tối hẳn mà trăng chưa lên.
Hắn không ngủ được. Dãy bếp đã tắt lửa. Gã lính trẻ thổi bếp nằm co bên cạnh nồi, đầu gối lên bó củi, ngáy khẽ. Mấy người lính Ải gác ở chân vòm ngồi tựa vào nhau, giáo dựng, một người còn thức, thấy hắn thì định đứng dậy, hắn xua tay. Hắn đi xuống sân, qua chân vòm, ra chỗ chân tường phía trong cửa lớn.
Ở đó có một người đứng.
Hắn dừng lại ở chân bậc, cách mươi bước. Hắn không lại gần.
Ông tướng già đứng trước một cái kẽ đá dưới chân tường. Cái kẽ ấy hắn biết. Từ mùa thu, hồi cổng Bắc còn đóng, người bản vẫn lên cắm nhang ở đó, cắm cho hình người cầm giáo khắc trên trán cổng, mà mặt trong cổng thì không có hình gì, chỉ có cái kẽ ấy. Trong kẽ đá có chừng mươi chân nhang, có cái đã mục, có cái còn mới, cắm hôm qua, hôm kia. Không nén nào cháy.
Ông đứng trước những chân nhang ấy, ngó xuống. Ông đứng lâu.
Hắn đoán ông đang nghĩ: từ nay, thứ này nuôi mình. Không phải lương, không phải bếp. Mấy chân nhang mỏng dân cắm vào kẽ đá. Những người không biết tên ông. Những người chưa bao giờ thắp cho ông, mà thắp cho một hình người khắc trên đá.
Ông cúi đầu trước cái kẽ đá ấy. Cúi thấp, lâu, như cúi trước một bàn thờ.
Đoạn ông quay đi, lên bậc, lên nóc. Ông đi ngang hắn ở chân bậc, gật đầu một cái, không nói.
Hắn đứng lại dưới sân một lúc nữa.
* * *
Khuya, trăng mười tám lên sau vách Đông, sáng, tròn hơi khuyết.
Hắn lên nóc. Ông đã ở mép Nam từ lâu, đứng một mình, hai tay chắp sau lưng. Dưới kia, con sông nằm trong trăng, một dải bạc uốn qua chân núi, chảy về phía hắn không thấy.
Hắn tới đứng cạnh ông. Ông không quay sang.
Gió đêm từ dưới sông lên, mát, lẫn mùi nước.
Trần Hưng Đạo ngó xuống con sông dưới trăng một hồi lâu, rồi nói rằng người có ngựa mà muốn đi xa, sớm muộn gì cũng sẽ phải đi tìm thuyền.