Quá trưa mùng mười, Thác Liệt đứng giữa đồng trống, tay không, và mũi kiếm của người áo màu đất nằm yên ngang cổ y.
Mũi kiếm không run. Y cảm được cái lạnh của nó trên da, ngay dưới quai hàm, chỗ mạch đập. Lưỡi thép chỉ cần nhích vào một chút. Y biết. Y đã từng đặt mũi thương vào đúng chỗ ấy trên cổ nhiều người, ngoài biên ải Tây Bắc, và chưa lần nào y để mũi thương ở đó lâu.
Cây thương cán sắt của y cắm xiên trên cỏ, cách mấy bước, cán còn rung.
Y không nhìn cây thương. Y nhìn người trước mặt. Người ấy không thở gấp. Mặt dài, xương má nhô, đôi mắt nằm sâu dưới hàng lông đã bạc. Vai trái áo màu đất có một vệt sẫm, chỗ mũi thương của y đã chạm được một lần, một lần duy nhất trong cả buổi. Người ấy không để ý vệt sẫm ấy. Người ấy nhìn y.
Y đợi.
Một nhịp. Hai nhịp. Quanh khoảng cỏ, hàng trăm người ngồi im phắc, như cả đồng trống nín hơi theo mũi kiếm. Y nghe tiếng con ngựa xám gặm cỏ đâu đó sau lưng mình.
Người ấy không đâm.
Y không hiểu. Y đã thua. Thua trước mặt quân mình, giữa ban ngày, trên đất mình chọn. Người thắng thì đâm. Ngoài biên ải, bên này rào hay bên kia rào, đứa trẻ nào cũng biết thế. Không đâm là để làm gì? Để bắt sống? Chẳng ai bước tới trói y. Để đổi lấy cái gì? Người ấy không nói một câu nào để đổi.
Người áo màu đất rút kiếm về, tra vào vỏ, rồi chỉ tay về phía con đèo.
Chỉ thế. Không nói. Bàn tay chỉ thẳng, ngón trỏ duỗi, chỉ qua vai y, qua đồng trống, lên con đường đá ngoằn ngoèo leo giữa hai sườn núi, về phía đất của y.
Đoạn người ấy hạ tay, quay lưng, đi về phía hai mươi người áo chàm còn đứng giữa đồng. Đi không vội. Không ngoái lại.
* * *
Y đứng đó thêm một lúc.
Cái lưng áo màu đất ở ngay trước mặt y, chưa xa quá mười bước. Tay y không cầm gì. Mà y có hai bàn tay, có con dao găm giắt ở cổ giày. Mười bước. Y đã giết người bằng con dao ấy ở khoảng cách gần hơn thế.
Y không rút dao.
Không phải vì sợ. Y đã nghĩ tới nó, nghĩ trọn vẹn, từ lúc cúi xuống cho tới lúc lưỡi dao vào giữa hai bả vai kia. Và y thấy rõ, như thấy một con đường trên tấm bản đồ, rằng chân y sẽ không bước được tới bước thứ ba. Trong cái thứ sáng mỏng đang nằm trên đồng này, y nhổm dậy được, quay lưng được, mà tiến tới thì không. Y đã thấy tinh binh của mình thử. Y đã thấy chân họ đặt xuống chỗ cũ.
Và y đã thấy chính mình.
Từ sáng nay, từ lúc bốn câu ấy vang qua đồng, thân y nặng như mang thêm một bộ giáp mà không ai thấy. Thương vẫn trong tay, mà mỗi lần vung là mỗi lần chậm hơn cái y muốn. Người kia thấy. Người kia đã biết từ trước.
Y đi tới chỗ cây thương, nắm lấy cán, rút nó lên khỏi cỏ. Không người nào cản. Hai mươi người áo chàm giữa đồng nhìn y nhặt thương, không một ai động.
Y thấy cái đó còn khó nuốt hơn mũi kiếm.
Y đi về phía con ngựa xám. Nó ngẩng đầu khỏi cỏ, nhìn y, phì hơi qua mũi. Y vỗ cổ nó một cái, nắm bờm, lên yên. Cái giáp da kêu ken két dưới đùi. Chỗ sườn giáp bị rách đêm qua, giờ toác thêm một đoạn.
Từ trên lưng ngựa, y nhìn quanh.
Quân y ngồi khắp đồng. Hàng trăm khuôn mặt ngước lên nhìn y. Có khuôn mặt chờ lệnh. Có khuôn mặt chỉ nhìn, như nhìn một người lạ vừa thua một trận mà họ không dự.
Phó tướng thúc ngựa lại gần, ghìm cương ở một bên. Gã không hỏi. Gã há miệng, đoạn ngậm lại. Gã đã theo y chín năm. Chín năm gã chưa thấy y đứng tay không trước một người nào.
* * *
Y nghĩ.
Lương còn năm ngày. Chuyến xe Khôn hẹn chưa thấy bóng, mà có tới thì cũng phải qua đèo, qua cột mốc, xuống dốc đá, mất mấy hôm. Đường tiếp lương sau lưng y dài, mỏng, chưa ai chặt mà như đã bị chặt.
Cánh lối mòn sau lưng cái Ải, bốn trăm người y sai đi, từ chiều mùng tám không một tin. Y thấy khói bếp của họ lên sau lưng Ải chiều hôm ấy. Từ đó không có gì nữa. Không người nào đi gờ về. Họ sống hay chết, giữ được cái bản hay không, y không biết. Y chỉ biết đêm qua, lúc y trèo lên nóc, sau lưng Ải không có một ngọn đuốc nào đánh lên giúp y.
Còn quân y ngồi trước mặt kia. Sáng nay họ còn xốc thang lên vai. Giờ họ ngồi. Y có quát, họ sẽ đứng dậy, sẽ cầm giáo lên. Họ sẽ đi được mấy bước về phía cái cổng, và dừng, như những đứa trẻ bước tới mép nước lạnh. Y đã thấy sáng nay. Y không cần thấy lại.
Cái thứ sáng mỏng này ở bao lâu, y không biết. Một ngày, mười ngày. Không ai trong quân y biết. Đợi nó tan thì phải đợi bằng lương. Mà lương chỉ còn năm ngày.
Y không đợi.
Y đã thua trận này rồi. Đợi thêm thì không phải thua một trận. Thua cả đạo quân.
– Thu quân. Về bên kia đèo. – Thác Liệt nói.
Phó tướng không đáp ngay. Gã nhìn về phía sau lưng cái Ải, phía vách Tây.
– Bẩm tướng quân, còn cánh lối mòn...
– Không có đường tới chỗ họ. – Y nói. – Họ có gờ để về. Họ biết đường.
Phó tướng cúi đầu, thấp hơn những lần trước, rồi quay ngựa đi.
Y biết gờ ấy dốc thế nào. Đi xuống đã mất bao nhiêu người, y không biết. Đi lên, không ai giữ lối, có khi mất nhiều hơn. Y biết thế khi y nói câu ấy. Y vẫn nói.
Y nghĩ tới gã mặt sẹo. Gã đã dẫn người đi gờ một lần mùa thu, bị chặn, bị bắt, được thả. Lần này gã dẫn người đi gờ cho y. Nếu gã còn sống, gã sẽ là người biết đường lên nhất. Nếu gã không còn, thì bốn trăm người ấy là của cái bản kia, không phải của y nữa.
* * *
Không đợi tù và, những người trên cỏ đứng dậy từng tốp, quay lưng lại cái cổng, và đi về phía đèo.
Họ đứng dậy dễ dàng. Y thấy thế, và y hiểu thêm một điều nữa về cái thứ sáng ấy. Tiến về phía cổng thì không ai bước nổi. Quay lưng thì chân nhẹ ngay.
Lều để nguyên, cửa lều có cái còn buộc, có cái tung bay. Thang để nguyên trên cỏ. Nồi để nguyên trên bếp. Có người quay lại lấy cái bọc, có người không. Họ đi thành dòng, rồi thành dòng to hơn, chảy qua đồng trống về phía chân đèo, không hàng ngũ, không đội nào theo đội nào. Có đội trưởng quát. Chẳng ai nghe. Có kẻ vừa đi vừa ngoái lại cái cổng một lần, đoạn thôi.
Xe lương của Khôn quay đầu trước tiên. Mấy cỗ xe đỗ ở cuối đồng, gạo đã vơi đi nhiều. Người đánh xe đóng trâu vào ách từ lúc cây thương rơi. Người đánh xe không chờ ai bảo. Bánh xe nghiến lên đá, kẽo kẹt, lăn về phía đèo, đi trước cả dòng người.
Y thúc ngựa về lều mình.
Lều của y dựng giữa trại, chẳng to hơn mấy cái lều quanh nó. Hai thân binh gác cửa đã bỏ đi, giá thương trống. Y xuống ngựa, cúi vào. Tảng đá phủ da thú, cái bát gỗ úp trên đó từ bữa sáng. Tấm da trải nằm. Cái hòm gỗ nhỏ ở góc. Y mở hòm, lấy ra một gói vải dày, nặng tay. Y không mở gói. Y biết bên trong là gì: cái ấn tiên phong y quỳ nhận dưới thềm điện sáng rằm tháng Chạp. Y nhét gói vải vào ngực áo, dưới lớp giáp da.
Những thứ còn lại, y để đó.
Ra khỏi lều, y không ngoái lại.
* * *
Y trở ra giữa đồng, ngồi trên ngựa, nhìn quân mình đi.
Hai trăm tinh binh đứng quanh y. Họ không đi. Họ đứng thành vòng quanh con ngựa xám, đao đã tra vào vỏ, mũ sắt hướng ra ngoài. Không ai bảo họ đứng. Trong một trận rút, tướng đi sau chót, tinh binh đi sau tướng. Họ đã làm thế nhiều lần, ở nhiều nơi. Chưa lần nào ở một nơi mà phía bên kia không đuổi.
Y nhìn về phía cổng một lần. Người áo màu đất đã về tới chỗ hai mươi người áo chàm. Họ không đuổi. Họ đứng giữa đồng, nhìn dòng người đi qua mình, cách mấy chục bước. Người ấy đứng đầu, tay đặt lên chuôi kiếm.
Trên nóc cổng, nhỏ như một chấm, có một người áo vải thường ở mép đá. Người cầm trống. Y biết là người ấy dù ở xa. Đêm qua, y đã thấy người ấy quỳ trên mặt nóc, đặt tay lên vai gã khổng lồ. Giờ người ấy ở đó, không động, nhìn quân y đi.
Y quay mặt đi.
Người thổi tù và đứng ở mép trại, thổi một hồi dài lúc đã có mấy trăm người đi khỏi. Giọng chùng, như chính gã cũng biết thổi lúc này chẳng để làm gì. Y không bảo gã thôi.
* * *
Nắng chiều ngả dài. Đồng trống thưa dần. Những đám người thành những vệt người, rồi thành những chấm người trên con đường đá lên đèo.
Lúc chạng vạng, y thúc ngựa đi. Tinh binh theo sau, hai hàng, im lặng.
Đường ra chân đèo đi ngang mép đồng phía Tây, chỗ những nấm đất thấp nằm nối nhau dọc bìa cỏ. Mười bảy ngày, quân y đã chôn người của mình ở đó, đêm nào cũng thêm. Không nấm nào có dấu. Y cho ngựa đi chậm lại khi qua chỗ ấy. Y không dừng. Sau lưng y, mấy tên tinh binh cúi đầu khi đi ngang, rồi ngẩng lên, nhìn thẳng con đường trước mặt.
Ra khỏi chỗ đồng trống rộng nhất, tới chân con dốc đá, y thấy thân mình nhẹ đi. Không phải nhẹ hẳn. Như người cởi được một lớp giáp ướt sau một ngày dầm mưa. Y biết y vừa ra khỏi chỗ cái thứ sáng ấy nằm. Y không ngoái lại xem nó.
Ở chân đèo, y theo kịp đám phu đi sau chót dòng người. Những người mùa thu từng đứng trong hàng của Khôn, những người hôm đầu tới đây mặt trắng ra khi nhìn thấy cái cổng. Giờ họ đi tay không, gánh bỏ lại ở cuối đồng, có người còn nói với nhau mấy câu. Một ông già trong đám phu dừng lại bên đường cho ngựa y đi qua. Ông nhìn y. Không sợ, không ghét. Như nhìn một người cùng đi về một làng.
Trăng đã lên, gần tròn, cao phía Đông Nam, trắng, sáng rõ từng hòn đá trên đường. Trời lặng. Không một hơi gió. Lạnh xuống dần theo bóng tối.
Tinh binh thắp đuốc. Những ngọn đuốc nối nhau thành một dải dài lên con dốc, lắc lư theo bước ngựa. Phía trước, xa trên đèo, dòng người đi trước cũng đã thắp đuốc, từng chấm nhỏ nối nhau tới tận chỗ đường khuất sau vai núi.
Tiếng vó ngựa gõ lên đá đèo, khô, đều. Tiếng giày sắt sau lưng. Thỉnh thoảng một hòn đá vụn lăn xuống vực, rơi một lúc lâu mới nghe tiếng chạm.
Y nghĩ tới cái ấn đang nằm trong ngực áo, tới những lời y sẽ phải nói khi mang nó về. Y chưa tìm được lời nào. Y nghĩ tới người ở Đông cung, người đã bảo y phương Nam có một cái trống gọi được người, và y đã đáp y không đánh cái trống. Y vẫn không đánh cái trống. Y đánh cái cổng. Mà cái cổng đã mở ra, và người đi ra từ đó không cần đánh y lần thứ hai.
* * *
Lưng chừng đèo, tinh binh dừng lại nghỉ chân ở một khúc đường rộng. Ngựa thở phì phò. Người ngồi xuống đá.
Y nghe hai đứa trẻ trong tinh binh nói với nhau, giọng thấp. Một đứa hỏi người áo màu đất ấy tên gì. Đứa kia bảo không biết. Không ai biết. Đứa thứ nhất im một lúc, rồi nói, giọng nhỏ hơn, rằng nó sẽ không quên người ấy.
Y không quát chúng.
Phó tướng mang tới một túi da đựng nước, đưa lên. Y uống một ngụm. Nước lạnh, có mùi da thuộc, trôi xuống cổ họng khô từ quá trưa tới giờ y mới thấy. Y đưa trả túi nước. Phó tướng cầm lấy, không uống, buộc lại vào yên ngựa mình, đứng cạnh đầu ngựa y như một người giữ ngựa.
Dây buộc giáp da bên sườn tuột ra. Y cúi xuống, kéo hai đầu dây, buộc lại. Chỗ rách đêm qua đã toác dài tới thắt lưng, buộc thế nào cũng hở. Y buộc ba lần, lần nào cũng thắt nút thật chặt, tới khi ngón tay lạnh cóng không còn kéo được nữa. Y để nó thế. Dưới lớp giáp, gói vải đựng cái ấn cấn vào sườn, cứng, nặng.
Tinh binh chờ y buộc xong, rồi đứng dậy theo y. Không đứa nào hỏi.
Đường đèo dốc dần. Ngựa đi chậm lại, dò từng bước trên đá vụn. Trăng lên cao hơn. Đuốc đằng trước đã lên quá nửa con đèo. Xa dưới chân đèo, sau đám tinh binh của y, có mấy đốm đuốc khác, ít, đi đều, không gần thêm, không xa ra. Phó tướng ghé sát, bảo y. Y biết là ai. Y không quay ngựa.
Y không ngoái lại. Suốt từ chân dốc, y không ngoái lại một lần.
Nửa đêm, lưng chừng con đèo, y ngoái lại một lần, và dưới kia lớp sáng vẫn nằm trước cái cổng, như chưa ai đi qua.