Quá trưa mùng tám, Yết Kiêu vẫn ngồi ở mũi chiếc thuyền cuối cùng còn buộc ở bến chân Ải, và trên sườn đồi trọc, người bên kia đã tràn xuống tới cái gò.
Trời hửng từ gần trưa. Nắng nhạt rải xuống khúc sông, làm mặt nước xám bạc, chỗ chảy xiết thì gợn lên từng vệt như vảy cá. Gió không có. Nước vỗ vào mạn thuyền, đều, nhỏ, như người ta vỗ lưng một đứa trẻ cho nó ngủ.
Y ngồi xếp chân trên tấm ván mũi, lưng thẳng, hai bàn tay đặt trên gối. Cây sào tre đặt dọc theo mạn, đầu sào gác lên mũi. Sợi dây buộc thuyền vào cọc bến buộc lỏng, đúng như người lính hầu dưới Ải xuống dặn từ đêm mùng năm: mũi hướng ra sông, dây buộc hờ, ai cần thì chỉ một nhát dao là thuyền đi.
Mấy chiếc thuyền lương kia đã xuôi từ lúc trời rạng.
Y nhớ cái lúc ấy rõ hơn y muốn. Trời còn xám. Người dưới bản xuống bến cả đêm, từng tốp, đuốc cầm tay, đứa trẻ trên lưng, cái nồi đồng, bao gạo, con gà buộc chân treo đầu gánh. Mười thủy binh y dẫn từ kinh lên đã đứng sẵn dưới nước tới thắt lưng, đỡ người già, bế trẻ con chuyền lên mạn. Thuyền nào đầy thì đẩy ra. Không ai nói to.
Người lên thuyền sau cùng là một bà già.
Bà gùi một bó nhang sau lưng, bó to, buộc lạt, đầu nhang chĩa lên khỏi miệng gùi. Bà đứng dưới nước tới gối, bàn tay bám lấy mạn thuyền. Y đứng trên mạn chiếc thuyền ấy, chìa tay xuống. Bà không nắm. Bà ngước lên nhìn y, đôi mắt đục, rồi tự co một chân lên, tì gối vào mạn, kéo người lên, chậm, cả cái gùi trên lưng cũng lên theo, không rơi một nén. Lên tới nơi bà ngồi ngay xuống sau mũi, ôm cái gùi trước ngực, không ngoái lại chỗ y.
Y không biết bà là ai. Y chỉ nhớ bàn tay chìa ra của mình bị để không giữa chừng, và y đã thu nó về.
Lúc ấy gã đội trưởng lính doanh đứng trên bãi, đếm thuyền bằng ngón tay. Đếm xong, gã gọi một người lính trẻ, bảo chạy lên Ải báo. Người lính trẻ chạy lên dốc. Gã đội trưởng với mười mấy người còn lại đi bộ dọc bờ, theo đám đàn ông dắt trâu, xuôi theo mấy chiếc thuyền.
Mười thủy binh chèo đi với dân. Trước khi đẩy thuyền ra, người đứng đầu bọn họ lội tới chỗ y, hỏi y có đi không.
– Ta ở lại. – Y nói. – Các ngươi chèo cho đều. Đừng để thuyền nào cách nhau quá một tầm sào.
Người ấy gật, lội về. Mấy chiếc thuyền ra giữa dòng, quay mũi xuôi, mái chèo cắm xuống nước cùng một lúc. Y đứng trên mạn ngó theo. Chiếc cuối cùng khuất sau khúc quanh dưới kia lúc trời vừa sáng hẳn.
Từ lúc ấy tới giờ, trên bến chỉ còn y.
* * *
Từ mũi thuyền, nhìn qua mấy mái nhà của bản, y thấy được một mảng sườn đồi trọc phía Tây. Cái gò ở chỗ sườn đồi ấy gãy xuống, sát chân vách. Đêm qua, y đã thấy lửa trên gò đỏ lên một hồi, rồi tàn. Gần sáng, có tiếng gì như tiếng người hô, xa, mỏng, trời lặng nên nghe được tới tận bến. Sau đó thì im.
Quá trưa, cái gò ấy đen lại.
Không phải đen vì cháy. Đen vì người. Từ chân vách, từ cái kẽ đá y không thấy được, người bên kia tràn ra, từng tốp, mũ da, giáo, lưng đeo bọc, đổ xuống sườn đồi trọc như nước tràn qua mép bờ ruộng. Họ không chạy. Họ đi thành hàng, có người đi đầu dò đường, có người đi sau đứng lại ngó quanh.
Y biết cái khe đã mất.
Lão tướng ra sao, y không biết.
Y ngồi yên. Bàn tay y đặt trên tấm ván mũi thuyền. Ván ấm nắng, khô, chỗ thớ gỗ sờn lên sần sật dưới lòng tay.
Người bên kia xuống tới bìa bản thì dừng lại. Có tiếng gọi nhau. Mấy tốp tách ra, đi vòng hai bên bản, giáo cầm thấp, vào từng ngõ. Y nghe tiếng cửa gỗ bị đẩy, tiếng gì đổ, tiếng một con chó sót lại sủa mấy tiếng rồi im. Không có tiếng người trong bản đáp lại. Bản không còn ai.
Họ đi từ nhà này sang nhà kia. Lâu. Y đợi mùi khói, đợi một mái nhà bén lửa. Không có mái nào bén. Một lúc sau, khói bốc lên, nhưng là khói bếp, mỏng, xám, từ mấy cái bếp trong nhà người ta. Họ nhóm bếp của người bản.
Họ không đốt nhà. Y hiểu vì sao. Đêm nay họ cần mái.
Một tốp chừng hai chục người đi qua giữa bản, xuống tới chỗ con đường đất rẽ lên dốc phía Nam, con dốc lên cửa phía Nam của Ải. Họ dừng ở chân dốc. Có người chặt tre bên đường, có người khiêng mấy tấm phên trong bản ra. Chừng ăn hết miếng trầu, ở chân dốc đã có một cái chòi canh thấp, mái phên, đủ cho dăm người ngồi. Từ chòi ấy, ai từ trên Ải xuống, ai từ dưới bản lên, đều phải đi qua trước mặt họ.
Cái dốc ấy, y đã vác gạo đi lên đi xuống nhiều chuyến.
Từ giờ, không ai đi nữa.
* * *
Giữa chiều, có tiếng nước lội và tiếng đá lăn ở phía con suối.
Y quay đầu. Con suối chảy từ chân dốc phía Nam xuống, đổ ra sông cách bến một quãng, lòng suối đầy đá cuội, nước chỉ ngập mắt cá. Theo lòng suối ấy, một con voi đang đi xuống. Con voi già, da xám sẫm, không ngà, bước chậm, từng chân một, vòi buông thõng đong đưa trước mặt. Đi bên đầu nó là người dắt voi, một bàn tay đặt trên vòi, tay kia cầm cây côn.
Cái chuồng tạm của con voi ở chân dốc phía Nam, khuất sau bờ suối. Cái chòi canh của người bên kia giờ dựng cách đó chưa tới trăm bước.
Người dắt voi không đi đường đất. Gã đi lòng suối, chỗ bờ suối cao hơn đầu người, cây bụi mọc kín hai bên. Con voi lội theo gã. Nước lép bép quanh bốn chân nó. Tới chỗ suối đổ ra sông, gã dắt nó rẽ ngang, lên bãi cát bến, đi thẳng tới chỗ thuyền y buộc, cách mép nước chừng mười bước thì dừng.
Con voi đứng một chốc, quạt tai. Đoạn nó khuỵu chân trước, rồi chân sau, nằm xuống trên cát, cái bụng to áp xuống đất, thở ra một hơi dài qua vòi.
Người dắt voi ngồi xuống cạnh chân trước nó, lưng tựa vào chân voi, cây côn đặt ngang đùi.
Y nhìn gã. Gã to. Y đã thấy gã nhiều lần ở bến Đông dưới kinh, mà lần nào y cũng phải ngẩng đầu. Gã ngồi xuống rồi mà vai gã vẫn ngang vai một người đứng. Áo gã ướt tới thắt lưng, xà cạp lấm bùn suối. Mặt gã không có gì. Mắt gã ngó lên con dốc phía Nam, chỗ cái chòi canh, chỗ con đường lên Ải.
Một lúc lâu, gã không nói. Y cũng không nói.
– Đại vương đâu? – Dã Tượng hỏi, mắt vẫn ngó lên con dốc.
Y không đáp.
Gã không quay sang. Gã không hỏi thêm. Gã ngồi đó, tay đặt trên cây côn, ngó con dốc như người chờ ở đầu một con đường mà người phải về chưa về.
Y ngó mặt sông. Nắng đã nghiêng. Mặt nước chỗ y nhìn chuyển từ bạc sang xám. Y biết câu ấy. Y biết gã hỏi ai. Mà y không có gì để đáp, và gã cũng biết y không có gì để đáp, nên câu hỏi cứ nằm đó giữa hai người, giữa cái thuyền với con voi, như một hòn đá rơi xuống nước chưa chìm hẳn.
Con voi thở dài một hơi nữa, cuộn vòi lại, đặt lên cát.
Người dắt voi đứng lên, ra bờ sông, cắt một ôm cỏ lau non mọc ở chỗ đất ẩm, mang về đặt trước vòi con voi. Con voi cuốn cỏ, đưa lên miệng, nhai, chậm. Gã ngồi xuống lại chỗ cũ.
Y xuống khoang, lấy ra một nắm cơm gói lá. Từ sáng y chưa ăn. Y bẻ đôi nắm cơm, bước lên mũi thuyền, ném nửa kia lên bãi. Người dắt voi giơ tay bắt lấy, không ngó. Hai người ăn, không ai nói gì. Y ăn hết nửa nắm cơm thì vốc nước sông lên uống. Nước lạnh, ngọt mùi đá.
* * *
Chạng vạng, nắng tắt sau vách Tây. Trời lặng. Không một tiếng gió.
Trăng đã lên từ trước khi mặt trời lặn, quá nửa vầng, trắng nhạt, giờ đã cao, lệch về phía Nam, sau lưng y. Mặt sông bắt ánh trăng, sáng hơn mặt đất.
Trên đầu bến, nơi con đường đất từ bản xuống chạm bãi cát, có tiếng chân.
Một tốp người bên kia đi xuống. Hơn chục người, có lẽ mười hai, mười ba. Giáo trong tay, mũ da trên đầu, có hai người cầm đuốc chưa thắp. Họ đi chậm, như người đi xem chỗ. Tới đầu bãi thì họ thấy con voi.
Họ dừng.
Con voi đã thấy họ trước. Nó đứng dậy. Không phải đứng như lúc nãy nằm xuống, từng chân một. Nó đứng lên một lượt, cả khối thân to xám vụt lên giữa bãi cát. Nó ngẩng đầu, vòi cuộn lên trước trán, và nó rống.
Tiếng rống vang dội qua khúc sông, đập vào vách núi bên kia rồi dội lại. Y đã nghe voi rống. Mà chưa nghe con nào rống như thế, ngay bên tai, tiếng như xé từ trong ngực nó ra, làm mặt nước dưới thuyền y rung lên.
Người dắt voi đã đứng dậy cùng lúc với nó. Gã bước ra trước vòi con voi, hai chân dạng, cây côn cầm hai tay, chĩa xuống đất. Gã không giơ côn lên. Gã chỉ đứng đó, giữa con voi và tốp người, to gần bằng nửa con voi.
Tốp người bên kia không tiến. Người đi đầu, một gã gầy, mũ da sụp xuống trán, giơ tay ra hiệu cho người sau dừng. Họ đứng ngoài tầm côn chừng mươi bước. Gã đi đầu ngó con voi. Ngó người dắt voi. Đến lượt gã ngó qua đầu hai người ấy, ra mặt sông, tới chiếc thuyền y đang ngồi.
Y không động. Bàn tay y vẫn đặt trên gỗ mũi thuyền.
Gã đi đầu ngó y lâu hơn ngó con voi. Có lẽ gã đếm. Một con voi, một người dắt voi, một người ngồi trên thuyền. Có lẽ gã nghĩ, mười mấy người đánh ba thứ ấy thì được. Mà gã cũng thấy, trong ba thứ ấy, có một thứ gã không biết đánh thế nào.
Con voi rống thêm một tiếng, ngắn hơn, chân trước giậm xuống cát.
Gã đi đầu lùi một bước. Gã nói gì đó với người sau, giọng thấp. Cả tốp quay lưng, đi ngược lên con đường đất, về phía bản. Đi chậm, không chạy, có người ngoái lại hai lần. Tới khúc rẽ vào bản, họ khuất.
Người dắt voi không hạ côn ngay. Gã đứng đó tới khi tiếng chân trên đường đất mất hẳn. Đoạn gã quay lại, áp tay vào vòi con voi, vỗ nhè nhẹ, nói gì đó với nó bằng thứ tiếng chỉ hai người họ hiểu. Con voi hạ vòi xuống. Nó không nằm lại. Nó đứng, tai quạt chậm, mắt nhỏ ngó về phía bản.
Gã quay ra phía thuyền.
– Ngươi đẩy thuyền ra giữa dòng đi. Trên bờ có ta với con voi. – Dã Tượng nói.
Y ngó gã. Gã đứng trên cát, côn chống xuống, trăng soi nửa mặt gã.
Gã nói đúng. Đêm nay chúng sẽ quay lại, đông hơn. Mười mấy người không đánh được một con voi, mà năm chục người thì khác. Chiếc thuyền buộc sát bờ thì người ta lội xuống là chạm. Ra giữa dòng thì không. Chỗ giữa dòng nước sâu, chảy xiết, người không biết bơi không tới được.
Còn gã ở lại trên bờ. Gã không xuống thuyền được, con voi không xuống thuyền được. Gã không nói gã ở lại vì sao.
* * *
Y tháo dây khỏi cọc.
Sợi dây buộc thuyền ngắn. Y lấy trong khoang ra cuộn dây dài, sợi đay ba sợi y bện ở bến Đông mấy tháng trước, chắc, mềm, dài chừng ba mươi sải. Y nhảy xuống nước, nước lạnh ngập tới ngực, lội lên bờ, buộc một đầu dây vào chân cọc bến, nút kép, giật thử ba lần. Cọc gỗ lim đóng sâu, không lay. Cọc ấy cách chỗ con voi đứng chưa tới mười bước. Y lội về, leo lên mạn, buộc đầu kia vào cái khuyên sắt ở mũi.
Y cầm sào lên, chống xuống đáy, đẩy.
Chiếc thuyền rời bờ, chậm. Dòng nước bắt lấy nó, kéo xuôi một quãng, tới khi sợi dây căng ra, giật lại. Thuyền chao một cái rồi đứng, mũi quay về phía bến, đuôi quay xuôi dòng, nằm giữa sông, cách bờ chừng hai mươi sải. Sợi dây từ mũi thuyền chạy là là trên mặt nước, vào bờ, tới cọc.
Y ngồi xuống chỗ cũ, ở mũi.
Y có thể cắt dây. Một nhát dao, thuyền xuôi. Nước chảy xiết thế này, sáng mai đã ở một làng dưới xuôi, có cơm nóng, có người. Không ai trách y. Lính hầu dưới Ải chỉ dặn giữ thuyền sẵn. Giữ thuyền sẵn cho ai, người ta không nói.
Y biết cho ai.
Yết Kiêu chưa thấy chủ, không rời thuyền.
* * *
Đêm xuống hẳn. Trời trong, lạnh. Không gió.
Trong bản, lửa bếp đỏ lên ở mấy chục chỗ, qua những khung cửa, những kẽ vách. Có tiếng người cười. Có tiếng hát, giọng lạ, điệu lạ, kéo dài, rồi tắt. Mùi cơm cháy bay xuống tới mặt sông.
Trên cao, trên đỉnh con dốc, mặt tường phía Nam của Ải là một vệt đen dài trên nền trời sao. Đuốc trên vệt đen ấy dày hơn mọi đêm y thấy từ bến. Từng đốm nối nhau, dọc mặt tường, không chỗ nào hở.
Từ phía bên kia núi, phía trước cái vòm y không thấy được, tiếng tù và vọng sang, từng hồi dài, cách nhau một quãng, như có người đi quanh trại thổi để không ai được ngủ.
Người dắt voi ngồi trên cát, lưng tựa chân trước con voi. Con voi đã nằm xuống lại, mắt nhắm, tai thôi quạt. Gã vẫn ngồi thẳng, cây côn nằm trên đùi. Lúc y ngó sang, đầu gã đã gục xuống ngực. Gã ngủ ngồi như thế, bàn tay vẫn nắm cán côn.
Giữa canh ba, trăng lặn sau vách Tây. Mặt sông tối đi một bậc.
Y cởi áo, tụt xuống nước. Nước lạnh như dao cắt vào da. Y lặn một lượt quanh thân thuyền, tay lần dọc đáy, dọc sống, tới khuyên sắt ở mũi, theo sợi dây ra một quãng rồi quay về, trồi lên phía đuôi, leo lên. Dây không sờn. Đáy không rỉ nước. Y lau người bằng tấm vải khô, mặc áo vào, ngồi lại chỗ cũ.
Y không đếm canh. Y ngồi ở mũi thuyền, hai chân xếp lại, lưng thẳng, bàn tay phải đặt trên tấm ván mũi, mắt ngó lên con dốc tối, chỗ những đốm đuốc trên mặt tường phía Nam.
Nước vỗ vào mạn. Sợi dây trên mặt nước căng, chùng, lại căng.
Trên bờ, con voi thở ra một hơi dài trong giấc ngủ. Người dắt voi không động.
Gần sáng, trời lạnh nhất. Hơi lạnh từ mặt nước bốc lên, ngấm qua lớp áo. Hai đầu gối y cứng lại.
Gần sáng, bàn tay y vẫn đặt trên gỗ mũi thuyền, và chỗ gỗ ấy không lạnh như gỗ ngâm nước cả đêm.