Chương 348: Thập niên nhất ngôn

Sáng mười bốn, Cao Lỗ ngồi ở ngưỡng gian đá, quay lưng vào cái Trống, và nghe tiếng chân Chủ công đi xuống từ trước khi thấy người. Lão biết tiếng chân ấy. Từ ngày ra khỏi Trống tới giờ, lão nghe nó đủ nhiều để biết. Không nặng như tiếng chân người lính, không kéo lê như tiếng chân lão trấn thủ. Đều, chậm vừa, gót chạm đá trước rồi mới tới mũi. Sáng nay nó xuống bậc đá phía trên gian, từng bậc, không dừng giữa chừng. Lão không quay đầu lại. Lão vẫn ngồi như thế, hai tay đặt trên gối, ngó ra sân. Trời trong. Nắng sớm mới chạm tới mép tường Tây, chưa xuống tới nền sân. Gió từ phía sông lên, nhẹ, ấm hơn hôm qua, mang theo hơi khói bếp dưới bản. Hôm qua người bản đã về. Sáng nay lão nghe tiếng gà gáy vọng lên từ dưới ấy, lần đầu sau mấy hôm. Một con gáy, rồi con khác đáp. Lão ngồi nghe, thấy cái tiếng ấy lạ tai mà quen, như tiếng của một mùa cũ mới trở lại. Tiếng chân dừng ở sau lưng lão. – Lão phu chào Chủ công. – Lão nói, vẫn không quay lại. Chủ công không đáp lời chào. Người đi qua bên cạnh lão, bước qua ngưỡng, vào gian đá. Lão quay người, ngồi xoay ngang ngưỡng cửa, để thấy được vào trong. Gian đá hẹp, trần thấp, vách sau là vách núi liền. Cái Trống đặt trên bệ gỗ lim ở giữa, mặt đồng ngửa lên, sẫm dưới ánh sáng lọt vào từ cửa. Chủ công đứng trước bệ. Người đưa tay ra, đặt lên khung Trống, chỗ cái vành gỗ ôm lấy thân đồng. Không đặt lên mặt Trống. Bàn tay nằm trên vành gỗ, yên, không ấn. Lão hiểu vì sao. Đêm mai là rằm. Mặt Trống ấy để dành cho đêm mai. Ngày thường thì Chủ công chỉ đặt tay lên vành gỗ thế này, như người ta ghé chuồng đặt tay lên cổ con ngựa, không để cưỡi, chỉ để nó biết người còn ở đó, và để người biết nó còn ở đó. Lão ngó bàn tay ấy. Bàn tay trái. Ở giữa lòng bàn tay, vết rạch hôm nọ đã liền da. Không còn miệng vết, không còn vảy. Chỉ còn một đường mảnh, đỏ, chạy chéo qua lòng bàn tay, như ai lấy đầu ngọn cỏ chấm son vạch một nét. Nhìn từ xa thì không thấy. Lão ngồi ở ngưỡng, cách mấy bước, mà lão thấy, vì lão đã đợi để thấy nó. Lão đã thấy nó lần đầu rạng mười. Đêm ấy Chủ công bảo lão ra ngưỡng, quay lưng lại, và lão quay lưng lại. Lão không thấy trong gian xảy ra chuyện gì. Lão chỉ thấy bóng mình đỏ lên một hồi rồi tắt. Lúc Chủ công đi ra, trời đã rạng, và lão thấy bàn tay trái của người. Bốn ngày rồi. Bốn ngày, lão chưa hỏi. Rạng mười, lão im, vì rạng mười còn đánh. Đêm mười một, lão im, vì đêm ấy người ta khiêng cáng lão tướng về. Hôm qua, lão cũng im, vì hôm qua Chủ công lên cột đá trên đèo, tới tối mới về, về thì có gã trai người núi ngồi đợi ở chân bậc, báo chuyện kỵ binh lạ ở thung lũng xa. Chủ công bảo gã về nhắn lại: thấy gì thì báo nữa. Lính gác kể với lão thế. Sáng nay không có gì. Sáng nay Chủ công xuống gian đá một mình, đặt tay lên khung Trống, và chỉ có lão ở đây. Lão đặt hai tay lên gối, thẳng lưng lên. – Chủ công, cái vệt đỏ hôm ấy, đổi lấy bao nhiêu? – Cao Lỗ hỏi. Chủ công không quay lại ngay. Bàn tay vẫn đặt trên vành gỗ. Lão ngó cái lưng người, áo vải thường, vai không rộng. Lão chờ. Lão đã sống đủ lâu để biết chờ. Một lúc, Chủ công quay người lại, ngó lão. Mặt người không có gì khó. Người không ngạc nhiên vì câu hỏi. Có lẽ người đã biết lão sẽ hỏi, từ cái rạng mười ấy, khi lão thấy bàn tay mà không nói gì. – Mười năm. – Chủ công nói. Người nói thế rồi thôi. Không nói thêm vì sao. Không nói đổi lấy cái gì, đổi để làm gì. Không bảo lão đừng kể với ai. Chủ công nói hai chữ ấy như người báo giá một món đã mua rồi, đã dùng rồi, không còn gì để mặc cả. Lão không vặn vẹo gì thêm. Lão cũng không cần ai dặn phải giữ kín. Lão biết. Lão cộng vào ba năm lão đã biết từ tháng Hai, và lão không nói con số ấy ra, cả với chính mình. Lão ngồi im ở ngưỡng. Chủ công còn trẻ. Trẻ hơn bất cứ ai lão đã từng đứng bên cạnh. Ở cái tuổi ấy, người ta không đếm năm. Năm tháng với người trẻ như nước trong một cái giếng sâu, múc mãi không thấy đáy. Người trẻ này thì đã múc. Múc hai lần, mỗi lần một gàu lớn, và biết rõ mỗi gàu là bao nhiêu. Lão nghĩ tới đời mình. Ngày trước, rất lâu trước kia, lão làm nỏ cho một ông vua. Ông vua ấy giữ được nước nhờ cái nỏ, rồi mất nước vì tin một người. Tin vào chỗ không nên tin, để người ta đi vào tận trong nhà mà lấy mất thứ quý nhất. Lão đã thấy cái giá của lòng tin đặt sai chỗ. Lão mang nó theo suốt từ hồi ấy tới tận bây giờ, như mang một cái gai trong thịt, lâu ngày không đau mà vẫn còn đó. Vua này thì khác. Vua này không đổi nước lấy người. Vua này đổi năm tháng của mình lấy người. Lần nào cũng một cái giá tính bằng chính đời mình, trả bằng chính tay mình, không đẩy sang vai ai. Thế là khôn hay dại, lão không biết. Lão đã sống qua bao nhiêu đời người, mà lão không biết. Có những việc người làm thì khôn, có những việc người làm thì dại, mà có những việc nằm ngoài cả hai, không cân được bằng cái cân của người khôn. Lão chỉ biết một điều. Lão sẽ ở cạnh cái Trống này. Chủ công đi đâu thì đi, đánh đâu thì đánh, đổi gì thì đổi. Cái Trống ở đâu, lão ở đó. Ngồi ở ngưỡng, quay lưng vào trong, khi người cần lão quay lưng. Quay mặt vào, khi người cần lão quay mặt. Chủ công đi ra phía cửa. Tới ngưỡng, người dừng lại cạnh lão. – Cái nỏ lớn trên góc Tây thế nào rồi? – Chủ công hỏi. Lão ngẩng lên. Câu hỏi ấy là câu của một người muốn nói chuyện khác. Lão đáp theo. – Bẩm Chủ công, dây lão phu đã tháo, cuộn lại, cất trong túi da, treo trong gian kho cho khỏi ẩm. Thân nỏ phủ vải dầu, buộc chặt. Lẫy vẫn tốt, lão phu đã thử hôm qua, nhả êm, không kẹt. Lúc cần thì nửa buổi là căng lại được. – Lão nói. Chủ công gật. – Ông giữ nó cho ta. – Chủ công nói. – Lão phu giữ. – Lão nói. Chủ công lên bậc. Lão nghe tiếng chân lên từng bậc, đều, rồi xa dần về phía sân, rồi lẫn vào tiếng người trên sân. Lão ngồi lại. Hai chữ ấy còn ở trong gian đá sau lưng lão, như tiếng chuông đã đánh mà dư âm chưa tắt hẳn. Lão không nhắc lại nó trong đầu. Lão để nó đó. Ngoài sân, nắng đã xuống tới nền đá, chạm vào mũi giày lão. Một con chim sẻ sà xuống mép sân, mổ mấy hạt gạo vương chỗ dãy bếp, đoạn vụt lên mái. Người lính gác trên tường Bắc đổi phiên, người xuống bước nặng, người lên bước nhẹ. Trên Ải, mọi thứ trôi đi như một buổi sáng thường. Chỉ lão biết sáng nay không thường. * * * Gần trưa, lão lên nóc. Lão đi chậm, chân già, bậc đá dốc. Lên tới mặt tường, lão đứng lại thở một chốc, tay vịn lên mép đá. Gió trên này mạnh hơn dưới sân. Ở góc phía Tây, cái nỏ lớn nằm trên giá, thân phủ tấm vải dầu màu nâu, dây buộc quanh thành mấy vòng. Lão đi tới, kéo một góc vải lên ngó. Gỗ khô. Không có chỗ nào mốc. Lão vuốt tay dọc thân nỏ, chỗ những thớ gỗ lão đã chọn từng thanh, uốn từng thanh, trong những ngày đầu lên Ải. Mấy đêm vừa rồi nó đã bắn. Bắn xa hơn lão tính, trúng hơn lão mong. Giờ nó nằm im dưới tấm vải, như con thú đã no, ngủ ngày. Lão buộc lại. Từ góc ấy, ngó xuống phía Nam, thấy bãi đất trước cửa phía Nam. Bốn nấm đất nằm ở đó, ba cũ một mới. Có người đứng ở đó. Mấy người bản, áo vải sẫm của người núi, người già, đàn bà. Họ lên từ sáng sớm. Một bà già đứng ở đầu nấm mới, cúi người xuống, cắm nhang. Từ trên cao, lão nhận ra cái dáng ấy: mẹ Lục Sình, bà già mấy hôm bị vây vẫn lên cắm nhang dưới chân tường. Bà cắm nhang lên nấm mới, rồi đi sang ba nấm cũ, cắm mỗi nấm mấy nén. Mấy người đàn ông đứng sau bà cầm cuốc, đắp thêm đất lên nấm mới, vỗ cho chặt, cho cao thêm. Không ai bảo họ làm. Họ lên, họ làm. Khói nhang bay lên, mỏng, gió cuốn đi về phía dốc. Lão đứng ở góc tường ngó họ một hồi lâu. Lão với lão tướng ấy quen nhau từ những ngày kinh thành còn bị vây, khi quanh Chủ công chỉ còn mấy người. Ngần ấy tháng, hai lão già chưa nói với nhau được mấy câu cho ra chuyện. Lão tướng lo đánh, lão lo nỏ. Mà giờ thì người ở đây cắm nhang cho ông, người không biết tên ông, biết mỗi một điều là ông chết ở cái khe sau lưng bản họ, để bên kia không xuống tới nhà họ. Thế là đủ cho họ lên. Dưới sân, người áo nâu đi ngang, ngước lên thấy lão, khẽ gật. Lão gật lại. Lúc lão xuống tới chân bậc, gã tiều phu đã đợi sẵn ở đó, tay bưng một bát cơm, trên có mấy miếng cá khô nướng. Gã không nói gì, chìa bát ra. Lão nhận lấy, ngồi luôn trên bậc mà ăn. Gã ngồi xổm bên cạnh, hai bàn tay to bè đặt trên đầu gối, ngó ra cửa nhỏ, chỗ người thợ rèn đang lắp lại cái bản lề vừa rèn. Bản lề mới đen bóng, còn mùi than. Cánh cửa được nhấc lên, đặt vào, đứng thẳng lại. – Cửa ấy đứng được rồi. – Gã tiều phu nói. – Đứng được. – Lão nói. Gã gật, như thế là đủ chuyện cho cả buổi. Lão ăn hết bát cơm. Gã cầm lấy cái bát không, đứng dậy, đi về phía dãy bếp. Gã to, đi chậm, chân đặt xuống nền sân không một tiếng. Lão ngó theo lưng gã, nghĩ, người như gã thì không bao giờ hỏi ai cái gì. Gã chỉ bưng cơm tới. * * * Buổi chiều, lão xuống gian đá, ngồi lại chỗ ngưỡng. Không có thư từ kinh. Lão nghe mấy người lính nói với nhau dưới hiên: người cưỡi ngựa mang thư xuống kinh hôm mười một, mai mới có thể có người lên. Lão không đợi thư. Thư là việc của người áo xanh. Lão quay vào trong. Cái Trống nằm yên trên bệ. Ánh chiều lọt qua cửa, rơi chéo lên mặt đồng, chỉ được một nửa. Phần còn lại chìm trong tối. Lão đứng dậy, đi vào, tới bên bệ. Lão cúi xuống, ngó mặt đồng. Bụi. Mấy hôm nay không ai lau. Một lớp bụi mỏng, xám, phủ lên những vòng hoa văn, đọng trong những rãnh khắc. Ở giữa mặt Trống, chỗ tâm, có một vệt sẫm hơn chỗ khác, như một vết nước đã khô. Lão biết đó là gì. Lão không chạm vào chỗ ấy. Lão kéo vạt áo ngoài lên, gập lại cho dày, và bắt đầu lau. Lão lau từ vòng hoa văn thứ hai, chỗ ngay ngoài cái vệt sẫm ở tâm, lau theo vòng, chậm, vạt áo miết theo rãnh khắc. Bụi bám vào vạt áo, xám. Hoa văn hiện lên dưới tay lão, từng nét một: từng đàn chim mỏ dài nối đuôi nhau bay vòng, từng hàng người đầu cài lông chim tay giơ cao, từng đàn hươu cúi đầu nối nhau đi. Lão đã thấy những hình ấy cả nghìn lần. Lão vẫn lau chậm như lần đầu. Lau hết một vòng, lão chuyển ra vòng ngoài. Vòng ngoài rộng hơn, nét khắc nông hơn. Lão phải ấn tay mạnh hơn mới lấy được bụi trong rãnh. Lưng lão mỏi, lão đứng thẳng lên một chốc, đặt tay lên hông, đoạn cúi xuống lau tiếp. Lão lau ra tới mép. Mép đồng có một đường gờ tròn, mòn nhẵn, sáng hơn những chỗ khác, vì bao nhiêu bàn tay đã đặt lên đó. Lão lau cả đường gờ ấy, một vòng trọn. Khi lão đứng thẳng lên, mặt Trống đã sạch. Chỉ chỗ tâm vẫn còn vệt sẫm ấy, nguyên như cũ. Lão buông vạt áo xuống. Vạt áo xám bụi. Lão không phủi. Lão để nguyên thế mà ngồi, cho tới tối, cho tới mai, ai thấy thì thấy. * * * Lão ngồi lại ở ngưỡng, quay lưng vào trong. Trời ngả chiều, rồi chạng vạng. Ở sân, lính Ải nhóm lửa nấu cơm. Có tiếng người nói chuyện, tiếng nồi niêu, tiếng ai cười một tiếng ngắn. Ải đã có lại những tiếng ấy. Mới mấy hôm trước, cả Ải chỉ có tiếng chân trên tường và tiếng gọi nhau. Lão nghĩ tới đêm mai. Đêm mai là rằm. Chủ công sẽ xuống gian đá này, đặt tay lên mặt Trống. Lão không biết Chủ công định gì. Lão để yên. Một câu hỏi sáng nay là đủ cho cả tháng. Lão quay người, ngó vào trong, ngó cái túi vải buộc ở khung Trống. Cái túi nhỏ, vải thô, buộc vào một cái chốt gỗ ở vành bên trái. Trong ấy có hai thứ. Lão chưa mở ra lần nào. Chủ công buộc nó vào đó, lão giữ. Ngoài sân, trời đã sẫm. Chạng vạng, trăng mười bốn lên gần tròn hẳn trên vách Đông, và lão buộc lại cái túi vải ở khung Trống, thắt chặt hơn mọi bận, như thể đêm mai có người sẽ phải mở nó ra.
Chương trước Chương tiếp
Chọn chương
Bình luận
Báo lỗi chương
Chỉnh chữ