Rạng hai mươi ba, Thác Liệt cho nhổ trại khi trời còn xám.
Y không cần ai đánh thức. Y ngủ ít, ngủ ngồi, quen thế từ những năm ở biên ải Tây Bắc, nơi đêm nào cũng có thể có người trèo qua rào. Trước khi trại thức, y đã đứng ngoài lều, giáp đã buộc, cây thương cán sắt dựng bên cạnh. Gió bấc thổi từ sau lưng, xuôi theo con dốc xuống phía Nam. Trên sườn đèo, lửa trại đêm qua đã tàn, chỉ còn những vệt tro đen loang trên đá như vết bỏng trên da.
Quân dậy, cuốn lều, gánh đồ. Không có gì nhiều để cuốn. Y đã dặn từ lúc ra cổng: mang đủ ăn năm ngày, còn lại thì lấy ở đường. Mấy làng ven quan lộ phía Nam đã cho quân y thóc, cho trâu, có làng cho không cần hỏi, có làng phải hỏi bằng giáo. Y không nhớ làng nào. Y chỉ nhớ quân y không đói.
Con dốc từ đỉnh xuống tới đồng trống là đá. Đá vụn, đá tảng, đá lở, những khúc đường người ta xếp đá thành bậc từ đời nào. Kỵ Tây Bắc xuống ngựa, dắt. Ngựa miền ấy quen dốc, mà dốc đá này lạ, đá vụn trôi dưới chân, có con khuỵu chân trước, người dắt phải ghì đầu nó lại. Y không xuống ngựa. Con ngựa xám của y đi theo y đã tám năm, nó biết chỗ nào đặt chân. Y để nó tự chọn.
Phu đi sau cùng, cách quân bộ một quãng. Họ là người trong trấn, trấn binh cũ, những kẻ mùa thu đã đứng trong hàng của viên tướng giữ lương. Họ gánh đồ, gánh tên, gánh nồi. Xuống tới khúc dốc nhìn thấy được đồng trống bên dưới, y thấy mấy người phu dừng lại. Họ không ngó xuống chân. Họ ngó về phía trước, về phía cái cổng còn khuất sau một mỏm đá. Mặt họ trắng ra.
Họ đã thấy cái cổng ấy rồi. Mùa thu.
Một người đội trưởng quất roi xuống đất cạnh chân họ. Họ gánh tiếp. Y không bảo người đội trưởng ngừng tay. Y chỉ dặn phó tướng: tới nơi, đám phu ấy hạ trại sau cùng, xa cổng nhất, đêm nay không ai phải đứng gác. Người đã sợ một cái cổng thì đừng để họ đứng ngó nó suốt đêm. Nỗi sợ ấy lây sang người khác nhanh hơn bệnh.
Phó tướng hỏi có cho họ cầm giáo không. Y bảo không. Cho họ gánh. Gánh giỏi thì cho ăn đủ. Ai bỏ trốn về phía cổng thì để họ đi, không đuổi. Một người bỏ trốn sang bên kia là thêm một miệng ăn cho bên kia.
Gần trưa, đường bớt dốc. Những tảng đá to lùi lại hai bên, nhường chỗ cho cỏ, cho bụi gai, cho mấy cây thông còi cọc mọc nghiêng theo chiều gió. Phía trước, con đường mở ra.
* * *
Quá trưa hai mươi ba, Thác Liệt ghìm con ngựa xám ở mép đồng trống, ngoài tầm nỏ, ngẩng lên nhìn cái cổng đá.
Y đã nghe tả nó. Viên tướng giữ lương tả kỹ, đứng dưới đầu ngựa y mà tả, không thừa một chữ. Y đã vẽ nó trong đầu suốt sáu ngày đường. Giờ nó ở trước mặt y, và y thấy viên tướng ấy tả đúng.
Đồng trống dài, bằng, cỏ khô, chạy thẳng tới chân một con dốc ngắn. Cuối dốc là cổng. Cổng đá chắn ngang giữa hai vách núi, như một cái nêm đóng vào kẽ. Tường cao gấp bốn, gấp năm lần người, đá xếp khít, không vữa. Giữa cổng là một cái vòm, cửa lớn bằng gỗ bịt sắt đóng kín. Bên hông vòm, một khung cửa hẹp, người lách qua còn phải nghiêng vai, cũng đóng.
Vách bên Đông dựng đứng, đá trơ, không một bụi cây. Vách bên Tây thì dốc hơn mà không đứng, có cây mọc bám, có những gờ đá chìa ra. Người leo được. Ngựa không.
Y nhìn lên trán cổng.
Phía trên vòm, người ta khắc vào đá một hình người. Người ấy cao, đứng thẳng, cầm một cây giáo dựng bên mình, mặt quay về phía Bắc, tức là quay về phía y. Nét khắc sâu, mép nét đã sẫm vì mưa nắng, không còn là nét mới. Ai đi lên con dốc này cũng phải thấy hình ấy trước khi thấy cửa.
Phó tướng của y dừng ngựa bên cạnh, cũng ngó lên.
– Bẩm tướng quân, đó là người khổng lồ Thạch tướng quân nói.
– Khắc một người đá lên cổng, để dọa trẻ con. – Thác Liệt nói.
Phó tướng im. Đám thân binh sau lưng có người cười khẽ. Y không cười. Y không nói để người ta cười. Y nói điều y thấy. Người ta khắc hình người lên cổng khi người ta sợ cổng không đủ. Một cái cổng đủ thì không cần ai đứng trên trán nó.
Mà trên nóc cổng, có một người thật.
Y thấy người ấy ngay từ lúc dừng lại. Đứng giữa nóc, cao hơn tường một đoạn dài, cao hơn mọi người lính đứng quanh. Cầm một cây thương cán dài, dựng bên mình, đúng như hình khắc. Đứng yên. Không chỉ trỏ, không quát, không đi lại.
Y nhìn người ấy lâu.
Y là Võ Thánh. Y lên bậc ấy năm hai mươi chín tuổi, sau một trận ở biên ải mà y không kể với ai. Từ đó, y nhìn một người là biết người ấy đứng ở bậc nào. Không phải bằng mắt. Bằng một thứ ở sau mắt, thứ người không ở bậc ấy không có. Người trên nóc cổng kia, y biết, thấp hơn y một bậc. Thấp hơn bao nhiêu trong bậc ấy, từ đây y không biết. Y chỉ biết người ấy không phải người thường, và không phải người mới.
Một bậc là đủ. Y đã đánh nhiều người thấp hơn y một bậc. Chưa ai đứng được tới cuối.
* * *
Y cho quân hạ trại ngoài tầm nỏ, ở chỗ đồng trống bắt đầu ngả lên phía đèo. Xong, y một mình cưỡi ngựa đi dọc mép đồng, từ chân vách Đông sang chân vách Tây.
Đất ở đây còn vết trại mùa thu. Những lỗ cọc lều thành hàng, cỏ đã mọc lại trong lòng lỗ. Mấy bao tải mục nằm bên một mô đất, mốc xanh, chuột khoét thủng, bên trong không còn gì. Một cái nồi đồng thủng đáy úp sấp trong bụi gai. Người đóng trại ở đây mùa thu đã đợi lâu, đã ăn hết những thứ mang theo, rồi đi. Y nghĩ tới viên tướng giữ lương, người trông bình thường, nói ngắn, mắt lạnh, đã ngồi ở đây gần một tháng. Y không khinh người ấy. Y chỉ không muốn giống người ấy.
Tới chân vách Tây, y cho ngựa đứng, ngẩng lên.
Vách dốc. Có cây, có gờ đá. Đường leo từ chân vách lên tới ngang mặt tường thành phải men theo gờ, y ước chừng dài gấp ba chiều cao tường. Người khỏe, không mang gì, leo được, mà chậm. Mang giáo, mang khiên thì chậm hơn. Có chỗ đá lở chất thành đống ở chân vách, ngay cạnh mép tường, như ai đó đã đổ một xe đá ở đấy rồi quên.
Y nhìn đống đá ấy. Đống đá cao tới gần nửa tường. Từ đỉnh đống đá, bám vào vách, người leo lên tới ngang mặt tường không còn xa.
Y không nói gì. Y nhớ chỗ ấy.
* * *
Quay về phía vòm cổng, y thấy cái đền.
Nó nép sát chân tường mặt Bắc, phía bên kia vòm, nhỏ, thấp hơn vai người, bốn cột, ba mặt ván, mái phên. Gỗ đã xỉn màu qua một mùa đông. Bên trong, trên tấm ván kê ngang, có một cái vò sứt miệng đựng cát, cắm đầy chân nhang. Mấy nén nhang chưa tàn hết, khói mỏng bốc lên, gió bấc thổi dạt về phía tường. Có cả mấy bó hoa dại, mấy cái bánh gói lá đặt trên một tảng đá phẳng.
Người bên kia ra thắp ở đây. Mới chiều qua. Ngay trước khi y tới.
Phó tướng theo y tới, nhìn cái đền, nhìn mấy nén nhang.
– Bẩm tướng quân, đốt nó đi. – Phó tướng nói. – Người trên tường nhìn xuống thấy đền mình cháy, lòng sẽ rối.
Y ngó cái đền. Gỗ đền là gỗ thang. Y nhận ra những nấc chặt đều trên mấy cây cột, những lỗ đục để xỏ chốt. Người bên kia lấy thang bên này bỏ lại mùa thu mà dựng đền. Y thấy cái ấy buồn cười, mà cũng không buồn cười.
Đốt đền thì người trên tường giận. Người giận thì đứng lâu hơn trên tường. Y không cần người bên kia đứng lâu hơn. Y cần họ bỏ tường.
Mà y cũng không đốt vì một lẽ khác, lẽ y không nói ra. Y không đánh nhau với hương. Hương là thứ người ta thắp khi người ta sợ. Y không đốt nỗi sợ của người khác. Y để nó đấy, cho người ta sợ thêm.
– Để nó đấy. Ta đánh cổng, không đánh hương. – Thác Liệt nói.
Phó tướng cúi đầu, không cãi.
Y biết, ở Hạo Kinh, có người nghĩ khác y. Có người nuôi những kẻ đội nón vành rộng, đi đêm, không quân hiệu, chuyên làm những việc y không làm. Sáng ra quân, Khôn báo họ đã ra cổng Tây Vọng Nam trước khi trời sáng. Y biết từ trước khi Khôn báo. Họ đi đường khác. Họ muốn đốt gì thì tự tìm đường mà đốt. Trước mặt trại y, cái đền này không ai đụng tới.
* * *
Chiều ngả, quân y hạ xong trại.
Y cho người lên đồi phía Đông chặt cây. Đồi ấy có rừng thưa, thông và sồi lẫn nhau. Tiếng rìu vang suốt buổi chiều, tiếng cây đổ ầm ầm, tiếng người hò kéo. Thợ trong quân đóng thang ngay dưới chân đồi: hai cây dài làm gọng, những cây ngắn làm nấc, buộc bằng dây mây, chốt bằng gỗ. Y không cần thang đẹp. Y cần thang nhiều.
Ở giữa trại, mấy chục người khiêng một thân cây thông lớn nhất, cưa ngọn, chặt cành, vót đầu, bọc đầu bằng một miếng sắt tháo từ xe. Súc gỗ ấy để húc cổng. Người khiêng nó sẽ đi dưới mấy tấm mái gỗ đóng vội, che đầu khỏi đá trên tường rơi xuống.
Y đi dọc trại, xem. Không nói nhiều. Chỗ nào thang buộc lỏng, y chỉ, người ta buộc lại. Chỗ nào người ta ngồi nghỉ, y đi qua, người ta đứng dậy làm tiếp.
Thân binh mang cơm tới. Y ăn đứng, bên lều. Cơm gạo đỏ lấy ở làng nào đó dưới quan lộ, nấu với thịt trâu khô. Y ăn hết, không biết ngon hay dở.
Trời tối. Đầu đêm không trăng. Trên tường bên kia, mấy đốm đuốc đi lại, chậm. Trên nóc cổng, người khổng lồ vẫn đứng, chỉ còn là một cái dáng đen cao trên nền trời có sao.
Viên tướng giữ lương có kể, mùa thu, ban đêm, từ trên tường ấy có tiếng đàn, quân nghe tới đâu thì lòng chùng tới đó, sáng ra trại vơi người. Đêm nay y dỏng tai nghe. Không có đàn. Chỉ có gió bấc thổi qua kẽ đá, và tiếng rìu đẽo thang còn vọng lại từ chân đồi.
Y không bận lòng. Lính y là người Tây Bắc, không phải lính của Khôn. Nhà họ xa, họ đã quên đường về từ lâu.
* * *
Đầu canh hai, y gọi các đội trưởng tới trước lều.
Không có bản đồ. Y không dùng bản đồ khi cái cổng ở ngay trước mặt. Y bảo họ đứng ngoài lều, ngó lên cổng trong đêm, rồi nói.
– Thang dựng dọc tường, hai bên vòm. – Y nói. – Không dựng một chỗ. Dựng khắp. Để người trên tường phải chạy.
Các đội trưởng gật.
– Súc gỗ đi giữa, vào thẳng cửa lớn. Người trên nóc sẽ ném đá xuống chỗ súc gỗ. Cứ để hắn ném. Hắn ném xuống đấy thì hắn không ném chỗ khác.
Một đội trưởng già, người Tây Bắc, mặt rỗ, hỏi một câu mà y đã chờ.
– Bẩm tướng quân, vách Tây?
Y quay sang người ấy. Người ấy đã thấy đống đá. Y không bất ngờ. Người ấy theo y từ hồi còn ở biên ải, tóc đã bạc dưới mũ sắt.
– Một toán. – Y nói. – Người nhẹ, không giáp, mang đao ngắn. Bám vách lên từ đống đá lở, tới ngang mặt tường thì nhảy qua. Đi sau thang, không đi trước. Lúc người trên tường đang bận với thang thì toán ấy lên.
– Bẩm, nếu bên kia có người giữ chỗ ấy?
– Thì có người giữ. – Y nói. – Người giữ một chỗ thì không giữ được chỗ khác.
Đội trưởng già gật đầu, không hỏi thêm.
Một đội trưởng trẻ hơn, giọng còn hăng, xin cho người của mình đi đầu toán thang. Y nhìn người ấy một lúc. Mặt còn non, mắt sáng, tay cứ nắm rồi mở như muốn cầm một thứ gì. Y đã thấy nhiều gương mặt như thế. Phần đông chúng không qua được trận thứ ba.
– Đi đầu thì đi. – Y nói. – Lên tới mặt tường thì đừng đứng lại ngó. Ai đứng lại ngó, người sau đẩy xuống.
Người ấy cúi đầu, đi ra, chân bước nhanh.
Y không dặn thêm điều gì. Ai giữ lại, ai lui lúc nào, y để trận nói. Ngày mai là ngày thử. Y muốn thấy cái cổng này chịu được tới đâu, người trên nóc làm được gì, chỗ nào vỡ trước. Thấy rồi, y mới biết trận sau đánh thế nào. Trận đầu không phải để thắng. Trận đầu là để nhìn.
Các đội trưởng tản về. Trại im dần. Chỉ còn tiếng rìu ở chân đồi, thưa hơn, rồi tắt.
* * *
Gần nửa đêm, y ngồi trước lều, cây thương dựng bên cạnh, ngó lên cái cổng.
Y nghĩ tới người cầm trống ở phía bên kia, người mà Khôn bảo là trẻ, nói ít, giữ lời. Y chưa thấy mặt. Y không cần thấy. Giữ lời là việc của người ngồi trong nhà. Giữ cổng là việc khác. Cổng này, y không cần mấy hôm.
Thân binh đứng sau lưng y, chờ. Gã đã chờ từ lúc chiều, không dám hỏi trước. Giờ thang đã đóng gần xong, súc gỗ đã vót đầu, quân đã ăn, đã ngủ được một giấc. Gã hỏi.
– Bẩm tướng quân, bao giờ đi?
Y ngẩng lên. Trời không trăng. Mà y biết trăng hạ tuần mọc muộn, mỗi đêm muộn hơn một chút. Đêm nay, nó sẽ lên sau vách Đông, mỏng, vào khoảng đầu canh tư. Đủ sáng cho người đi thấy chân mình. Không đủ sáng cho người trên tường thấy mặt người đi.
– Trăng lên thì đi. – Thác Liệt nói.