Chương 32: Bất vấn xuất thân

Tờ mờ sáng mười bảy, cửa Bắc mở. Bốn trăm người lặng lẽ đi qua cầu kéo. Ba trăm binh sĩ giữ thành, là những người khỏe nhất Vũ Thành chọn ra được, giáp da đã vá lại, giáo mác đã mài. Một trăm nghĩa binh tự nguyện, phần lớn là người các làng phía Bắc bị giặc đốt từ tháng Chạp, xin theo quân để về xem làng mình còn gì. Hai mươi cỗ xe bò chở gạo, đủ ăn mười lăm ngày, lọc cọc lăn theo sau. Yết Kiêu dẫn mấy chiếc thuyền nan chở thêm gạo, ngược sông theo quân tới Bến Dâu rồi mới quay về. Ba mươi mốt lính bệnh Đại Hạo ở trại cũ, mới hơn chục người đứng dậy được, chưa đi nổi sáu ngày đường. Lạc Thiên cho người ra trại nói với Lương Thiết Trụ: lời hứa vẫn còn, đợt sau. Đi đầu là Dã Tượng. Không cưỡi ngựa, vì không con ngựa nào trong thành chở nổi y. Y đi bộ, cây côn sắt vác trên vai, mỗi bước chân dài bằng người khác bước hai bước. Đi cạnh y là một lão hàng binh Đại Hạo tên Điền Sơn, người cùng ăn một nồi với Mạnh Lão Tam suốt một tháng dưới chân tường Đông. Tháng Chạp năm ngoái, lão theo đoàn quân Thạch Bá Khôn từ Ải Bắc tràn xuống, biết đường nào qua sông, chỗ nào có giếng, làng nào đã bị đốt. Hôm qua, lão tự tới xin dẫn đường. – Lão Tam đi được, – lão nói, cúi đầu, – tiểu nhân cũng đi được. Lạc Thiên đứng ở đầu cầu kéo tiễn quân. Trước khi Dã Tượng đi, hắn đưa cho y một tấm lệnh bài bằng gỗ, trên khắc ba dòng chữ. Chữ do chính tay hắn viết, Trạng Quỳnh chê xấu, hắn vẫn giữ. – Dọc đường có phỉ. – Hắn nói. – Gặp phỉ, cứ theo ba dòng này mà làm. Dã Tượng cầm tấm lệnh bài, lật qua lật lại, rồi gãi đầu. – Bẩm, tiểu nhân không biết chữ. Lạc Thiên hơi sững lại. Rồi hắn bật cười, đọc cho y nghe. – Giết người, thì đền mạng. Cướp của, thì trả lại. Hạ vũ khí, thì tha. Dã Tượng lẩm bẩm nhắc lại ba lần, như đứa trẻ học thuộc lòng, rồi gật đầu thật mạnh, cất tấm lệnh bài vào trong áo. Yết Kiêu đứng bên cạnh, từ nãy tới giờ không nói gì. Tới lúc Dã Tượng quay người định đi, y mới lên tiếng. – Tượng huynh. Dã Tượng quay lại. – Đệ giữ thuyền. – Yết Kiêu nói. Dã Tượng nhe răng cười. – Ta đi tìm. Chỉ vậy thôi. Rồi người khổng lồ vác côn quay lưng, sải bước qua cầu kéo, dẫn bốn trăm người đi vào làn sương sớm phía Bắc. Lạc Thiên nhớ tới hai chữ Anh Linh Lục ghi cho hai người họ. Đợi. Tìm. Hắn không biết, rồi ai sẽ gặp được người ấy trước. * * * Chiều mười bảy, khắp bốn cửa thành và các chợ dán một tờ cáo thị mới. Triều đình thiếu người. Ai biết chữ, biết tính, biết việc, ngày mười chín tới sân Cần Chính điện dự thi. Không hỏi xuất thân. Không hỏi tuổi tác. Đỗ thì làm việc cho triều đình, ăn lương như quan. Cáo thị do Trạng Quỳnh viết. Chủ ý là của Lạc Thiên. Vị lão thần Hàn lâm viện đọc xong, tay run tới mức suýt xé rách tờ giấy. – Bệ hạ! – Lão quỳ sụp giữa thư phòng. – Khoa cử là quốc điển! Thi phải có kinh nghĩa, có thơ phú, có văn sách, phải thi Hương rồi mới thi Hội. Nay không thi kinh sử, không hỏi xuất thân, hạng người nào cũng cho vào sân rồng, còn ra thể thống gì! Lạc Thiên đặt bút xuống. – Lão đại nhân, triều ta hiện có chín người. – Hắn nói. – Trong chín người ấy, người thuộc kinh sử, có lão đại nhân. Người thuộc thơ phú, cũng có lão đại nhân. Người biết đếm thóc trong kho, chỉ có Đỗ chủ sự. Người biết tính một con đê cần bao nhiêu sọt đất, không có ai. Lão thần Hàn lâm há miệng. – Nước này bây giờ không thiếu người thuộc kinh sử. – Lạc Thiên nói tiếp. – Thiếu người biết đếm thóc. Đợi nước no rồi, ta mở khoa thi Hương, thi Hội, lão đại nhân chấm, được không? Lão thần Hàn lâm quỳ lặng một hồi, cuối cùng dập đầu một cái, không nói gì, lui ra. Trạng Quỳnh đứng bên cửa sổ, phe phẩy chiếc quạt rách, cười tủm tỉm. – Lão ta không giận. – Y nói. – Lão ta chỉ đang tính xem đợi nước no, lão còn sống không. Mà khoa cử vốn thuộc Lễ bộ. Lễ bộ bây giờ, là tại hạ. * * * Tối mười tám, Trạng Quỳnh lại tới thư phòng, lần này ôm theo một xấp giấy. – Bệ hạ nói, phải để dân ngoài kinh biết các anh linh là ai. – Y đặt xấp giấy lên án thư. – Nhưng không phải bằng cáo thị. Tại hạ nghĩ cả đêm qua. Dân quê không đọc cáo thị. Dân quê nghe hát. Lạc Thiên cầm tờ giấy trên cùng lên. Chữ viết nguệch ngoạc, gạch xóa chi chít. Nghe vẻ nghe ve, Nghe vè giữ thành. Kể chuyện rành rành: Ông tướng lặn sông, Đục thuyền giữa dòng. Ông già làm nỏ… – Vè. – Trạng Quỳnh nói, mặt nghiêm trang hiếm thấy. – Dài bốn mươi câu. Kể chuyện đêm lửa cửa Bắc, chuyện hai mươi thuyền lương chìm, chuyện đêm hai mươi bảy. Không có tên thật, chỉ có ông tướng lặn sông, ông già làm nỏ. Cuối bài chừa bốn câu cho ông khổng lồ vác côn; chuyện của y, còn chưa xảy ra. Mấy câu mở đầu, tại hạ cho có vần để dễ thuộc; thân bài, tại hạ viết cố cho vụng, vần chỗ được chỗ không. Vè hay quá, dân không nhớ. – Rồi sao? – Trong kinh có mấy ông xẩm mù, trước giặc tới vẫn đi hát ở chợ. Cho mỗi người một đấu gạo, dạy cho thuộc bài vè này, rồi cho họ đi khắp các làng, các chợ quanh kinh. Chợ này truyền sang chợ khác. Một tháng, hai tháng, rồi dân ngoài kinh cũng biết. – Y ngừng lại. – Tới ngày có thể dựng đền, người ta đã biết mình thắp hương cho ai. Lạc Thiên đọc lại bốn câu vè vụng về trên tờ giấy, rồi bật cười. – Một tháng, hai tháng. Hương Hỏa của ta không đợi được lâu vậy. – Tại hạ biết. – Trạng Quỳnh nhún vai. – Nhưng đền dựng được hôm nay, là đền trong kinh. Đền ngoài kinh, phải có lòng người trước. Lòng người, không mua được bằng Hương Hỏa. Chỉ có thể đợi. Lạc Thiên gấp tờ giấy lại, gật đầu. – Mỗi người hai đấu gạo. – Hắn nói. – Đi xa, ăn nhiều hơn. * * * Sáng mười chín, sân Cần Chính điện chật kín người. Không phải vài chục. Là hơn ba trăm. Có những thư lại cũ của các bộ, chạy loạn từ tháng Chạp, giờ mới dám quay về. Có những người giữ sổ cho các nhà buôn, tay lấm mực, ngón giữa chai sạn vì cầm bút. Có mấy vị sư trong chùa, có mấy ông đồ dạy trẻ ở các làng quanh kinh, áo the bạc màu, khăn vấn xộc xệch. Có một gã thợ rèn to như cột đình, đứng ngượng nghịu ở cuối hàng, nói mình không biết chữ, nhưng biết tính một lò sắt nấu bao nhiêu cân than. Có cả mấy gã trai trẻ nhà chài lưới, chữ nghĩa lõm bõm, nhưng mắt sáng rỡ. Và có một phụ nhân. Nàng chừng ba mươi tuổi, áo vải nâu, tóc vấn gọn, đứng một mình ở cổng, mãi không dám bước vào. Lính gác định xua đi. Lạc Thiên đứng trên bậc thềm nhìn thấy, giơ tay ra hiệu. – Dân phụ… – Nàng quỳ xuống giữa sân, cúi rạp đầu, giọng run run. – Nhà dân phụ trước buôn vải ở chợ Đông. Chồng chết tháng Chạp. Sổ sách cửa hàng mười năm nay, đều do dân phụ giữ. Cáo thị viết không hỏi xuất thân. Dân phụ… dân phụ không biết có được thi không. Cả sân rồng xôn xao. Vị lão thần Hàn lâm đứng trên thềm, mặt đỏ bừng, định nói gì đó. Trạng Quỳnh nhanh hơn. – Cáo thị do tại hạ viết. – Y cười hì hì. – Tại hạ viết "không hỏi xuất thân", không viết "chỉ nhận nam nhi". Hôm trước, tại hạ vừa thua một nữ tử ở chuyện tính toán. Tại hạ cũng muốn xem, còn nữ tử nào tính giỏi hơn tại hạ không. Lạc Thiên gật đầu. – Cho thi. * * * Đề thi chỉ có ba câu. Cũng do Trạng Quỳnh ra. Câu thứ nhất: Kho có một nghìn hai trăm thạch gạo, mỗi ngày một doanh ăn bốn mươi thạch. Từ mai, mỗi ngày thêm ba trăm người, cứ một trăm người ăn một thạch. Hỏi kho còn đủ mấy ngày? Câu thứ hai: Viết một tờ cáo thị, bảo dân đun nước mà uống. Viết sao cho người không biết chữ nghe người khác đọc một lần là hiểu. Câu thứ ba: Hai làng chung một con đê. Đê vỡ. Làng trên muốn đắp, làng dưới không chịu góp người, nói nước tràn xuống làng trên trước. Hỏi xử thế nào? Ông đồ dạy trẻ ngồi cắn bút cả buổi ở câu thứ nhất. Gã thợ rèn không đọc được đề, nhờ lính gác đọc cho nghe, rồi lấy than vạch lên nền gạch, tính ra đáp số trước cả mấy vị thư lại cũ. Mấy vị sư viết câu thứ hai rất hay, trích cả kinh Phật, dân nghe một lần chắc chắn không hiểu. Phụ nhân buôn vải tính xong câu thứ nhất trong thời gian một chén trà, câu thứ ba viết đúng một dòng: Bắt làng dưới góp gạo nuôi người làng trên đi đắp. Trạng Quỳnh đọc tới dòng ấy, ngửa cổ cười ha hả. Chiều hôm ấy, hai mươi ba người đỗ. Gã thợ rèn được đưa về Công bộ, coi xưởng nỏ cùng Cao Lỗ. Mấy gã trai nhà chài lưới được đưa về dưới trướng Yết Kiêu, học cách chép sổ thuyền bè qua lại trên sông. Phụ nhân buôn vải, người trong chợ gọi là Đào nương, được đưa vào kho Đông, làm thư lại dưới tay Đỗ chủ sự. Đỗ chủ sự sa sầm mặt như bị ép nuốt một chén thuốc đắng, nhưng tới chiều tối, khi nàng tính lại sổ kho một lượt, chỉ ra ba chỗ đám thư lại cũ trước khi bỏ chạy đã ghi khống, lão không nói gì nữa. Những hàng chữ sáng thoáng hiện lên trước mắt Lạc Thiên. 【Mở khoa thi, tuyển người hiền không hỏi xuất thân: Quốc Vận +1.】 【Quốc Vận: Suy Vi (15 → 16/100)】 * * * Trong hai mươi ba người đỗ, có một người khiến Trạng Quỳnh để ý. Người ấy chừng hai mươi lăm tuổi, tên là Ninh Viễn, tự xưng là thầy đồ dạy trẻ ở một làng nhỏ phía Bắc kinh thành, làng bị giặc đốt nên chạy vào kinh. Ba câu thi, câu nào cũng làm gần như không chê vào đâu được. Tính nhanh. Chữ đẹp. Cáo thị viết rõ ràng, dân nghe là hiểu. Câu thứ ba, viết đủ lý đủ tình, như một viên quan đã xử kiện nhiều năm. – Quá tốt. – Trạng Quỳnh nói với Lạc Thiên, lúc hai người đứng nhìn danh sách người đỗ trong thư phòng. – Một thầy đồ làng, viết một tờ cáo thị như thư lại phủ quan, xử kiện đê như tri huyện. – Còn đôi giày. – Lạc Thiên nói. – Giày da, mới được một, hai năm. Làng bị đốt, áo thì rách, giày vẫn còn tốt. – Bệ hạ tinh mắt. – Trạng Quỳnh gõ quạt lên lòng bàn tay. – Hắn nói mình người phía Bắc, cũng cố nói theo giọng ven kinh. Nhưng lúc hắn đọc bài, có mấy chữ hắn nói nhanh, nuốt đuôi. Là giọng hạ lưu sông Cái, đất Hoành Châu. Lạc Thiên im lặng một lúc. Giọng hạ lưu sông Cái. Trịnh Khê từng nói, dưới chân dây của Lục Phúc, có người lạ đứng đợi, áo quần sạch sẽ, ngựa béo, nói giọng hạ lưu sông Cái. Thư chúc mừng của Tống hầu tới kinh thành, nhanh hơn cả ngựa trạm. – Tai của Tống hầu. – Hắn nói. – Có thể. Cũng có thể không. – Trạng Quỳnh nhún vai. – Tại hạ chỉ đoán. – Vậy thì nhận hắn. Trạng Quỳnh ngẩn ra. – Cho hắn vào Hộ bộ. – Lạc Thiên nói. – Chỗ ngày nào cũng thấy sổ lương, sổ thuế, sổ thuyền bè. Hắn muốn thấy gì, để hắn thấy. Chiếc quạt trong tay Trạng Quỳnh dừng lại. Rồi y cười, cười rất chậm. – Để hắn thấy những gì bệ hạ muốn hắn thấy. – Ngươi dạy ta mà. – Lạc Thiên nói. * * * Tối mười chín, một người đưa thư từ phương Nam tới cửa Nam, áo quần lấm lem bùn đất, trên lưng đeo một ống tre bịt sáp. Thư của Thanh Vân. Từ hôm giải vây, Lạc Thiên đã cho người phi ngựa mang thư về hành cung Vân Sơn ở phương Nam, trong núi, cách kinh mười ngày đường; ngựa trạm đi gấp cũng mất sáu, bảy ngày. Tháng Chạp năm ngoái, tin Ải Bắc thất thủ vừa về tới, phụ hoàng đã sai người đưa đứa con gái út về đó cùng nhũ mẫu và mấy chục thị vệ, trước khi giặc kịp vây thành. Suốt gần hai tháng vây thành, không một lá thư nào tới được Vân Sơn. Lá thư hắn gửi, là lá thư đầu tiên. Trong thư, hắn báo tin phụ hoàng đã mất, thành đã giữ được, rồi dặn em cứ ở lại Vân Sơn, chưa được về. Hắn không viết vì sao. Hắn bóc sáp, rút ra tờ giấy cuộn tròn. Nét chữ nguệch ngoạc, có mấy chỗ nhòe đi, như có nước nhỏ lên trước khi mực kịp khô. Tam ca, Muội đọc thư tam ca ba lần. Lần thứ ba, muội mới tin là thật. Tam ca bảo muội ở lại. Muội nghe lời. Muội ở đây, sáng nào cũng thắp hương cho phụ hoàng, thắp cả cho những người trong thư tam ca kể. Nhũ mẫu nói muội thắp nhiều quá, hết cả hương trong hành cung. Nhưng ngày giỗ trăm ngày của phụ hoàng, muội phải về. Tam ca có ngăn, muội cũng về. Còn nữa, người trong kinh nói tam ca là phế vật. Muội chưa bao giờ tin. Giờ họ không dám nói nữa, phải không? Thanh Vân. Lạc Thiên đọc xong, ngồi im rất lâu. Hắn nhớ tiểu muội. Mười lăm tuổi, gầy nhỏ, lúc nào cũng lẽo đẽo theo sau hắn ra bờ ao câu cá, khi cả hoàng cung đều quay lưng với vị tam hoàng tử không khai nổi một kinh mạch. Tiểu muội là người duy nhất chưa từng gọi hắn là phế vật. Hắn khẽ cười. Rồi nụ cười ấy tắt đi. Giỗ trăm ngày của phụ hoàng, là khoảng đầu tháng Tư. Còn hơn một tháng rưỡi. Tới lúc ấy, Hương Hỏa trong trống đã cạn. Tới lúc ấy, kẻ đang đếm từng ngày rằm ở phương Bắc, đã đếm thêm được một lần nữa. Huyết mạch Lạc Long kế tiếp. Hắn gấp lá thư lại, cất vào trong ngực áo, sát chỗ vết đao đang lên da non. 【Hương Hỏa cổ: 265.】
Chương trước Chương tiếp
Chọn chương
Bình luận
Báo lỗi chương
Chỉnh chữ