Quá nửa đêm, hắn vẫn đứng ở góc nóc phía Tây.
Trăng đã lặn từ đầu canh ba. Trời không gió. Mây thưa trôi chậm, che những ngôi sao từng mảng, rồi để lộ ra. Dưới chân tường phía Bắc, đồng trống chìm trong tối, trại bên kia vẫn đỏ lửa khắp đồng, xa, như mấy đêm trước. Mà đêm nay, ngay dưới vòm, bên kia đã dàn thang.
Họ dàn từ trưa. Mấy chục cây thang gỗ dựng sát chân tường hai bên vòm, đầu thang chưa tì lên mép nóc, chân thang có người giữ. Sau thang là mấy hàng khiên. Cứ chừng tàn một nén nhang, tù và bên kia lại thổi một hồi, dài, trầm. Hàng khiên nhích lên một chút. Xong lại im. Chẳng ai leo.
Cả đêm như thế. Người trên mặt tường phải thức, phải ngó, phải giữ giáo chĩa xuống. Không ai được ngồi.
Hắn biết vì sao. Từ chiều qua hắn đã biết.
Lúc chạng vạng, từ chính chỗ này, hắn thấy một đốm lửa bốc lên trên sườn đồi trọc phía Tây bản, dưới chân vách. Đốm lửa ấy là của lão tướng. Đốm lửa ấy nghĩa là bên kia đã tới miệng khe.
Từ đó, hắn không rời góc nóc.
Nửa đêm, lão trấn thủ lên hỏi có cho người trên mặt tường thay nhau ngồi không. Hắn bảo cho. Một nửa đứng, một nửa ngồi tựa tường, giáo ôm trong lòng, đổi nhau mỗi khi tù và bên kia thổi. Bên kia muốn người trên này mỏi. Mỏi thì ít, còn hơn mỏi cả.
Hắn thì không ngồi. Hắn ở góc nóc, hai tay đặt trên mép đá, ngó về phía Tây Nam. Lão trấn thủ không bảo hắn ngồi. Lão ở cạnh hắn một chặp, ngó cùng chỗ hắn ngó, rồi lặng lẽ đi xuống.
Hắn nhớ mùa thu, ở chính cái bản dưới kia. Năm mươi người bên kia bị chặn ở miệng khe, quay xuống bản, gặp lão tướng. Người ta kể với hắn: lão chắn giữa đường, bảo họ hạ giáo, bảo người hạ giáo đi trước, lão đi sau họ. Không ai chết hôm ấy. Lần ấy lão để người ta sống. Đêm nay lão giữ cái khe ấy cho người bản sống.
* * *
Dưới bản, đuốc đã đi từ canh hai.
Hắn thấy chúng, những đốm sáng nhỏ, gom lại ở đầu bản rồi kéo thành một dòng mảnh, chậm, xuống con đường dẫn ra bến. Chậm như người già đi. Có lúc dòng đuốc dừng lại, nán một chỗ lâu, rồi mới đi tiếp. Quá nửa đêm, dòng đuốc đã xuống quá nửa đường. Gần sáng, đốm sau chót lẩn vào khúc quanh.
Ở chỗ miệng khe, hắn không thấy gì. Lửa hiệu trên gò lụi từ trước nửa đêm. Từ đó, chỗ ấy là một khoảng đen trên sườn đồi đen. Thỉnh thoảng, có tiếng gì vọng tới, rất khẽ, xa: tiếng đá lở, tiếng gì như tiếng hô. Xong lại im.
Hắn không sai thêm ai xuống.
Hắn đã quyết thế từ tối mùng năm, khi lão tướng quỳ ở giữa chiếu và xin đúng ba mươi người, không hơn. Lúc nửa đêm, người cầm giáo dài lên đứng sau hắn nơi góc nóc này, lặng thinh, mà hắn biết y muốn xin. Hắn không quay lại. Y không xin.
Người khổng lồ ở mép Bắc, cây thương trong tay, ngó xuống hàng thang. Cả đêm y không ném một khối đá nào. Không ai leo, y không ném. Hắn thấy y chuyển cây thương từ tay này sang tay kia mấy lần, chậm, như người cầm một vật nặng lâu mỏi tay.
Lão già làm nỏ ngồi cạnh cây nỏ, cách hắn mấy bước, lưng tựa tường, mắt mở, không nói một lời suốt đêm.
Gần sáng, có một lúc hắn nghĩ tới cái Trống dưới gian đá. Hắn có thể xuống, đặt tay lên, lần tìm một sợi nào đó phía Tây Nam. Hắn không xuống. Lão tướng là người sống, không ai thắp cho lão. Dưới tay hắn sẽ chẳng có sợi nào chỉ về phía lão. Hắn biết thế, và không muốn biết thêm bằng bàn tay.
* * *
Trời rạng dần, xám.
Không có bình minh. Chỉ có cái đen loãng dần ra thành xám. Trời lạnh, lặng, không một hơi gió. Mặt vách Tây hiện ra trước, rồi sườn đồi trọc dưới chân vách, rồi cái gò thấp, rồi những mái gianh của bản, im, không khói.
Hắn nheo mắt ngó về chỗ miệng khe.
Xa. Nhỏ. Mà hắn thấy. Ở chân vách, chỗ hai mặt đá khép lại, có mấy chấm người. Đen, lố nhố, đông. Không phải người của lão tướng. Người của lão tướng không đông như thế. Những chấm ấy dàn thành hàng, dày, đặc, giáo dựng lên trên đầu như một hàng cọc mảnh.
Rạng mùng tám, hắn đứng ở góc nóc phía Tây, và dưới sườn đồi trọc, ở miệng khe, cả một hàng giáo bỗng dừng lại.
Không phải dừng bước. Họ vẫn ở đó, mà cả hàng như khựng lại, một nhịp. Hàng giáo dựng trên đầu họ, từ nãy còn chao, còn nhích, giờ lặng im. Như có ai bảo họ dừng. Như họ vừa thấy gì đó dưới chân mình.
Chữ hiện ra trước mắt hắn đúng lúc ấy.
【Cánh Tây vỡ, lão tướng tử trận: Quốc Vận −2.】
【Quốc Vận: Thịnh (12 → 10/100)】
【Duyên phận: Lam Sơn Tụ Nghĩa — kích hoạt.】
Hắn đọc một lần.
Hắn không đọc lại. Ba dòng tan. Trước mặt hắn lại là sườn đồi trọc, xám, và hàng giáo bất động dưới ấy.
Hắn thẳng lưng. Tay hắn đặt trên mép đá của góc nóc. Hắn không biết tay mình bấu vào đá chặt tới mức nào, tới khi thấy đầu ngón trắng ra.
Quanh hắn, chẳng một ai hay. Người khổng lồ vẫn ngó xuống hàng thang. Lão già làm nỏ vẫn ngồi. Lính trên mặt tường vẫn chĩa giáo xuống phía Bắc. Dưới sân, khói bếp đầu tiên vừa lên.
Hắn biết trước tất cả mọi người trong Ải.
Hắn nghĩ, ba dòng kia chẳng có nghĩa với ai ngoài hắn. Người dưới sân không biết có những dòng ấy. Họ sẽ biết bằng cách khác: bằng một gã lính doanh chạy lên, bằng một chỗ trống ở góc sân phía Tây, bằng một cây đao cán dài không ai mang về. Họ biết chậm hơn hắn nửa buổi. Hắn không thấy biết sớm là may.
* * *
Lát sau, hắn quay lại, ngó dọc mặt tường về phía vòm.
Người áo nâu ở trên vòm, giữa lính Ải, cây giáo dựng bên người. Cả đêm ông đứng, như bao người khác. Mà lúc ấy, hắn thấy ông đứng thẳng lên, chậm, và cây giáo trong tay ông không còn dựng bên người mà đã cầm lên ngang ngực. Sát sau lưng ông, người ở bến cũng đứng thẳng lên như thế. Dưới sân, người áo xanh đang đi ngang qua bếp thì dừng lại, ngẩng mặt lên mặt tường, như có ai gọi tên mình.
Trên mặt tường, chẳng ai cúi xuống. Cả đêm thức, mà giờ không người nào cúi.
Hắn không biết vì sao. Hắn chỉ biết dòng chữ cuối vừa tan trước mắt hắn.
* * *
Giữa buổi, có người chạy lên từ cửa phía Nam.
Một lính doanh cửa Đông. Áo ướt đẫm mồ hôi dù trời lạnh, giày rách, mặt xám vì thức đêm. Gã quỳ ở đầu bậc nóc, thở không ra hơi.
Gã báo: dân dưới bản đã xuống bến hết. Người già, trẻ con lên thuyền lương từ lúc trời vừa rạng, mấy chiếc thuyền đã rời bến, xuôi về phía dưới. Đàn ông với trâu đi bộ theo bờ. Không ai trong bản bị gì. Gã đội trưởng sai gã chạy lên báo. Gã đội trưởng với mấy người kia ở lại dưới bến, dân xuôi tới đâu thì theo tới đó, có ai chậm thì cõng.
Gã kể thêm, đứt quãng. Đường xuống bến tối, có bà già trượt chân, gã đội trưởng cõng bà đi nửa đường. Gã trai con ông trưởng bản đi dọc đoàn suốt đêm, đứa nào khóc thì bế, con trâu nào dừng thì quất. Lúc trời rạng, ở bến, người lặn sông đã đẩy thuyền ra sẵn, mũi quay ra sông. Người lên thuyền cuối cùng là một bà già gùi một bó nhang, chẳng để ai đỡ, tự leo lên mạn thuyền.
Gã nói xong, ngẩng lên. Gã ngó hắn, ngó người cầm giáo dài đứng sau hắn.
– Bẩm bệ hạ. – Gã nói. – Lão tướng...
Gã không hỏi hết câu.
Hắn ngó gã. Hắn im. Gã ngó hắn rất lâu. Đoạn gã cúi đầu xuống, sát mặt đá, và không ngẩng lên nữa.
Người cầm giáo dài đi tới, đặt một tay lên vai gã, ấn xuống một cái, rồi quay về phía hắn. Y quỳ một gối.
– Bẩm bệ hạ, ba mươi người áo chàm không về. Không một ai. – Phạm Ngũ Lão nói.
Hắn gật.
Y không nói thêm. Y không xin gì. Y đứng dậy, dìu gã lính doanh xuống bậc. Hắn bảo với theo: cho gã ăn, cho gã ngủ, đừng để gã xuống dốc lại.
Từ góc nóc, hắn ngó theo y. Y dìu gã lính xuống tới chân bậc, giao cho một người lính Ải, rồi đi thẳng về phía mặt tường Tây, nơi bảy mươi người áo chàm còn lại đang giữ. Y đi dọc hàng, như sáng nào y cũng đi. Y chẳng bảo họ câu nào. Tới cuối hàng, y quay lại, đi thêm một lượt nữa. Người áo chàm không quay đầu theo y. Mà hắn thấy, hàng của họ hôm nay sát nhau hơn, vai chạm vai, không chừa chỗ trống nào ở giữa.
* * *
Gần trưa, lão trấn thủ mang lên một tờ giấy gấp làm tư.
Ngựa trạm từ kinh vừa tới cửa phía Nam. Tờ của Tô công. Hắn mở ra, đọc. Tờ ngắn. Ở giữa, có một câu chép lời nhắn từ chợ biên: cái khe dưới đèo giữa giữ được rồi, người lạ đã rút qua con đèo xa nhất. Dưới câu ấy, Tô công ghi thêm một dòng: lời bà Trưng Trắc gửi từ Vạn Sơn.
Hắn đọc một lần. Hắn gấp tờ giấy, giắt vào vạt áo.
Một cái khe giữ được. Một cái khe mất. Cả hai ở trên núi, cả hai chỉ vừa mấy người đi. Ở cái khe phía Tây kia, người ta có voi, có đá khô, có cả ba bộ đi theo. Ở cái khe dưới vách này, có một ông già và ba mươi người không tên. Hắn không so hai cái khe. Hắn chỉ để tờ giấy nằm đó, sát ngực.
Lão trấn thủ chờ. Lão hỏi, có cho người xuống sườn đồi trọc không. Lão không nói xuống để làm gì. Hắn biết lão muốn nói gì.
Hắn ngó về phía miệng khe. Hàng giáo dưới ấy đã không còn bất động. Họ đang tràn ra khỏi chân vách, xuống sườn đồi trọc, từng tốp, về phía chân dốc sau lưng Ải. Đông. Rất đông. Chỗ lão tướng nằm giờ ở giữa họ.
– Không. – Hắn nói. – Chưa.
Lão trấn thủ cúi đầu, đi xuống.
Hắn gọi với theo: đóng chặt cửa phía Nam, chặn bằng đá, thêm người trên mặt tường phía ấy, lấy tám mươi lính doanh cửa Đông, người của lão tướng. Người bên kia xuống tới chân dốc, sẽ ngó lên. Lão trấn thủ quay lại, khom mình lần nữa, rồi rảo bước.
Hắn ngó những tốp người tràn xuống sườn đồi trọc. Họ đi qua cái gò, chỗ đống củi đã thành tro. Hắn ngó họ một lúc, rồi thôi ngó.
Một người già đứng đó là đủ. Lão nói thế, ở giữa chiếu, tối mùng năm. Lão đã đứng đó từ chạng vạng tới rạng sáng. Bản đã xuống bến. Thuyền đã rời bờ. Lão nói đúng.
* * *
Hắn đứng ở góc nóc tới quá trưa.
Trời hửng dần. Mây xám tan thành từng mảng, nắng nhạt rọi xuống sườn đồi trọc, rọi lên mặt vách Tây. Không có gió. Lá cờ trên cột rủ xuống, không động. Dưới sân, người ta ăn trưa, lặng lẽ. Tin đã lan. Hắn không nói với ai, mà tin vẫn lan, như tin vẫn lan ở mọi chỗ có người.
Người tiều phu bưng lên một bát nước. Gã đặt bát xuống mép tường cạnh tay hắn. Hắn không cầm. Gã nán một chốc, rồi lùi ra, ngồi xuống cạnh lão già làm nỏ.
Lúc ấy, người áo nâu cũng lên nóc. Ông không tới gần. Ông dừng cách hắn mấy bước, chỗ mép nóc phía Tây, ngó cùng chỗ hắn ngó. Ông ở đó khá lâu. Hắn không quay sang. Ông không nói gì với hắn. Khi ông quay đi, hắn nghe ông nói một câu, khẽ, không phải với hắn: người già đi trước thì kẻ sau phải đi cho đủ phần. Ông xuống bậc.
Hắn nghĩ tới lão tướng. Không nghĩ tới đêm qua, tới cái khe, tới những gì hắn không thấy. Hắn nghĩ tới tối mùng năm, lão quỳ ở ngưỡng cửa, tóc bạc trắng dưới ánh đèn. Tới lúc lão tì bàn tay lên gối để đứng lên, chậm hơn người trẻ một nhịp. Tới câu cuối lão nói ở ngưỡng cửa.
Bệ hạ đừng tiễn.
Hắn đã không tiễn. Hắn đứng ở đây cả đêm, ngó về chỗ lão, mà không xuống, không sai ai xuống. Hắn đã làm đúng điều lão xin. Hắn không biết vì sao điều ấy lại nặng thế.
Hắn nghĩ tới cây đao cán dài. Tối mùng năm, nó dựng ngoài hiên gian hắn, tựa vào cột, cạnh cây giáo của người cầm giáo dài. Lúc lão đi ra, lão nhấc nó lên, vác lên vai, như người nông dân vác cuốc ra đồng. Giờ nó nằm đâu đó dưới sườn đồi trọc, giữa những người không biết nó là của ai.
Hắn đi sang mép nóc phía Nam.
Từ đây, dưới chân dốc, qua những mái gianh im lặng của bản, xa nữa, là bến. Mặt sông xám bạc dưới nắng trưa. Mấy chiếc thuyền lương đã xuôi từ lúc rạng.
Quá trưa, từ mép nóc phía Nam, hắn thấy dưới bến chỉ còn một chiếc thuyền chưa rời bờ, và một người ngồi yên ở mũi thuyền ấy.