Sáng hai mươi lăm, Thạch Bá Khôn dẫn đoàn xe lương qua đỉnh đèo, xuống con dốc đá mùa thu y đã đi lên.
Đoàn xe rời trấn từ hôm mười tám, sau tiền quân một ngày. Bảy ngày đường. Xe nặng, đường quan lộ phía Nam lầy mấy khúc vì mưa phùn, có hôm cả đoàn chỉ đi được nửa chặng. Trâu kéo xe gầy đi trông thấy. Hai cỗ gãy trục ở chân đèo phía Bắc, phải bỏ lại, chia lương sang xe khác. Y không đếm lại số xe. Y biết còn đủ.
Cột mốc trên đỉnh vẫn đứng đó, cột đá cao ngang ngực, chữ khắc đã mòn. Mùa thu, y đi qua nó hai lần. Lần tới, đi giữa đại quân. Lần về, đi sau cùng, khi những người khác đã qua hết, và y ngoái lại nhìn cái cổng đá dưới kia một lần trước khi khuất sau mỏm đá. Hôm nay y không ngoái. Y đi xuống.
Gió bấc thổi từ sau lưng. Trời mây cao, xám, không nắng mà không mưa. Đường đèo khô, đá dưới bánh xe kêu lục cục. Người đánh xe phải chèn bánh bằng gỗ ở những khúc dốc gắt, đẩy từng xe xuống, chậm. Y đi bộ bên đầu đoàn, dắt ngựa.
Giữa dốc, một cỗ xe trượt bánh.
Bánh sau bên trái lọt vào một khe đá, xe nghiêng, mấy bao gạo trên cùng tuột dây, lăn xuống dốc. Con trâu kéo xe rống lên, chân trước khuỵu. Người đánh xe nhảy xuống, ôm lấy càng, ghì. Mấy người phu đi sau chạy tới, đỡ thành xe. Xe không đổ. Mà bánh kẹt cứng trong khe, kéo không lên.
Y đi ngược lại, đứng ngó cái bánh xe. Trục chưa gãy. Nan chưa gãy. Chỉ kẹt.
Một người phu bảo bỏ xe lại, chia gạo sang xe khác như hai cỗ ở chân đèo. Y lắc đầu. Xe sau đã đầy. Chia sang thì xe sau chậm thêm, có khi gãy luôn.
– Dỡ hết xuống. – Y nói. – Khiêng tay qua khúc này. Xe không thì nhấc lên được.
Người ta dỡ. Từng bao gạo, từng sọt muối, chuyền tay nhau xuống tới chỗ dốc thoai thoải. Xe nhẹ rồi, sáu người nhấc bánh khỏi khe, đẩy qua. Chất lại. Mất gần một canh giờ. Cả đoàn đứng chờ sau lưng, không ai kêu.
Y biết Thác Liệt mà gặp cái xe này thì sẽ không làm thế. Người ấy sẽ bỏ cái xe. Y không bỏ. Lương là thứ y giữ. Mùa thu y đã thấy một đạo quân dừng lại vì hết lương. Y không muốn thấy lần nữa.
* * *
Xế chiều, đầu đoàn mới xuống tới chỗ đồng trống bắt đầu.
Y dừng lại.
Trại của tiền quân trải ra trước mặt y, ngoài tầm nỏ, từ chân đồi phía Đông tới mép đồng phía Tây. Lều thưa hơn y nghĩ. Kỵ Tây Bắc dắt ngựa đi uống nước ở con suối dưới chân dốc. Khói bếp bốc lên từ nhiều chỗ.
Ở giữa trại, cạnh một đống lửa đã tàn, người ta chất thang. Thang gãy. Chất thành đống cao hơn đầu người. Gọng gãy, nấc gãy, dây mây đứt, có cây còn nguyên mà một bên gọng sứt mất một khúc. Mấy người lính đang chặt thang gãy làm củi.
Xa hơn, ở chỗ đất trũng gần chân đồi phía Đông, có một khoảng đất mới lấp. Đất đỏ, còn tơi, chưa có cỏ. Rộng. Y ngó khoảng đất ấy giây lát, rồi ngó đi chỗ khác.
Y ngẩng lên nhìn cái cổng.
Nó vẫn ở đó, như mùa thu. Tường đá chắn giữa hai vách. Cửa lớn đóng. Trên trán cổng, hình người cầm giáo vẫn quay mặt về phía Bắc. Chân tường, mấy cây thang đổ còn nằm đó, chưa ai kéo về.
Và trên nóc cổng, người khổng lồ lại đứng.
Y nhận ra cái dáng ấy từ xa. Cao, thẳng, cây thương dựng bên mình. Mùa thu, y đã ngó cái dáng ấy suốt mấy chục đêm. Hôm qua, theo lời một người lính tiền quân y gặp ở chân đèo, người khổng lồ đã nhảy từ nóc xuống sân giữa trận, quét một vòng, và nửa trại phải lùi. Hôm nay, người ấy đã lại ở trên nóc, chỗ cũ, dáng cũ.
Y không ngạc nhiên. Y chỉ thấy mệt.
* * *
Lều của Thác Liệt ở giữa trại, không to hơn lều khác bao nhiêu. Trước lều, cây thương cán sắt dựng trên giá. Hai thân binh đứng gác.
Y vào. Người ấy ngồi trên một tảng đá phủ da thú, đang ăn, cái bát gỗ trong tay. Người ấy không đứng dậy. Y chắp tay.
– Bẩm tướng quân, xe lương tới.
– Đủ mấy ngày? – Thác Liệt hỏi, không ngẩng lên.
– Bẩm, cho tiền quân hai mươi ngày, nếu ăn như bây giờ. – Y nói. – Mười lăm ngày, nếu thêm người.
Người ấy gật. Người ấy ăn tiếp. Không hỏi thêm.
Y đứng chờ. Y nghĩ người ấy sẽ hỏi về đường, về hai cỗ xe gãy ở chân đèo, về đàn trâu gầy rộc sau bảy ngày kéo. Người ấy im. Về lương, người ấy chỉ cần một câu. Đối với người ấy, lương là thứ phải có, như nước phải có trong suối. Có thì thôi. Không có thì lấy ở đâu đó.
– Mạt tướng lui. – Y nói.
Người ấy phẩy tay.
Y ra khỏi lều. Bên ngoài, gió bấc đã mạnh hơn. Y nghĩ tới hôm qua. Người ấy đã ngồi trên lưng ngựa cả ngày, ở mép đồng, không xuống ngựa lần nào, nhìn quân mình leo lên rồi rơi xuống. Chạng vạng, cho thổi tù và rút. Không giận. Không chửi ai. Ăn cơm, ngủ. Sáng nay cho đóng thang mới.
Y không biết người ấy nghĩ gì. Mà y biết người ấy chưa thua. Một ngày thang gãy, với người ấy, chỉ là một ngày đi xem chỗ đất.
Trước khi về chỗ xe lương, y đi ra mép đồng, tới sát chỗ tầm nỏ bắt đầu. Lính tiền quân đứng gác ở đó ngó y, nhận ra giáp của một viên tướng, không cản.
Từ chỗ ấy, y thấy được chân tường. Thấy cái vòm. Và thấy, nép bên kia vòm, sát chân tường mặt Bắc, cái đền gỗ nhỏ của người dưới bản.
Nó còn nguyên. Mái không cháy. Trước đền, mấy chân nhang cắm trong cái vò cát vẫn còn. Giữa một bãi đất ngổn ngang thang gãy, mũi tên cắm, đá rơi, cái đền nhỏ ấy đứng như chưa có trận nào đi qua trước mặt nó.
Y đoán Thác Liệt đã gạt lời ai đó xin đốt. Vì sao, y chịu. Y nghĩ tới đám người đội nón lặng lẽ đi ra cổng Tây lúc trăng còn treo hôm mười bảy, và nghĩ, nếu họ tới đây trước, cái đền ấy đã thành tro. Thác Liệt không đốt đền. Trước mặt trại người ấy, lệnh người ấy còn, cũng chẳng ai khác dám đốt.
* * *
Xe lương xếp thành vòng ở rìa trại phía Tây, gần chân vách, chỗ đất cao, khô. Y cho dựng lều giữ lương ở giữa vòng xe. Người giữ lương là những người trấn binh cũ, phu của y từ trấn, những người mùa thu đã đứng trong hàng của y. Họ quen y. Y quen họ.
Cuối chiều, y đi một vòng quanh vòng xe. Một người phu già ngồi trên càng xe, đang khâu miệng một cái bao tải bằng kim tre, chỉ se từ vỏ cây. Thấy y, ông đứng dậy.
– Ngồi. – Y nói.
Ông ngồi xuống. Y đứng bên cạnh, ngó ông vá. Mũi kim đi chậm, đều, mỗi mũi kéo chặt. Tay ông nứt nẻ, đầu ngón đen sạm.
– Hôm qua ông ở đâu? – Y hỏi.
– Bẩm, ở sau, gánh nước. – Ông nói. – Không lên.
– Thấy gì không?
Ông ngừng tay. Ông ngó về phía cái cổng, lâu tới mức sợi chỉ trong tay chùng xuống.
– Bẩm, thấy người trên nóc nhảy xuống. – Ông nói. – Từ đây ngó thấy. Nhảy xuống như người ta nhảy từ bờ ruộng xuống ruộng. Đất dưới chân tiểu nhân cũng rung.
Ông cúi xuống vá tiếp. Y để ông yên.
Mùa thu, ông lão ấy cầm giáo trong hàng của y, đêm nào cũng ngó lên cái dáng trên nóc. Mùa này, người ta đưa ông cái kim với cuộn chỉ, bảo ông ngồi sau xe. Ở phía bên kia vòng xe, mấy người phu khác đang nấu cơm trong một cái nồi đồng lớn, khói bốc lên, mùi gạo cũ lẫn mùi củi thông. Một người múc một bát, mang tới đặt cạnh ông già trên càng xe. Ông gật, không ngẩng lên, tay vẫn đưa kim. Hơi cơm bốc lên mỏng dần, rồi bát cơm nguội bên cạnh ông. Y biết ông muốn nói gì mà không nói ra. Mùa thu, ông đã thấy người ấy đứng trên nóc. Mùa này, ông thấy người ấy nhảy xuống. Ông không muốn thấy người ấy làm gì nữa.
* * *
Lúc mặt trời sắp lặn, có người tới chỗ vòng xe.
Một người. Cái nón vành rộng che gần hết nửa mặt trên, áo màu đất, sau vai buộc một cái bọc dài. Đi một mình. Lính giữ lương chặn lại. Người ấy không cãi, chỉ đứng chờ, tới khi y ra.
Y đã đoán người ấy là ai từ lúc thấy cái nón. Mấy chục người đội nón như thế đã ra cổng Tây Vọng Nam rạng mười bảy, trước tiền quân. Y không biết họ đi đường nào. Giờ thì y biết họ đã tới đây.
Người ấy không bỏ nón. Vành nón trễ xuống, y chỉ thấy một khúc cằm không râu. Người ấy chắp tay, không cúi.
– Thạch tướng quân. – Người ấy nói. Giọng khàn, như người bị khói hun lâu ngày. – Toán của ta cần lương. Đủ cho ba mươi người, mười ngày.
Y nhìn hai bàn tay người ấy. Mu tay lấm tấm những vết sẹo nhỏ, cũ, chồng lên nhau, như tay người cả đời làm một việc với lưỡi sắc.
– Lương này cho tiền quân. – Y nói. – Có sổ.
– Toán của ta cũng là người của Đại Hạo.
– Toán các ngươi không có tên trong sổ.
Mặt người ấy vẫn như cũ. Người ấy im một lúc, rồi nói tiếp, như câu trước chưa từng nói.
– Đông cung cần một người biết đường vách Tây. – Người đội nón nói.
Y không đáp ngay.
Y biết người ấy hỏi gì. Mùa thu, có năm mươi người của y đã men đường vách Tây vòng ra sau lưng Ải, xuống tới cái khe trên đường về bản thì bị chặn, hạ giáo. Người bên kia thả họ về, không giữ ai. Về rồi, họ kể lại cho y nghe: đường vách Tây đi thế nào, chỗ nào leo được, chỗ nào trượt. Năm mươi người ấy giờ đang ở đây, trong đám phu giữ lương của y, hoặc trong đám phu gánh đồ của tiền quân.
Người đội nón muốn một trong số họ.
Y nghĩ tới buổi sáng năm mươi người ấy về. Họ đi ra từ cái cửa nhỏ kia, từng người một, nối thành một hàng dài qua đồng trống, không trói, không giáo. Y ngồi trên ngựa chờ họ ở đầu trại, hỏi đủ năm mươi chưa. Một gã đội trưởng đáp đủ. Bên kia không giữ ai, không đổi lấy cái gì. Y đã nhận người, đã ghi, đã không nói gì.
Họ đã đi đường ấy một lần. Họ đã được tha một lần. Y không đưa họ đi lần nữa, cho một toán người không quân hiệu, đi làm một việc y không biết là việc gì.
– Người của ta đi đường ấy một lần rồi. Không đi lần nữa. – Khôn nói.
Người đội nón nhìn y lâu. Không giận. Chỉ nhìn, như người đang ghi nhớ một khuôn mặt để sau này kể lại.
– Thạch tướng quân nhớ cho, trong kinh có người đọc tên những ai không giúp. – Người ấy nói.
– Ta nhớ. – Y nói.
Người ấy quay đi. Không cãi thêm. Không xin thêm. Bước đi nhẹ, không gây tiếng, xuyên qua trại tiền quân về phía chân vách Tây, rồi khuất.
* * *
Y gọi một người phu đứng gần lại.
– Người dẫn mặt sẹo trong toán năm mươi, ngươi biết chứ?
– Bẩm, biết.
– Tìm gã. Bảo gã, đêm nay toán của gã ngủ trong vòng xe lương. Không ai ra ngoài. Ai gọi, cũng không ra. Ai hỏi, bảo là lệnh của ta.
Người phu đi. Một lúc sau, y thấy từ phía trại phu gánh đồ, từng người, từng người đi về phía vòng xe, chui qua khe giữa hai cỗ xe, tìm chỗ nằm giữa những bao gạo. Người dẫn mặt sẹo đi sau cùng. Tới chỗ y, gã dừng lại, cúi đầu, không hỏi. Y gật. Gã đi vào.
Y quay vào lều giữ lương.
Trong lều có một cái án gỗ nhỏ, một ngọn đèn. Cuốn sổ lương nằm giữa án. Ở góc án là cái hộp nhỏ sơn đen y mang theo từ trấn. Y ngó nó. Trong ấy có dòng lệnh không ngày năm ngoái, có lá thư từ trên Ải. Giờ, nếu người đội nón kia giữ lời, sẽ có thêm một thứ nữa nằm đâu đó ở Hạo Kinh: một cái tên. Tên y.
Y không mở hộp. Y mở sổ lương, ghi: ngày hai mươi lăm, xe lương tới chân Ải, đủ cho tiền quân hai mươi ngày. Y không ghi chuyện người đội nón. Chuyện ấy không phải chuyện lương.
Y thổi tắt đèn, ra ngoài.
Trời đã tối. Đầu đêm không trăng. Trại tiền quân lốm đốm lửa. Trên nóc cổng đá, mấy đốm đuốc đi lại chậm. Cái dáng cao không thấy nữa trong bóng tối, mà y biết nó vẫn ở đó.
Y đứng ở rìa vòng xe, chỗ đất cao, ngó về phía vách Tây. Vách tối đen, dựng lên trên nền trời có sao. Mùa thu, năm mươi người của y đã men vách ấy trong đêm.
Có cái gì đó động ở chân vách. Y nheo mắt. Không phải đuốc. Không phải lửa. Những dáng người thấp, đi thành hàng, nối nhau, từ phía trại tiền quân đi ra, dọc mép đồng, về phía vách. Người nào trên đầu cũng có một vành tròn.
Đêm ấy, từ chỗ lều xe lương, Khôn thấy mấy chục cái nón vành rộng đi về phía vách Tây, không đuốc.