Trời chưa rạng hẳn, Lý Thường Kiệt đã ở trên nóc cổng.
Ông theo hắn lên bậc, mà tới đầu bậc thì ông đi thẳng tới mép Bắc, không đợi ai dẫn, dừng lại cách mép đá một bước. Người trên nóc dạt ra cho ông đi. Họ không biết người này. Trước mắt họ là một người cao, gầy, giáp da sờn, kiếm dài bên hông, đi giữa họ như người đã đi trên mặt nóc này cả đời.
Ông ngó xuống đồng trống.
Trời trong. Gió nhẹ thổi từ phía đèo xuống, mát, lạnh, mang theo mùi cỏ khô và mùi khói trại tàn. Phía Đông, mép vách đã hửng vàng, mà mặt trời chưa ló. Dưới chân tường, những khối người bên kia đã rõ mặt, giáo dựng thành rừng, khiên kề khiên. Trước mỗi khối, lính đang xốc những cây thang mới lên vai. Ở giữa, con ngựa xám vẫn yên, người trên ngựa ngồi thẳng.
Ông nhìn họ một lượt, chậm, từ khối bên trái sang khối bên phải. Kế đó ông ngẩng lên, nhìn con đèo phía sau họ, chỗ con đường đá vắt qua hai sườn núi rồi khuất.
Ông hỏi bên kia đèo có phải đất của họ.
– Bên kia đèo là đất của họ. – Hắn nói. – Bên này là của ta.
Ông gật. Ông nhìn con đèo thêm một lúc, như người ghi một thứ gì vào trong đầu cho khỏi quên.
Đoạn ông quay sang mép Tây, nơi vách núi dốc xuống, có những gờ đá chìa ra, có cây bám. Ông nhìn lâu chỗ ấy. Ông hỏi lối nào ở đó dẫn xuống sau lưng Ải.
Hắn kể. Không dài. Một con đường mòn trên vách, một cái khe dưới chân vách, một bản người ở dưới. Một lão tướng tóc bạc đã xuống giữ cái khe ấy, giữ hai ngày, và không về. Giờ dưới bản sau lưng Ải là người bên kia.
Người vừa tới nghe hết. Ông không hỏi lão tướng tên gì. Ông chỉ đưa tay lên, đặt lên chuôi kiếm, giữ ở đó một lúc, rồi bỏ xuống.
Hắn đứng cạnh ông. Từ đây, đồng trống, con dốc, con đèo, hắn đã nhìn nhiều sáng. Sáng nay nó không khác. Chỉ có người đứng cạnh hắn là khác.
* * *
Người vừa tới quay sang hắn.
– Bẩm bệ hạ, thần có bốn câu. – Ông nói. – Đọc trên đất này, trước mặt họ, thì họ không tiến được nữa. Mà đọc xong, cái vận của đất này phải hao đi một phần. Thần nói trước để bệ hạ biết.
Hắn không hỏi hao bao nhiêu. Lúc người ấy vừa nói, hắn đã biết, như biết những gì Trống cho hắn biết, không cần ai chỉ. Phần còn lại sẽ mỏng nhất từ ngày nước lên được bậc này. Mỏng thêm chút nữa thì tụt xuống một bậc.
Hắn nhìn xuống đồng trống.
Phía Đông, mép vách đã đỏ lên. Dưới kia, những khối người đã xốc thang xong, dàn hàng. Người cưỡi ngựa xám giơ một tay lên, giữ đó, chưa hạ. Cả đồng trống lặng đi theo bàn tay ấy. Hắn biết bàn tay ấy đợi gì. Đợi cái đỉnh vàng đầu tiên của mặt trời ló khỏi mép vách. Cái gì đêm qua chưa xong, người ấy sẽ làm cho xong lúc ấy, giữa ban ngày, trước mặt cả hai bên.
Trên nóc, người cầm giáo dài đã dàn người áo chàm dọc mép Bắc. Lính Ải xếp đá lên mép tường. Ở góc nóc phía Tây, lão già làm nỏ đã lên dây cây nỏ lớn, ngồi xổm sau nó, một mắt nheo lại.
– Ông đọc. – Hắn nói.
Người vừa tới cúi đầu.
Ở mép Bắc, người khổng lồ đã thấy. Y lùi lại một bước, thêm một bước, nhường khúc mép đá y giữ suốt mười bảy ngày, cây thương dựng bên người. Chẳng ai bảo y. Y tự lùi.
Bàn tay người cưỡi ngựa xám hạ xuống.
Những khối người dưới kia chuyển động một lượt. Thang lao lên trước, từng cây, mỗi cây chục người khiêng, chạy lên con dốc. Sau thang là giáo. Tiếng chân dồn lên như tiếng trống đánh liền hồi. Chẳng một tiếng hô. Họ chạy im lặng, nhanh, như người đã tập chạy lên con dốc này nhiều lần trong đầu.
Trên nóc, người cầm giáo dài quát một tiếng. Giáo người áo chàm hạ xuống. Đá trên mép tường đã có tay đặt sẵn.
Người áo chiến màu đất không động.
* * *
Mặt trời vừa nhô khỏi vách Đông, Lý Thường Kiệt đứng ở mép Bắc nóc cổng, ngay chỗ người khổng lồ nhường lại, và cất giọng đọc.
Giọng ông không to. Hắn đứng sau ông mấy bước mà nghe như giọng ấy đi qua cả người hắn, qua mặt đá dưới chân, xuống tới chân tường, rồi lan ra.
Nam quốc sơn hà Nam đế cư,
Câu thứ nhất vang qua đồng trống. Hắn thấy nó đi. Không thấy bằng mắt. Thấy bằng cái cách những khối người dưới kia, từ cây thang gần vòm nhất tới khối xa nhất, ngẩng đầu lên cùng một lúc, như cả đồng cỏ rạp theo một cơn gió.
Tiệt nhiên định phận tại thiên thư.
Hắn không hiểu hết từng chữ. Chữ của người đọc sách, không phải chữ của hắn. Mà hắn hiểu cái giọng. Giọng của người nói một điều đã định từ lâu, chẳng cần cãi.
Như hà nghịch lỗ lai xâm phạm,
Câu thứ ba, giọng ông trầm xuống. Dưới chân tường, những cây thang đang lao lên khựng lại giữa con dốc, đầu thang chĩa lên trời, không ai đẩy tiếp.
Nhữ đẳng hành khan thủ bại hư!
Câu cuối, ông không lên giọng. Ông đặt nó xuống, chậm, rõ, như đặt một hòn đá cuối lên một bức tường.
Đồng trống im.
【Thần khí văn bản: Nam quốc sơn hà — kích hoạt. Quốc Vận −5.】
【Quốc Vận: Thịnh (10 → 5/100)】
Hắn đọc hai dòng. Hắn không đọc lại.
Từ chân tường mặt Bắc, có một thứ gì đó dựng lên.
Nó bắt đầu ở chân vách Đông, chỗ đêm qua người ở bến bị dồn vào góc đá, và chạy sang tới chân vách Tây, dọc suốt chân tường, qua dưới vòm, qua cái nền đền đã cháy. Một lớp sáng mỏng, trong, màu như nắng sớm mà không phải nắng. Nó không cao lắm. Nó không chói. Nó giống lớp men trên mặt một cái bát: thấy được, mà như không chạm được. Kế đó nó trải ra. Không dựng lên thêm mà trải ra, phía trước, xuống con dốc, qua những cây thang, qua những khối người, qua con ngựa xám, ra tới giữa đồng trống thì mỏng dần, nhạt dần, và hắn không thấy mép nó ở đâu nữa.
Hắn thở ra. Hơi thở hắn trắng ra một chốc, tan.
* * *
Dưới kia, quân bên kia đứng trong lớp sáng ấy.
Không ai ngã. Không ai kêu. Hắn nhìn những người khiêng cây thang gần vòm nhất, nhìn kỹ, đợi thấy một người gục xuống. Chẳng có ai gục. Họ vẫn đứng, giáo vẫn trong tay, mũ da vẫn trên đầu. Mà đầu giáo, từng cây một, hạ xuống. Không phải hạ để đâm. Hạ như cánh tay người ta mỏi, thôi không giơ nữa.
Những cây thang đang khiêng được đặt xuống đất, nhẹ tay.
Người đi đầu khối giữa, một gã to con đã chạy lên trước hàng, chân phải nhấc lên định bước thêm, thì đặt chân ấy xuống chỗ cũ. Gã không bước nữa. Gã ngó cái cổng trước mặt, như người đi lạc vừa nhận ra mình đi sai đường mà chưa biết quay về lối nào. Người sau gã cũng không bước. Cả khối đứng yên.
Có người ngồi xuống trên cỏ, kế đó là người bên cạnh. Chẳng ai bảo họ ngồi.
Trên nóc, người áo chàm vẫn hạ giáo. Lính Ải vẫn đặt tay trên đá. Không một hòn đá nào lăn xuống. Không có ai để ném.
Ở giữa đồng, người cưỡi ngựa xám thúc ngựa. Con ngựa bước lên một bước, hất đầu, lùi lại. Người trên ngựa ghìm cương, thúc lần nữa. Con ngựa lùi thêm một bước nữa, vó cào xuống cỏ, không chịu đi. Người ấy không xuống. Người ấy vẫn ngồi trên yên, lưng không chùng, ngẩng mặt lên mép Bắc nóc cổng, nhìn người áo chiến màu đất đứng đó, và nhìn lâu. Hắn không thấy rõ mặt người ấy. Hắn chỉ thấy cái cách người ấy ngồi: như người gặp một bức tường mà mình chưa từng thấy bao giờ.
Một người cưỡi ngựa khác phi tới cạnh người ấy, nói gì đó, tay chỉ về phía sau. Người ấy không quay đầu. Tiếng tù và bên kia không thổi.
Hắn quay lại nhìn vào trong.
Dưới sân, người áo xanh đứng sững, ngẩng mặt lên nóc. Môi y còn mấp máy, chậm, theo câu cuối, như người lẩm nhẩm lại một bài đã thuộc từ lâu.
Trên vòm, người áo nâu giữ giáo dựng, nhìn ra đồng. Bên cạnh ông, người ở bến đã dậy, vai buộc một dải vải trắng, lùi sau ông một chút, chỗ ông vẫn đứng. Ở mép Bắc, người khổng lồ đã quay lại sau lưng người vừa đọc, ngó xuống đồng trống mà miệng hơi hé ra. Ở góc nóc phía Tây, gã tiều phu đã đứng lên, tay buông lỏng cán búa.
Không ai reo. Không ai nói.
Lão già làm nỏ nhổm dậy sau cây nỏ lớn. Lão nhìn xuống đồng hồi lâu, đoạn đưa tay nới dây nỏ ra một nấc, chậm, kiểu người thợ cất đồ nghề khi biết hôm nay không còn việc cho nó.
Xa hơn, ở cuối đồng, ngoài chỗ lớp sáng đã nhạt hẳn, đám phu gánh của bên kia đứng thành một vệt dài trước dãy lều. Họ không ở trong lớp sáng. Mà họ cũng không động. Họ đặt gánh xuống, ngó về phía cổng, ngó những người lính của mình đang ngồi trên cỏ, và không ai trong số họ nhấc gánh lên lại.
* * *
Người vừa đọc quay lại. Ông tới chỗ hắn, quỳ xuống một gối trên đá.
– Bẩm bệ hạ, cho thần ra trước. – Lý Thường Kiệt nói.
Hắn ngó ông. Ông chưa ở đây trọn một buổi. Ông chưa ăn một bữa cơm của Ải. Ông chưa gọi được tên một người nào trên nóc này. Ông xin ra trước.
Hắn nghĩ tới con ngựa xám, cây thương cán sắt, cánh tay gãy đêm qua. Người ra trước sẽ gặp người ấy, giữa đồng, ở chỗ không có tường.
Hắn hỏi ông cần bao nhiêu người.
Ông bảo không cần nhiều. Đủ cho bên kia thấy ông không ra một mình.
Hắn gật.
Ông đứng dậy, không nói thêm, cúi đầu, quay đi, xuống bậc.
Hắn nhìn theo ông qua sân. Người trong sân dạt ra. Tới chân tường mặt trong cổng, chỗ mấy chân nhang người Ải cắm từ hôm đền ngoài vòm cháy, ông dừng lại. Mấy nén nhang ở đó đã tàn từ đêm, chỉ còn chân. Ông chắp tay, cúi đầu một lần, thấp, lâu hơn cái cúi trước mặt hắn trong gian đá. Đoạn ông đi tiếp, không ngoái lại.
Hắn gọi lão trấn thủ. Lão lên, chậm, tay vịn vách, hơi thở nặng. Hắn bảo lão cho người dỡ đá chèn sau cửa lớn. Lão ngó hắn một lúc, như chưa tin tai mình. Lão cúi đầu, quay xuống, gọi người.
Người cầm giáo dài đã xuống trước. Hắn thấy y đi dọc hàng người áo chàm dưới sân, chỉ từng người, không nói, người được chỉ bước ra khỏi hàng. Y chọn những người vững nhất còn lại.
* * *
Hắn ở lại mép Bắc.
Chỗ người khổng lồ giữ từ ngày đầu. Chỗ người vừa tới đọc bốn câu. Giờ chỉ còn hắn. Hắn đặt hai bàn tay lên mép đá. Bàn tay trái còn vết rạch đã khô, hắn không quấn. Đá còn lạnh. Hơi lạnh đêm qua chưa bỏ đi, nằm im trong đá, dù nắng đã rải lên.
Nắng sớm vàng nhạt, xiên từ vách Đông sang, rải lên đồng trống, lên những cây thang nằm trên cỏ, lên những người ngồi giữa đồng, lên lớp sáng mỏng mà giờ hắn phải nheo mắt mới thấy. Gió nhẹ từ đèo xuống, mát. Trên cột cờ, lá cờ lay khẽ.
Dưới chân hắn, sau cửa lớn, có tiếng đá. Tiếng người hô nhau. Người khổng lồ đã xuống tới đó, hắn nghe tiếng y, trầm, đếm nhịp cho người bẩy. Tiếng một hòn đá to được bẩy ra, lăn, nằm xuống nền sân, nặng, đục. Đoạn tới hòn khác.
Hắn nghe tiếng then gỗ. Cây then ngang cửa lớn to bằng thân người, lâu không ai động tới, kêu ken két khi người ta rút nó ra khỏi ổ đá. Hắn nghe giọng lão trấn thủ, khàn, bảo từ từ, bảo đỡ lấy đầu kia. Lão giữ cái cửa này từ hồi tóc còn đen. Hôm bên kia mới tới, chính lão cho chèn nó.
Hắn không xuống xem. Hắn nhìn ra, nghe. Người ta chèn vội, chèn kín, đá hộc chất cao quá đầu người. Giờ người ta dỡ từng hòn, không vội. Lính Ải chuyền đá qua tay nhau, từ chân cửa ra tới góc sân. Gã tiều phu ghé vai vào một hòn hai người không khiêng nổi. Có người cười một tiếng, ngắn, rồi im, như sợ tiếng cười của mình làm vỡ cái gì.
Mặt trời lên cao dần. Nắng hết xiên. Nắng đã chạm tới mép đá dưới tay hắn.
Ngoài đồng, bên kia vẫn ngồi trên cỏ. Người cưỡi ngựa xám vẫn ở giữa họ, ngồi trên yên, chẳng tiến chẳng lùi.
Hắn biết, như biết cái giá, lớp sáng ấy không ở mãi. Nó ở tới rạng mai. Qua rạng mai, những người đang ngồi trên cỏ kia sẽ đứng dậy, nhặt giáo lên, và nhớ ra mình tới đây làm gì. Cái gì phải làm thì làm trong khoảng ấy.
Ở cửa phía trong, người áo chàm được chọn đã dàn hàng, giáo trong tay. Đầu hàng, người vừa tới đứng, kiếm vẫn trong vỏ, mặt quay về phía cửa.
Giữa buổi, đá chèn sau cửa lớn được dỡ xuống từng hòn, và lần đầu từ chiều hai mươi ba tháng Hai, cửa lớn Ải Bắc mở về phía đồng trống.