Chương 351: Mộ tiền vấn danh

Quá nửa đêm rằm, Trần Hưng Đạo theo vua lên con dốc từ bến, Phạm Ngũ Lão cầm đuốc đi trước một bước. Trăng đã ngả về phía Tây, mà vẫn sáng. Ánh trăng soi rõ từng rãnh nước mưa xói trên mặt dốc. Người đi trước giơ bó đuốc cao quá đầu, cao hơn chỗ cần soi đường, như giơ cho ai đó ở trên kia trông thấy. Ông đi sau vua. Vạt áo chiến còn ướt, nặng, quất vào bắp chân từng bước. Nước sông trong giày đã ấm lên. Ông không vắt. Ông để nó khô dần theo con dốc. Từ lúc lên bờ, vua chưa nói với ông câu nào nữa ngoài câu dưới bãi cát. Vua đi trước, không quay lại, bàn tay trái buông bên người. Ông thấy những giọt sẫm thưa dần trên đá dưới chân vua, tới giữa dốc thì thôi hẳn. Vua không buộc tay. Ông không bảo vua buộc. Ở đây người ta làm theo lối của người ta, ông mới tới. Ông hỏi trận ở đây đánh bao lâu. Người đi trước đáp mười bảy ngày, kể từ hôm bên kia tới dưới chân cổng. Ông hỏi bên kia bao nhiêu người. Y đáp đông lắm, đông tới mức đứng trên nóc mà không thấy được đuôi đạo quân. Ông hỏi bên này bao nhiêu. Y không đáp ngay. Đoạn y nói, ít hơn bên ấy chừng trăm lần. Ông không nói gì. Ông đã đánh những trận như thế. Ông ngó lên. Đỉnh dốc là một khối đá đen chắn ngang trời, và dọc mép trên của khối ấy, một hàng đuốc đỏ, đứng im. – Trên ấy có những ai? – Ông hỏi. Người cầm đuốc không quay đầu, mà bước chậm lại một chút cho ông nghe rõ. – Bẩm Đại vương, có lão trấn thủ giữ cổng này đã ba mươi năm. Có một ông già làm nỏ. Có một người tiều phu đánh búa. Có ông Lê Lợi, có người áo xanh là ông Nguyễn Trãi. Có người khổng lồ gãy tay. – Y nói. – Hai cái tên ở giữa, ta không biết. – Ông nói. Ông nói thế, không ngượng. Ông chết đã lâu. Ở đời ông, có những người còn chưa sinh ra. Người đi trước gật, như thể y đã biết trước ông sẽ nói vậy. – Còn một người nữa. – Y nói, và dừng một nhịp. – Người đứng trên nóc cổng sáng mùng mười mà đọc thơ cho cả đồng trống nghe. Mạt tướng biết tên người ấy từ bé. Lý Thường Kiệt. Ông dừng chân. Chỉ một nhịp. Đủ để vua đi lên thêm hai bước, đủ để ngọn đuốc lắc một cái trong tay người đi trước. Xong, ông bước tiếp, im lặng. Lên dốc, ông nghe giày mình nghiến trên đá, nghe nước sông còn ốc ách trong giày, và nghe trong đầu mình mấy câu thơ ấy, từng chữ, như ông vẫn nghe từ hồi còn để chỏm. * * * Qua bìa bản, bản đã ngủ. Ông đi qua những ngõ đất im lìm, những bờ rào tre đổ bóng xuống lối đi. Chỉ một nhà ở đầu ngõ còn chút lửa. Giữa bản có một khoảng trống, nền đất cháy đen, mấy cây cột gỗ cụt ngủn, đen thui, chĩa lên trời. Ông đoán đó là một ngôi đền. Đền của ai, ông để đó. Ra khỏi bản, lên thêm một quãng dốc, con đường mở ra một bãi đất bằng trước một cánh cửa đá. Cửa phía Nam. Cửa để mở. Trong vòm cửa có ánh đuốc, có bóng người đứng. Ở mép bãi, bên trái con đường, có bốn nấm đất. Ba nấm nằm cạnh nhau, thấp, mặt đã se. Một nấm nằm riêng ra một chút, cao hơn, đất còn đỏ, mặt nấm có dấu tay người vỗ. Trên cả bốn đều có chân nhang, cắm chạng vạng, giờ đã tắt cả. Ông dừng lại trước bốn nấm đất. Vua dừng trước ông một quãng, quay lại. – Nấm đất mới đắp kia, ai nằm dưới ấy? – Ông hỏi. – Bẩm Đại vương, lão tướng của bệ hạ. Lão giữ cái khe sau núi nửa ngày, cho người dưới bản kịp xuống bến. – Phạm Ngũ Lão nói. Ông ngó nấm đất. Nửa ngày. Một cái khe. Người dưới bản xuống bến. Ông biết những chữ ấy. Ông đã nghe những câu như thế nhiều lần, ở nhiều chỗ, và lần nào người ta cũng nói ngắn như thế, vì không có cách nào nói dài. Người cầm đuốc không nói tên người nằm dưới ấy. Ông cũng để thế. Có những người mà biết họ đã làm gì thì đủ. Ông đứng lâu hơn một hơi thở. Gió đêm từ phía Ải đổ xuống, thổi qua bãi đất, lướt qua những đầu nhang tàn trên nấm mới. Có một nén còn giữ được tàn tro dài, chưa rụng, nghiêng xuống, rồi gió thổi qua thì rụng. Ông lấy bó đuốc trong tay Ngũ Lão, châm lại một nén nhang đã tắt dưới chân nấm đất ấy, đợi đầu nhang đỏ hẳn rồi mới cắm xuống. Ông làm chậm. Nén nhang chỉ còn non nửa, đầu cháy đen. Ông rút nó lên khỏi đất, đưa vào lửa, chờ. Đầu nhang bén, một đốm đỏ nhỏ, chập chờn. Ông thổi nhẹ, đốm đỏ sáng lên, khói bốc một sợi. Ông cắm nó lại đúng lỗ cũ, ấn xuống đất mới, rồi trả bó đuốc lại cho người cầm đuốc. Ông không vái. Ông đứng thẳng, cúi đầu một cái, ngắn. Khi ông ngẩng lên, vua đang ngó ông. Vua không nói gì. Vua quay đi, vào cửa phía Nam. * * * Sân Ải chưa ai ngủ. Ông đi qua vòm cửa, ra khoảng sân lát đá, và thấy người đứng dọc hai bên, dọc chân tường, dưới hiên, trên bậc. Lính áo ngắn bạc màu, lính áo dài tới gối, đuốc cầm tay. Những người áo chàm đứng thành hàng ở một góc, đều, thẳng, giáo dựng bên mình. Từ mặt tường phía Nam, hàng đuốc vẫn cháy. Họ đã thấy ánh sáng dưới bến. Họ đã đứng đó đợi, không ai bảo. Họ ngó ông. Không ai nói. Ông đi chậm. Ông biết cái ngó ấy. Lính ngó một người lạ mặt đi vào đồn, mặc giáp, đeo kiếm, không ai biết là ai, đi sau vua của họ, thì ngó như thế. Từ dưới hiên, một ông già chống gậy đi ra. Chân trái ông già kéo lê một chút trên đá. Ông già đi thẳng tới trước mặt ông, dừng lại, chống gậy, cúi người xuống, thấp. – Tiểu nhân là Nông Bách, giữ cổng này. Tiểu nhân ra mắt Đại vương. – Ông già nói. Ông già vừa nghe người cầm đuốc gọi ông thế ở chân vòm, thì gọi theo. Ông thấy rõ thế. Ông già không biết ông là ai, mà ông già vẫn cúi thấp. – Ông giữ cổng này bao lâu? – Ông hỏi. – Bẩm, ba mươi năm. Ông gật. Ông đặt bàn tay lên vai ông già một cái, đoạn đi tiếp. Đi ngang hàng người áo chàm, ông chậm lại. Họ đứng thẳng, mặt ngửa, không ai nhúc nhích. Áo họ một màu, khăn quấn đầu một kiểu, xà cạp quấn chân giống nhau tới từng vòng. Ông ngó từng mặt một. Những gương mặt trẻ, đen nắng, không có gì lạ. Mà ông thấy ở họ một thứ gì đó ông không gọi được tên. Như những người lính ông từng dẫn, mà không phải. Như những bức tượng đất, mà cũng không phải. Họ thở, mắt họ chớp, họ ngó lại ông. Ông đi qua họ, lâu hơn qua những người khác, và chưa hỏi ai họ là gì. Ông đoán, ở đây, có những chuyện người ta sẽ kể cho ông dần dần. * * * Lúc ông lên tới nóc cổng thì mặt trời vừa lên sau vách Đông. Trăng vẫn còn đó, treo thấp ở phía Tây, nhạt dần như một vết phấn trên nền trời xanh. Gió sớm lạnh. Ông thở ra một hơi, hơi thở trắng mờ trước mặt rồi tan. Ở góc phía Tây của nóc, có một thứ phủ vải dầu, buộc dây, dài hơn hai người nằm. Ông dừng lại ngó. Một cái nỏ. Ông thấy cái dáng của nó dưới lớp vải, thấy cái giá gỗ chống bên dưới, thấy chỗ dây đã được tháo ra. Nỏ to thế, phải mấy người lên dây. Ông đoán những đêm vây ở đây nó đã bắn nhiều lần, đã bắn xa. Ông nhớ trên dốc người cầm đuốc có nói tới một ông già làm nỏ. Ông sẽ hỏi. Những thứ biết bắn xa, ông muốn biết người làm ra chúng. Ông đi ra mép Bắc. Dưới kia là đồng trống. Một vạt đất phẳng, rộng, cỏ đã lên xanh lại ở nhiều chỗ, còn những chỗ khác thì trơ đất, in vết bánh xe, vết chân ngựa, vết lửa trại thành những đốm tròn đen. Những dãy lều bỏ lại đứng xiêu vẹo, có dãy đã đổ. Phía Tây, dưới chân đồi, mấy nấm đất thấp nằm trơ, không ai cắm nhang. Bên kia đồng, con đường đá bắt đầu leo lên, ngoằn ngoèo theo sườn núi, khuất rồi hiện, hiện rồi khuất, tới tận chỗ cao nhất nơi con đèo bẻ sang phía bên kia. Ở lưng chừng con đường ấy, có một chỗ đá đất còn tươi, màu khác hẳn sườn núi quanh nó. Một khúc đường sụt. Mới. Ông ngó cái cổng dưới chân mình. Hai vách núi kẹp chặt hai bên. Vòm cửa thấp, cánh cửa dày. Một người đứng ở đây giữ được. Ông biết thế ngay, như người cầm quân biết từ cái nhìn đầu. Cổng này một người giữ được. Mà người khôn thì không đi qua cổng. Ông nghĩ câu ấy, rồi để nó nằm yên đó, như cất một mũi tên vào bao. Ở mép Bắc nóc, cách ông mươi bước, một người đang ngồi, lưng dựa trụ đá. Người ấy cao, gầy. Ngoài năm mươi. Áo chiến màu đất, ngoài là bộ giáp da cũ, mòn bạc chỗ vai. Vai trái buộc một dải vải trắng, buộc ra ngoài giáp. Râu thưa, lốm đốm bạc. Người ấy ngồi, chân duỗi, hai tay đặt trên đùi, mặt ngó lên con đèo. Ông thấy người ấy biết có người lên nóc từ lâu, mà vẫn không quay lại. Người cầm đuốc đã lên theo ông, bó đuốc đã tắt, đứng sau lưng ông một bước. Người áo màu đất chống tay lên trụ đá mà dậy, chậm, chân tay cứng lại vì một chỗ ngồi đã quá lâu. Thẳng người rồi mới quay lại, ngó ông. Một khuôn mặt dài, xương gò má nhô. Người ấy nhìn ai cũng nhìn thẳng, chậm, không vội. Ông bước tới hai bước, dừng lại, chắp tay, cúi đầu xuống trước. – Hậu sinh ra mắt Thái úy. – Trần Hưng Đạo nói. Người kia không đáp ngay. Người kia ngó ông, từ đầu xuống chân, lâu. Ngó tấm giáp, thanh kiếm, đôi giày còn ướt. Ngó người đứng sau lưng ông. Xong mới ngó lại ông. – Tướng quân gọi ta thế. – Người kia nói. Giọng khô, thấp. – Ta không biết tướng quân. – Thái úy không biết là phải. – Ông nói. – Hậu sinh ra đời sau ngài hơn hai trăm năm. – Thế mà tướng quân biết ta. – Biết bốn câu trên đèo, thưa Thái úy. – Ông nói. – Ở đời kẻ này, trẻ con trong làng còn đọc. Đọc trước khi biết chữ. Ông không đọc ra mấy câu ấy. Ông không cần. Người trước mặt ông là người đã viết nó, hay người ta bảo là đã viết, đã đọc nó lên ở một bờ sông nào đó, một đêm nào đó, trước mặt một đạo quân phương Bắc. Ông đọc ra thì như đọc lại thư của người ta cho chính người ta nghe. Sau lưng ông, người cầm đuốc đứng cúi mặt. Ông biết y cũng thuộc. Y không nói. Người áo màu đất lặng đi một lúc. Gió từ phía đèo thổi xuống, lay mép dải vải trắng trên vai người ấy. – Trẻ con còn đọc. – Người ấy nói lại, chậm, như nhai một miếng cơm chưa quen vị. – Thế thì đời tướng quân, có ai từ phương Bắc tới đánh không? Ông ngó người ấy. Ông nghĩ tới những mùa khô, những dòng sông, những đêm chèo thuyền ngược trong bóng tối, những làng cháy, những người đã nằm xuống. Ông nghĩ tới chừng ấy năm, và tất cả những gì ông có thể nói về chúng. Ông chỉ nói ba chữ. – Có. Ba lần. Giữ được cả ba. – Ông nói. * * * Hai người đứng cạnh nhau ở mép Bắc. Không ai nói tiếp. Người áo màu đất đứng bên trái, mặt quay về phía con đèo. Ông đứng bên phải, nửa người quay ra sau, mắt ngó qua mặt nóc, qua sân Ải, qua vách núi phía Nam, xuống cái dải bạc mỏng của con sông nằm dưới chân núi xa xa. Mặt trời lên cao dần. Nắng chạm vào mặt đá, ấm lên. Dưới sân, người ta bắt đầu nhóm bếp. Có tiếng gọi nhau, tiếng nồi niêu. Ải đã đứng suốt đêm, giờ mới ngồi xuống. Mùi cơm nếp còn sót từ chiều hôm qua lẫn với mùi khói củi mới, bay lên tới nóc. Có người cười một tiếng dưới bếp, rồi im, như tự thấy mình cười to quá. Người cầm đuốc đã lui xuống bậc lúc nào ông không hay. Gần trưa, gió đổi. Từ đêm, gió thổi từ phía đèo xuống, lạnh, khô. Giờ nó lặng đi một lúc, rồi quay lại, thổi từ phía sông lên, ấm, ẩm, có hơi nước, có cái tanh của bùn bãi. Dải vải trắng trên vai người áo màu đất đang bay về phía Nam, chững lại, rồi quay hẳn về phía Bắc. – Con đèo này, mùa đông thì gió nó đổ xuống. – Người áo màu đất nói, không quay sang. – Người ở trên kia đi xuống thì có gió sau lưng. – Con sông kia, mùa này thì nước nó dâng lên. – Ông nói. – Người ở dưới kia đi lên thì có nước dưới thuyền. Người áo màu đất quay sang ngó ông, một cái, ngắn. Ông không giải thích. Người kia cũng để yên. Hai người đứng thêm một lúc trong gió mới đổi, mỗi người một phía. Lý Thường Kiệt không hỏi ba lần ấy là những lần nào, chỉ quay lại ngó con đèo phía Bắc, lâu, như người vừa được báo trước sắp có khách.
Chương trước Chương tiếp
Chọn chương
Bình luận
Báo lỗi chương
Chỉnh chữ