Rạng hai mươi tám, Cao Lỗ lên dây cây nỏ trên nóc cổng, khi mảnh trăng cuối tháng vừa ló khỏi vách Đông.
Mảnh trăng mỏng như sợi cói, nhạt, không đủ soi. Lão không cần nó soi. Tay lão biết chỗ móc dây. Đá trên nóc lạnh, gió đêm làm mười ngón tay già cứng lại, nên lão làm chậm hơn hôm dưới địa thất, chậm mà không sai một chỗ. Lão buông gối. Dây căng.
Bảy ngày đường lên đây, sợi dây nằm cuộn trong túi vải, không căng lần nào. Lão sợ nó khô. Lão búng thử một ngón. Dây kêu trầm, đều, không rè. Lão thở ra.
Đêm qua, người tiều phu với hai lính doanh cửa Đông đã khiêng cây nỏ lên đây, đặt ở góc nóc phía Tây, chỗ ngó xuống thẳng được chân vách Tây và đống đá lở ngoài tường. Ba trăm mũi tên chia ba bó, buộc lạt, xếp sát mép tường. Lão ngả lưng vào mép tường cạnh cây nỏ, chợp mắt từng chặp. Người tiều phu nằm bên kia, ôm bó tên đầu tiên.
Giờ thì gã đã dậy, ngồi xổm cạnh máng nỏ, mở nắp, chờ.
– Nạp. – Lão nói.
Gã nạp. Từng mũi một, đuôi quay về phía lão, mũi sau sát đuôi mũi trước. Tay gã không run. Lão để ý cái ấy trước tiên. Bảy ngày trên đường, mỗi chỗ dừng chân, gã ngồi trên xe nạp mấy thanh trúc vót vào máng, đổ ra, nạp lại. Giờ là tên thật, mũi sắt, đuôi lông. Gã nạp nhanh như nạp que. Đầy máng, gã đóng nắp, ngẩng lên ngó lão.
Lão gật.
* * *
Tù và bên kia thổi lúc trời vừa đủ sáng để thấy người.
Tiếng ấy trầm, kéo dài, từ giữa đồng trống vọng lên. Tiếng thứ hai đáp, ở mé Tây. Ngay sau đó, đồng trống động.
Lão ngó xuống. Thang. Nhiều thang, mới, gỗ còn trắng, dựng lên khắp chân tường, mé Đông cũng có, mé Tây cũng có. Người leo lên. Mà lần này, phần đông không về phía vòm cổng. Họ dồn về phía Tây. Về chỗ đống đá lở ngoài tường, chỗ hôm hai mươi tư người bên kia đã bám vách mà lên.
Người cầm đầu bên kia đã thấy chỗ ấy. Đã nhớ. Lão nghĩ thế.
Sau lưng lão, có tiếng chân. Vua lên. Vua đứng sau lão với người tiều phu, cách hai bước, không nói gì. Lão không ngoảnh lại. Lão biết vua đứng đó.
Ở mặt tường phía Tây bên dưới, người áo chàm đã đứng hàng, khiên trước giáo sau. Người cầm giáo dài đi dọc hàng. Ngay cạnh người ấy, người áo nâu đứng, không cầm giáo, tay không, ngó xuống chân tường. Hai người ấy không nói với nhau. Lão chỉ thấy họ đứng cạnh nhau, cùng ngó một chỗ.
Đống đá lở dưới chân vách Tây đen dần. Người bên kia dồn về đó từng tốp, từ bốn phía, chen nhau, tốp sau đẩy tốp trước. Phía sau, càng lúc càng đông.
Người tiều phu nhấc cây nỏ lên, đặt lên mép tường, chĩa xuống. Gã ngoái nhìn lão.
– Chưa. Đợi chúng dồn vào chỗ đống đá. – Cao Lỗ nói.
Gã gật, giữ nỏ, không động.
* * *
Lão đợi.
Lão đã đợi nhiều thứ trong đời. Đợi gỗ khô. Đợi sừng ngấm dầu. Đợi một vật cong thức dậy. Cái đợi này khác. Bên dưới, người ta đang leo lên tường của mình. Mỗi nhịp thở lão đợi, lại thêm mấy người lên cao hơn một chút.
Mà lão biết, bắn sớm thì tên rải ra, chỗ thưa chỗ dày, phí. Cây nỏ này không bắn một người. Nó bắn một chỗ. Chỗ ấy phải đầy.
Đống đá lở đã đầy. Người đứng chen trên đó, người dưới chân đống đá đang chờ tới lượt mình. Một khối. Đặc.
– Giờ. – Lão nói.
Người tiều phu kéo dây về, một hơi, dồn cả sức vai. Lão nghe tiếng khớp. Gã thả.
Trăm mũi tên rời máng trong một hơi thở, và dưới chân vách Tây, cả khối người đang leo dừng lại.
Lão không nghe được tiếng từng mũi. Lão chỉ nghe một tiếng, dài, rít, như tiếng một đàn chim lớn vụt qua đầu, rồi im. Tên đi thành một dòng, liền, dày, từ máng xuống tới chân vách, không đứt quãng.
Bên dưới, khối người ấy vỡ ra.
Lão không ngó kỹ. Lão chỉ thấy cái đen đặc trên đống đá thưa đi, nhạt đi, như một tấm vải bị người ta giật mất một mảng. Người trên đống đá tụt xuống. Người dưới chân đống đá lùi lại. Không ai leo tiếp.
Trên mặt tường phía Tây, người áo chàm đứng im, giáo vẫn chĩa xuống, nhìn. Cả mặt tường lặng đi.
* * *
– Nạp. – Lão nói.
Người tiều phu mở nắp máng. Tay gã giờ mới run. Một chút. Gã nạp chậm hơn lúc nãy, mà vẫn đúng, mũi nào vào chỗ mũi nấy. Lão không giục. Lão đếm.
Lần này lão không đếm bằng hơi thở. Lão đếm bằng tai. Sau mỗi phát, trong báng có một tiếng khẽ khi vật cong trở về chỗ cũ, khi gỗ quanh nó nở ra lại sau cú dội. Lão chờ tiếng ấy tắt hẳn, rồi đếm từ đó. Nó phải nghỉ một khắc. Lão nghe nó nghỉ.
Lão đặt bàn tay lên báng, gần chỗ ấy. Ấm. Không nứt. Lão miết ngón cái quanh mép gỗ. Không kẽ.
Bên dưới, người bên kia đã thôi dồn vào đống đá. Họ tản ra, dựng thang ở những chỗ khác dọc mặt tường Tây, xa đống đá hơn. Từng cây thang một. Có người đã leo được lên mép tường, bị giáo của người áo chàm đẩy xuống.
Một khắc.
– Hàng thang. – Lão nói, chỉ xuống. – Chỗ ba cây đứng gần nhau kia.
Người tiều phu xoay nỏ. Kéo. Thả.
Phát thứ hai đi xuống hàng thang. Lão nghe tiếng gỗ gãy. Ba cây thang nghiêng, đổ. Người trên thang rơi.
Lão nhìn bó tên còn lại cạnh mép tường. Một bó. Trăm mũi.
Ở phía vòm cổng, cách lão một quãng nóc, người khổng lồ đứng nhìn sang. Suốt buổi sáng, người ấy giữ mé cổng, nhấc đá hộc ném xuống những cây thang dựng sát vòm. Lần này người ấy không phải xuống sân. Người ấy ngó cây nỏ trên mép tường, ngó lão, rồi quay lại với mé cổng của mình. Người ấy nghĩ gì, lão không đoán. Mà lão thấy người ấy đứng thẳng hơn lúc rạng.
Vua vẫn đứng sau hai người. Lúc người tiều phu đặt cây nỏ xuống, vua bước lên một bước, nhìn đôi tay gã.
– Tay ngươi run. – Vua nói.
– Bẩm, lúc bắn không run. – Gã nói. – Sau mới run.
Vua gật. Lão nghĩ, người trẻ ấy nói câu ấy không phải để trách. Vua muốn biết cái run đến trước hay đến sau. Đến trước thì là sợ. Đến sau thì chỉ là tay.
* * *
Gần trưa, tù và bên kia thổi rút.
Sớm hơn lão nghĩ. Người bên kia lùi về, không chạy, mà lùi đều, như người đã biết trước sẽ lùi. Thang bỏ lại. Có người quay lại kéo người nằm ở chân tường về. Bên này không bắn theo.
Lão ngó ra mép đồng.
Người cưỡi ngựa xám vẫn ở đó. Ở chỗ cũ, theo lời người khổng lồ kể. Ngoài tầm nỏ. Lão nghĩ, ngoài tầm nỏ thường. Một cây nỏ lính bắn được bao xa, người ấy biết, nên người ấy đứng xa hơn thế. Còn cây nỏ này bắn được bao xa, người ấy chưa biết. Lão cũng chưa thử. Lão không định thử hôm nay.
Lão trấn thủ cho người đi dọc mặt tường đếm người. Lão nghe họ gọi nhau từ góc này sang góc kia. Mấy người áo chàm bị đá rơi trúng vai, một lính Ải trẹo chân khi đẩy thang, một người lính dưới xuôi bị tên sượt rách tay áo, da không sây sát. Không ai nằm lại. Lão nghe xong thì thôi không nghe nữa. Lần trước, đánh xong, Ải phải chôn ba người dưới cửa phía Nam. Lần này không.
Lão không nghĩ đó là nhờ cây nỏ. Lão nghĩ đó là nhờ người ta đã biết bên kia sẽ dồn vào đâu, và cây nỏ đã chờ sẵn ở đó. Một cây nỏ tốt mà đặt sai chỗ thì cũng chỉ là một khúc gỗ. Cái chỗ ấy, người trên Ải đã trả bằng ba nấm đất mới biết.
Gió bấc nổi lên từ quá trưa, thổi từ đồng trống lên, lạnh. Lão tháo dây nỏ, cuộn lại, cất vào túi vải. Dây không cần căng khi không bắn. Lão lau báng bằng vạt áo.
Người áo nâu lên nóc lúc ấy.
Ông đi tới, dừng cách lão mấy bước, mắt đặt trên cây nỏ. Ông ngó cái máng. Ông ngó cái lẫy vàng sẫm trong báng, như hôm ở dưới địa thất. Lão chờ câu hỏi. Ông không hỏi. Ông chỉ gật đầu với lão một cái, như người lính già gật đầu với người thợ rèn đã rèn cho mình một lưỡi đao tốt, rồi đi xuống.
Đời trước, lão chưa bao giờ đứng cạnh cây nỏ của mình mà để người khác bắn phát đầu. Hôm nay lão để. Lão thấy tay mình nhẹ.
* * *
Chiều, ở dãy lò sau trại, thợ Ải với mấy lính doanh cửa Đông ngồi vót thân tre, rèn mũi sắt, cắt lông chim làm đuôi tên. Lão đi qua, dừng lại xem một lúc, nhặt một thân tên lên, ngắm dọc, bảo người vót: cong. Người ấy vót lại. Thân tên mới còn xanh, phải dựng quanh lò hong cho khô.
Người dưới bản lên Ải chiều ấy, mang gạo, mang rau. Họ gọi cây nỏ là cái nỏ của ông già. Lão nghe thấy, không nói gì. Cái tên ấy cũng được.
* * *
Chạng vạng, lão ngồi ăn với người tiều phu ở gian ngoài, cạnh cửa gian đá có cái Trống.
Cơm người Ải nấu cho, gạo cũ, có mấy miếng thịt khô nướng, một bát canh rau rừng. Lão ăn chậm. Răng lão không còn đủ để nhai thịt khô. Lão xé nhỏ, ngâm vào canh, rồi mới ăn. Người tiều phu ăn nhanh, ăn xong thì ngồi im, hai bàn tay úp trên đầu gối, nhìn ra cửa.
Bên trong gian đá, ngọn đèn nhỏ cháy cạnh cái bệ. Từ chỗ lão ngồi, thấy được mép tấm vải chàm phủ Trống.
– Hôm nay nó bắn hai lần. – Lão nói, không ngó gã. – Mai nó nhớ.
Gã ngẩng lên, không hiểu.
– Gỗ nhớ. – Lão nói. – Sừng nhớ. Dây nhớ. Bắn lần đầu, cái gì cũng còn lạ với nhau. Bắn hai lần, chúng bắt đầu quen. Mai mà bắn, nó đi thẳng hơn hôm nay.
Gã gật. Gã không hỏi lão biết thế từ đâu. Lão cũng không nói. Lão đã làm nỏ cả đời trước. Có những thứ lão biết mà không nhớ đã học ở đâu.
– Ngươi sợ không? – Lão hỏi.
Gã nghĩ lâu.
– Bẩm, lúc chờ thì sợ. – Gã nói. – Lúc nghe bảo chưa, tiểu nhân sợ nhất. Bắn rồi thì hết.
Lão gật. Lão cũng thế. Đời trước, lão không sợ lúc gỗ gãy, sợ lúc gỗ chưa gãy mà sắp gãy. Cái chờ bao giờ cũng nặng hơn cái tới.
Lão ăn nốt bát canh, vịn khung cửa mà đứng lên.
* * *
Tối, lão ngồi trong gian vua.
Gian không rộng. Án gỗ kê sát vách, đèn đặt ở mép án. Vua ngồi sau án. Người áo xanh ngồi ở góc, sổ mở. Lão tướng đứng trước án. Người áo nâu đứng ở cửa. Lão ngồi ở góc bên kia, trên một cái ghế thấp, cây nỏ bọc vải dựa vách cạnh chân. Không ai gọi lão tới. Lão tự tới, ngồi đó, không ai đuổi.
Lão tướng nói trước.
– Bẩm bệ hạ, người cưỡi ngựa xám chưa xuống ngựa lần nào. – Lão tướng nói. – Hai trận rồi, người ấy chỉ ngồi xem. Người ấy chưa đánh.
Vua gật. Bàn tay vua đặt phẳng trên mặt án, không động.
– Trên Ải này, chỉ có một người đứng nổi trước người ấy. – Lão tướng nói tiếp. – Người khổng lồ. Mà người khổng lồ phải giữ cổng. Người ấy xuống đánh thì ai giữ cổng?
Vua không đáp. Vua chờ.
Người áo nâu vẫn ở cửa, im. Lão thấy ông ngó lão tướng như ngó một người đang nói điều mình đã từng nói, ở một trận khác, với một người khác. Ông không tán thành. Ông không cãi. Ông để vua nghe.
– Lão phu xin bệ hạ gọi hai bà về Ải. – Lão tướng nói. – Người ngựa trạm về kinh mất ba ngày, từ kinh sang chợ biên thêm ngày rưỡi. Từ đó lên đây, chừng ấy đường nữa. Chín, mười ngày. Bên kia còn ngồi dưới chân Ải lâu hơn thế.
Lão ngồi trong góc, nghe. Rằm tháng Giêng, dưới địa thất, lão đã thấy hai người đàn bà khoác giáp hiện lên trong ánh tím, rồi mấy hôm sau lên núi, tới một nơi lão chưa đặt chân. Lão không xen. Việc ấy không phải việc của người làm nỏ.
Người áo xanh ngẩng lên khỏi sổ.
– Thần xin nhắc một lời. – Y nói. – Lời thủ lĩnh ba bộ nhắn xuống kinh trước rằm tháng Giêng: có mấy kẻ mặc áo người buôn mang muối, mang sắt lên đòi mua đường qua đèo, ba bộ chưa bán. Kẻ đòi mua thì vẫn còn đó.
Vua ngó y.
– Đường núi ấy, nếu ba bộ không giữ, người lạ đi xuống mất mấy ngày? – Vua hỏi.
– Bẩm, mười ngày đường núi. – Người áo xanh nói. – Xuống tới dưới xuôi, sau lưng Ải. Không qua Ải.
Gian im. Ngọn đèn cháy nhỏ. Lão nghe tiếng gió bấc ngoài kia lùa qua mái.
Vua ngồi im lâu. Ngoài cửa, có tiếng lính đổi canh, tiếng giáo chạm vào nhau khe khẽ, rồi tiếng chân xa dần về phía mặt tường. Lão thấy vua không nhìn ai. Vua nhìn ngọn đèn. Lão biết cái nhìn ấy. Đó là cái nhìn của người đang cân hai thứ trên một cái cân không có quả cân.
Vua không nói về chuyện viết thư. Lão nghe người ta kể, trước khi rời chợ biên, vua đã bảo người chị: có việc, bà cứ quyết.
Vua ngẩng lên.
– Hai bà giữ đường núi. Ải, ta giữ. – Vua nói.