Chương 327: Sơn thôn dạ hỏa

Quá nửa đêm, mẹ Lục Sình thức dậy vì mùi khói, và qua khe vách, bà thấy mái đền dưới chân đồi đã đỏ. Bà không kêu. Bà nằm yên thêm một hơi thở, như để chắc mình không mơ. Mùi khói không phải mùi bếp. Bếp nhà bà tắt từ chập tối, tro đã nguội, bà vùi mấy cục than vào giữa để sáng mai nhóm. Mùi này khô hơn, gắt hơn. Mùi cỏ gianh. Mùi gỗ để lâu năm. Chiều qua bà còn ở đó. Gió bấc thổi cả ngày, rát mặt, bà đợi tới lúc gió tắt mới xuống đền, thắp ba nén, như chiều nào cũng thắp. Trong đền lúc ấy còn hai người đàn bà xóm dưới ngồi chuyện. Bà thắp xong, ngồi thêm một chốc, nghe họ kể chuyện trên Ải: người dưới xuôi lên đông, có cả một ông vua đi cùng con voi lớn; bên kia đánh mấy trận mà cổng vẫn còn. Lúc bà về, trời đã sẩm, mảnh trăng non treo thấp phía Tây. Bà chống tay ngồi dậy, ghé mắt vào khe vách lần nữa. Nhà bà ở cuối bản, mé trên, sát chân con dốc lên Ải. Từ khe vách ấy, ban ngày bà vẫn ngó xuống được cả bản: mấy chục nóc nhà vách đất, con đường cái chạy ngang chân bản, cái nền kho cũ ở đầu bản còn mấy khối đá ám khói. Và cái đền, lùi vào trong, nằm trên khoảnh đất nhô cao sát chân đồi; mái đền thấp, lợp cỏ gianh dày. Giờ thì cái mái ấy đỏ. Không phải đỏ một góc. Đỏ cả mặt mái phía trước, và lửa đã liếm lên tới nóc. * * * Bà kéo cánh liếp, bước ra, chân trần đặt lên nền đất, chậm. Đất lạnh, nhám. Ra tới đầu hiên, bà nghe tiếng chó sủa ở mấy nhà dưới. Một con, hai con, rồi cả bản. Ngoài sân, trời tối đen. Trăng đã lặn từ hồi cuối canh một. Gió bấc thổi suốt ngày hôm qua, tắt lúc chiều, giờ không còn một hơi. Đêm lặng phắc. Trong cái lặng ấy, lửa trên mái đền bốc thẳng lên cao, sáng rực, chiếu đỏ cả sườn đồi phía sau. Cửa các nhà đã mở. Người bản đổ ra, đàn ông cởi trần, đàn bà tóc xõa, trẻ con khóc. Có người xách ống tre đựng nước. Có người cầm gáo. Có người chạy mà tay không, chạy chỉ vì người khác chạy. Ông trưởng bản đứng ở đầu ngõ, gậy giơ lên, hô một tiếng gì đó, giọng ông không ra hơi, không ai nghe. Bà đi xuống. Bà không chạy được. Bà đi nhanh nhất cái chân của bà đi được. Đường xuống bản quen chân, mà đêm nay bà thấy nó dài. Đá cuội lăn dưới bàn chân không giày. Hai bên đường, nhà nào cũng vừa nhóm vội lửa bếp, người lố nhố trước cửa. Một con trâu sổng chuồng chạy ngược lên dốc, sừng ngoặt qua ngoặt lại, bà phải nép vào một gốc tre cho nó qua. Ở nhà nào đó, một đứa trẻ khóc ré lên gọi mẹ, rồi im bặt khi có người bế lên. Tới giữa bản, bà thấy rõ cái đền. Lửa đã trùm cả mái. Bốn cây cột gỗ dưới mái vẫn đứng, đen dần từ trên xuống. Trong đền, chỗ bệ thờ, có cái gì đó bùng lên một chốc rồi lụi, bà đoán là cái bát dầu thắp. Nóc đền võng xuống. Bà thấy nó võng, chậm, như tấm lưng một người già đã mỏi quá, không gượng nữa. Lửa phụt lên một đám tàn đỏ. Cả một mảng mái sập vào trong, đè lên bệ thờ, tàn lửa bắn tung lên trời đêm, bay cao, cao hơn cả mấy cây tre đầu bản, rồi rơi lả tả xuống, tắt dần trên đường. Người bản đứng dưới, ống nước trong tay, không ai hắt. Hắt cũng không tới. Bà ngó qua cái đền đang cháy, lên sườn đồi trọc phía Tây, phía sau đền. Mấy cái bóng đội nón vành rộng chạy ngang sườn đồi trọc, về phía cái khe, không ai cầm đuốc. Ánh lửa chỉ chạm tới mép họ. Bà đếm không được. Mười, hay hơn. Họ chạy cúi thấp, nối đuôi nhau, nhẹ như không có chân, đi theo một đường như đã biết sẵn. Không ai ngoái lại. Mấy cái nón vành rộng nhô lên hạ xuống theo bước chạy, đen trên nền đồi đỏ, rồi khuất dần sau những mô đất, về phía cái khe hẹp dưới vách Tây, chỗ lối mòn trên vách đổ xuống. * * * Đàn ông trong bản cũng đã thấy. Một người hét lên. Mấy người khác quay lại. Bà thấy tay họ buông ống nước, rút dao. Dao quắm đi nương, dao phát bờ, có người cầm cả cái rìu bổ củi. Con trai ông trưởng bản, gã trai ba mươi tuổi vai to như cột nhà, đã chạy lên mấy bước về phía sườn đồi, dao giơ cao. Mấy người theo sau gã. Bà bước ra chắn ngang trước mặt gã. Bà không cao tới vai gã. Gã dừng lại, vì gã không nỡ xô bà. Mấy người sau gã cũng dừng. – Đừng đuổi. Trên vách có người Ải. – Mẹ Lục Sình nói. Gã ngó bà. Mặt gã đỏ vì lửa, mồ hôi chảy thành dòng. Gã nói một câu, giọng vỡ ra: đền của bản cháy, mà đứng nhìn. Bà không nói lại. Bà giơ tay chỉ lên. Trên mép vách Tây, cao, xa, một đốm đuốc vừa sáng lên. Thêm một đốm nữa, cao hơn. Tiếng hô vọng xuống, nhỏ, đứt quãng, tiếng người dưới xuôi. Kế đó là một tiếng đá lở, rào rào, dài, xa, như ai đổ một gùi sỏi xuống vực. Người bản đứng lặng, ngửa mặt lên. Bà không thấy rõ trên ấy có gì. Mắt bà già rồi. Bà chỉ thấy hai đốm đuốc chạy dọc mép vách, chạy về phía cái khe, rồi dừng, rồi lại chạy. Có lúc một đốm cúi xuống thấp, như người cầm đuốc nhoài người ra khỏi mép đá. Có tiếng gọi nhau. Có tiếng gì đó rơi xuống, không phải đá. Bà quay lại với gã trai. – Người lạ quen đường trên ấy, mình không quen. – Bà nói, chậm. – Lên, là thêm người nhà mình nằm dưới vách. Gã đứng một lúc, ngực phập phồng. Gã hạ dao xuống, quay lại, gầm lên một tiếng với mấy người sau lưng. Mấy người ấy lùi về chỗ cái đền. * * * Cái đền không cứu được nữa. Người bản cứu nhà. Mấy nóc nhà gần đền nhất cách đó chỉ hơn chục bước. Tàn lửa bay sang, rơi xuống những mái gianh khô sau một ngày gió bấc. Một đốm bén trên mái nhà người đàn bà góa ba con. Người đàn bà ấy đứng dưới sân, đứa nhỏ nhất trên lưng, hai đứa lớn níu vạt váy, ngửa mặt ngó đốm lửa trên mái nhà mình, không động đậy. Bà đi tới, đỡ đứa nhỏ khỏi lưng chị, dắt hai đứa lớn ra xa. Người đàn bà ấy như vừa tỉnh, quay đi xách nước. Đàn ông trèo lên mái. Người dưới chuyền ống nước lên, người trên hắt. Mấy người khác chặt cành chuối, cành tre non, đập lên những đốm lửa vừa rơi xuống mái. Đàn bà múc nước suối, từng gùi, từng ống, chạy lên chạy xuống con dốc nhỏ từ suối lên bản. Trẻ con lớn một chút cũng xách ống. Không ai bảo ai. Người bản đã thấy lửa hai lần. Tháng Chạp năm kia, bên kia tràn xuống, lửa ăn gần hết các nóc nhà, người bản bỏ chạy vào rừng, không ai ở lại mà dập. Mùa thu năm ngoái, chính họ châm lửa vào nương, vào kho, để bên kia tới chẳng còn gì mà lấy. Lần này thì khác. Lần này họ ở lại. Bà ngồi trên một tảng đá bên đường, đứa nhỏ trong lòng, hai đứa lớn ngồi hai bên. Bà vỗ lưng đứa nhỏ. Nó thôi khóc, ngó lửa, mắt mở tròn. Giữa lúc ấy, từ phía chân dốc phía Nam, có tiếng chân chạy rầm rập, nặng. Người dắt voi chạy tới. Gã cao lớn, cởi trần, chuồng voi tạm của gã cách bản một quãng suối. Gã không nói gì với ai. Gã chạy thẳng tới chỗ cái đền, nơi một cây cột cháy đang nghiêng dần về phía nhà người đàn bà góa. Gã ôm lấy cây cột bằng tấm áo cởi ra quấn quanh hai cánh tay, nghiến răng, kéo nó đổ về phía ngược lại, đổ xuống nền đền. Than đỏ bắn tung tóe quanh chân gã. Gã lùi ra, phủi tro trên vai, rồi xách ống nước như những người khác. Bà ngó gã. Bà nhớ gã đi bên con voi lớn lên Ải mấy hôm trước, cùng đoàn người dưới xuôi. Bà không biết gã tên gì. Người bản gọi gã là người dắt voi. * * * Sang canh tư, lửa trên nền đền đã thấp xuống, chỉ còn than. Mái nhà người đàn bà góa cháy xém một mép, không bén vào trong. Không nhà nào khác cháy. Không ai trong bản bị gì, trừ mấy người phồng tay vì tàn lửa, một gã trai trượt chân trên mái, trẹo cổ chân. Lính Ải xuống tới lúc ấy. Bà thấy đuốc của họ đi xuống từ con dốc phía trên, từng hàng, nhanh. Mười mấy người. Người đi đầu là một gã lính Ải cũ bà quen mặt, người hay xuống bản đổi muối. Gã dừng ở mép bản, ngó cái đền đã sập, ngó người bản đứng quanh, rồi hỏi ông trưởng bản có ai bị gì không. Ông trưởng bản bảo không ai. Ông chỉ lên sườn đồi trọc. Gã lính gật, bảo người trên vách đã thấy, đã đuổi. Gã không nói đuổi được tới đâu. Bà ngồi trên tảng đá, nghe. Gã lính ngó thấy bà. Gã đi tới, cúi đầu, hỏi bà có bị gì không. – Dân phụ không sao. – Bà nói. – Ông già giữ Ải có biết không? – Ông ấy sai bọn cháu xuống. – Gã nói. – Trên kia cũng có chuyện. Ông ấy không xuống được. Bà muốn hỏi trên kia có chuyện gì. Bà không hỏi. Gã lính đã quay đi, bảo mấy người lính bới than, dập những chỗ còn âm ỉ. Một lúc sau, cả toán lại đi lên dốc, vội như lúc xuống. Còn lại hai người, ngồi ở đầu bản, giáo dựng cạnh người, ngó lên phía vách. * * * Người bản về nhà dần. Ông trưởng bản đi từng nhà, gõ gậy lên cột, gọi người trong nhà, đếm. Đứa nhỏ trong lòng bà đã ngủ. Người đàn bà góa tới ẵm nó về, cúi đầu với bà mà không nói gì. Bà không về. Bà đi tới trước cái đền, ngồi xuống bên mép nền. Không còn gì. Chỗ bốn cây cột chỉ còn bốn mẩu gốc thấp, nham nhở. Mái đã thành một lớp than, phủ lên chỗ bệ thờ. Than vẫn còn đỏ ở mấy chỗ, ánh đỏ lúc tỏ lúc mờ như mắt người buồn ngủ. Hơi nóng phả lên mặt bà. Bà không lùi ra. Bà nghĩ tới những thứ đã nằm dưới lớp than ấy. Cái bát hương bằng đất nung ông trưởng bản nặn. Mấy tấm vải đỏ người bản treo hai bên bệ. Cái mõ gỗ. Mấy nén nhang bà thắp chiều qua, chưa cháy hết thì đã thành tro cùng với cả đền. Tên con bà khắc ở trên nóc cổng, chỗ bà chưa bao giờ lên tới; còn ở dưới này, mỗi tối bà thắp cho nó ở chỗ cái bệ đang nằm dưới than kia. Bà không khóc. Bà đã khóc đủ cho nó từ cái đêm nó không về. Bà ngồi đó, hai bàn tay úp lên gối, ngó than tàn. Sao trên đầu dày, lạnh. Bên kia bản, con suối chảy, tiếng nước đều đều như đêm nào cũng thế. Ở đâu đó dưới chân dốc, con voi lớn rống lên một tiếng, ngắn, rồi im. Bà nghĩ tới cái đền gỗ dưới cổng, ngoài kia, sát chân tường mặt Bắc. Người bản dựng nó bằng mấy cây thang bên kia bỏ lại. Bà nghĩ, may mà nó ở xa, ở ngay trước mặt ông khổng lồ trên cổng. Ở đó, người lạ không tới gần được. Sao lại nghĩ tới nó lúc này, bà chẳng rõ. Sang canh năm, ông trưởng bản chống gậy đi tới, ngồi xuống cạnh bà, cách bà chừng một sải. Ông đã đi hết các nhà. Đủ người. Ông nói thế, giọng khàn đặc vì khói. Hai người ngồi im một hồi. Ông bảo, đợi người bên kia đi khỏi đèo, cả bản sẽ lên rừng chặt gỗ, dựng lại đền, dựng to hơn. Bà hỏi người bên kia bao giờ đi. Ông không trả lời. Ông gõ đầu gậy xuống đất mấy cái. Ông bảo, đốt đền mà không vào nhà, không đánh ai, thì không phải phường cướp. Cướp thì lấy trâu, lấy thóc, lấy muối. Bọn này chỉ lấy cái đền. Ông nghĩ mãi không ra người ta lấy một cái đền để làm gì. Bà cũng không nghĩ ra. Bà chỉ bảo: chúng nó biết người mình thắp ở đây. Ông ngó bà một lúc lâu. Sau đó ông chống gậy đứng dậy, bảo bà về ngủ. Bà gật mà không đứng dậy. Ông đi, tiếng gậy gõ trên đường xa dần. * * * Gần sáng, trời lạnh hẳn. Than dưới nền đền đã đen hết, khói bốc lên mỏng dần. Bà đứng dậy. Hai đầu gối cứng lại, phải chống tay lên mặt đất mới đứng lên được. Bà đi về nhà, chậm, theo con đường quen, ngang qua những nóc nhà đã đóng cửa. Hai người lính ở đầu bản ngó theo bà, không hỏi. Về tới nhà, bà với cái giỏ mây treo trên gác bếp xuống. Trong giỏ còn một bó nhang. Bó cuối cùng. Mấy bó trước, bà đã gùi lên Ải hôm trên Ải chôn ba người lính dưới xuôi, và cắm hết ở đền dưới bản mấy đêm nay. Bà cầm bó nhang ra, đặt vào cái gùi nhỏ. Bà bỏ thêm hai hòn đá lửa, một nắm bùi nhùi, một nắm xôi gói lá còn từ chiều qua. Bà không biết lên Ải làm gì. Đền dưới bản đã cháy. Người ta phải thắp ở đâu đó, cho con bà, cho ông khổng lồ trên cổng. Bà chỉ nghĩ được tới chừng ấy. Rạng sáng, bà gùi bó nhang cuối cùng trong nhà, một mình đi lên dốc.
Chương trước Chương tiếp
Chọn chương
Bình luận
Báo lỗi chương
Chỉnh chữ