Rạng hai mươi, Dã Tượng đi bộ bên đầu con Mộc, một bàn tay đặt trên vòi nó, ra khỏi trạm đầu tiên.
Mưa phùn từ quá nửa đêm. Không to. Không thành giọt. Chỉ là một lớp nước li ti bay ngang trong gió, rơi lên mặt, lên áo, lên lưng con voi, thấm dần, chẳng hay từ lúc nào đã ướt. Trời thấp, xám một màu, không thấy đâu là phía mặt trời lên.
Y đã dậy từ canh năm. Người giữ trạm còn ngủ, y đã ra chỗ con voi đứng dưới mái kho cỏ phía sau trạm, cho nó ăn, cho nó uống, lấy bàn chải xơ dừa kỳ hai bên sườn. Đêm qua nó đứng ngủ, không nằm. Từ hôm qua tới giờ, nó chưa nằm lần nào. Y biết vì sao. Trên lưng nó có một thứ nó không muốn đặt xuống đất.
Thật ra người ta đã đặt cái Trống xuống. Chiều qua tới trạm, y với người tiều phu và mười sáu người lính tháo dây, luồn đòn, khiêng Trống xuống khỏi bành, đặt lên cái bệ gỗ dưới mái hiên trạm, phủ vải lại. Lão tướng cắt bốn người lính canh suốt đêm, đổi hai lượt. Cái Trống đã nằm trên bệ gỗ cả đêm. Mà con voi vẫn không nằm. Như nó vẫn còn cõng.
Sáng nay lại chừng ấy đôi vai khiêng Trống lên bành. Con voi quỳ xuống cho y đặt, đứng dậy khi y buộc xong, không cần y bảo.
Giờ nó đi. Chậm.
Mặt đường quan lộ là đất nện, trời khô thì cứng như sân gạch. Mưa phùn một đêm, mặt trên đã nhão ra một lớp mỏng, bám vào chân. Con voi đặt chân xuống, nhấc lên, đất bám theo, rơi xuống từng mảng. Nó không trượt. Mà nó đi chậm hơn hôm qua. Y không giục. Y chưa bao giờ giục nó.
Bàn tay y đặt trên vòi nó, chỗ gần gốc. Da nó lạnh, ướt, nhám. Y cảm thấy được từng bước nó đi qua bàn tay mình: bước chắc thì vòi đưa đều, bước ngập ngừng thì vòi khẽ co. Y không cần ngó xuống chân nó. Tay y biết.
* * *
Vua cưỡi ngựa sau con voi.
Y không ngoái lại mà vẫn biết vua ở đó. Tiếng vó ngựa sau lưng y đều, chậm, giữ một khoảng không đổi. Hôm qua, ra khỏi cổng Bắc, vua cũng giữ khoảng ấy. Không vượt lên. Không tụt lại.
Lão tướng đi đầu đoàn với lính, cách con voi chừng một quãng đồng. Gần trưa, lão cho ngựa quay lại, chạy ngược về phía vua. Lão dừng bên đường, đợi con voi đi qua, rồi cho ngựa đi cạnh ngựa vua. Y nghe được, vì lão nói to, như người quen nói giữa tiếng gió.
– Bẩm bệ hạ, đi thế này, tối nay không tới trạm thứ hai. – Lão nói. – Phải thúc voi nhanh lên một chút, hoặc dừng ở bãi trống giữa đường.
Y nghe tới đó thì bàn tay trên vòi con voi siết lại một chút. Không phải y sợ. Y chỉ nghĩ, nếu có ai bảo thúc, thì người thúc phải là y. Mà y không biết thúc con Mộc thế nào. Nó không đi nhanh khi người ta muốn.
Vua im một lúc. Y nghe mưa phùn rây xuống mặt ruộng hai bên, mịn tới mức thành một tiếng xào xạo rất nhỏ.
– Nó đi chậm thì để nó đi chậm. – Vua nói.
Lão tướng không cãi. Lão chỉ hỏi thêm một câu, hạ giọng, y không nghe rõ. Y nghe vua đáp: tới sau thì tới sau. Lão tướng cúi đầu, quay ngựa, chạy lên đầu đoàn.
Bàn tay y nới ra.
Y nhớ mùa thu, cũng con đường này, y đi bộ bên ngựa vua, khi ấy không có voi, vua đi nhanh, y phải bước dài mới theo kịp. Bây giờ vua đi sau con voi của y, và vua để con voi định đường cho cả đoàn.
Chiều ấy, họ dừng ở một bãi đất cao giữa hai cánh ruộng, cạnh một cái đình nhỏ. Người trong làng mang rơm ra cho con voi, mang nước nóng cho lính. Đêm ấy y ngủ ngồi dưới hiên đình, lưng dựa cột, cạnh cái bệ gỗ người ta khiêng từ trong đình ra để đặt Trống.
Trước khi y ngủ, có một người tới chỗ con voi.
Y nghe tiếng chân trên rơm, ngẩng lên, thấy người áo nâu đi cùng đoàn từ kinh. Ông là ai, y chưa được nghe. Y chỉ thấy vua gọi ông là ông, và người áo xanh đi đâu cũng đi sau ông một chút. Ông đứng cách con voi mấy bước, ngó nó ăn. Đoạn ông bước tới, đưa tay ra, chậm, để nó thấy tay trước khi thấy người.
Con Mộc ngừng nhai. Nó đưa vòi lên, chạm vào lòng bàn tay ông, hít một hơi, như ngửi. Y bật dậy, sẵn sàng. Con voi này không ưa người lạ. Mà nó không lùi. Nó để vòi trong tay ông một lúc, rồi rút về, nhai tiếp.
– Nó già rồi. – Người áo nâu nói, không quay lại.
– Bẩm, già. – Y nói. – Voi cái, không có ngà.
– Voi già thì biết đường. – Ông nói. – Đời trước, ta có mấy con như thế. Qua sông, ta để chúng đi trước, người đi theo sau. Chỗ nào chúng không chịu xuống, người cũng đừng xuống.
Y không đáp. Y chẳng tìm ra câu đáp. Người này nói về voi như người đã sống với voi. Mà người này không phải người dắt voi. Y để ý hai bàn tay ông: tay người cầm cương, cầm giáo, không phải tay người kỳ da voi.
Ông vỗ nhẹ lên vòi con voi hai cái, gật đầu với y, rồi đi về phía hiên đình. Y ngồi xuống, nghe tiếng con voi nhai rơm trong bóng tối, đều, chậm, tới khi y ngủ lúc nào không hay.
* * *
Hai ngày ấy, dân ven đường kéo ra xem.
Y không biết họ nghe tin từ đâu. Đoàn đi chậm, mà tin đi nhanh. Tới mỗi làng, đã có người đứng chờ ở đầu làng, ở bờ ruộng, ở gốc đa. Đàn ông vác cuốc đứng lại. Đàn bà bế con đứng sau lưng đàn ông. Bọn trẻ con chạy dọc bờ ruộng theo con voi, té bùn tung tóe, đứa nào ngã thì bò dậy chạy tiếp.
Trên mặt họ, y thấy tò mò, rồi kính, rồi lại tò mò. Một tấm vải chàm phủ một vật tròn. Một con voi to đi chậm, bước nào chắc bước ấy. Một người cưỡi ngựa sau voi, áo thường, chẳng che gì trên đầu, chẳng có cờ. Có người biết đó là vua. Có người không.
Ở đầu một làng, trên một cái gò nhỏ cạnh đường, có một bà cụ đứng một mình. Bà mặc áo nâu đã bạc, đầu chít khăn, lưng hơi gù. Bà cầm một nén hương, châm lửa từ cái bếp lò nhỏ đặt dưới chân. Hương ướt mưa, khó bắt lửa, bà châm mãi mới cháy. Khi con voi đi tới ngang chỗ bà, bà cắm nén hương xuống đất ở vệ đường, chắp tay, cúi đầu.
Y liếc bà khi đi qua. Mắt bà không ở trên y, cũng không ở trên vua. Mắt bà ở trên cái vật tròn phủ vải trên lưng con voi. Đôi mắt bà đục, mà y thấy bà nhìn nó như nhìn một người quen.
Nén hương cháy được một chút thì mưa phùn dập tắt. Bà cúi xuống, châm lại.
Y đi qua. Một quãng xa, y ngoái lại. Bà vẫn đứng trên gò, cúi người che nén hương bằng vạt áo.
* * *
Ngày hai mốt, gần trưa, Lê Lai từ phía trước quay về.
Ông đi bộ, gậy tre trong tay, áo ướt sũng, xà cạp quấn chân bết đất đỏ tới gối. Từ hôm qua tới giờ, y chỉ thấy ông hai lần, mỗi lần một thoáng, từ xa, ở khúc quẹo hay đầu dốc. Ông đi trước một quãng xa, xa tới mức từ đầu đoàn trông lên chỉ thấy một chấm nhỏ trên đường. Có lúc chấm ấy dừng lại rất lâu ở một chỗ, rồi đi tiếp. Y đoán ông dừng để xem đường.
Giờ ông quay về, đi thẳng tới chỗ vua. Ông đứng bên đường, chờ con voi đi qua, rồi bước tới cạnh ngựa vua.
– Bẩm bệ hạ, cầu gỗ ở khúc sông trước mặt chịu được người, không chịu được voi. – Lê Lai nói.
Vua kéo cương. Cả đoàn dừng theo.
– Ông thử chưa? – Vua hỏi.
– Bẩm, tiểu nhân đi qua, đi lại hai lần. – Ông nói. – Ván mục ở giữa. Cọc ngâm nước lâu, đã mềm. Người đi qua, cầu rung. Ngựa đi qua, được, mà phải dắt từng con. Voi thì không.
Vua quay sang y.
– Ngươi thấy thế nào?
Y chưa thấy cái cầu. Mà y biết những cái cầu gỗ ở vùng này: dựng cho người và trâu, không phải cho voi.
– Bẩm bệ hạ, tiểu nhân đi xem. – Y nói.
Y trao vòi con voi cho hai người lính, dặn họ đứng yên, đừng kéo, đừng nói to. Y theo ông đi trước.
* * *
Khúc sông không rộng. Nước mùa cạn chảy chậm, đục màu phù sa, mặt nước lăn tăn vì mưa phùn. Cái cầu gỗ bắc ngang chỗ hẹp nhất, dài chừng ba chục bước, ván lát đã đen, có mấy chỗ thủng. Y đặt một chân lên đầu cầu, dồn sức. Ván kêu kẽo kẹt. Y rút chân về.
Y không lên cầu. Y đi dọc bờ, ngược lên phía thượng nguồn một quãng, rồi xuôi về phía hạ nguồn một quãng. Người đi trước theo sau y, im. Ông biết y đang tìm cái gì.
Cách cầu chừng hai trăm bước về phía hạ nguồn, lòng sông mở rộng ra, nước nông. Y thấy được đáy ở mấy chỗ: sỏi, cát, không bùn. Y cởi giày, xắn quần, lội xuống. Nước lạnh tới buốt. Y lội ra giữa dòng. Nước tới đầu gối y, không hơn. Dưới chân là sỏi chắc, không lún. Y lội sang tới bờ bên kia, dừng chân giây lát, rồi lội về.
– Chỗ này. – Y nói.
Ông gật.
Y quay về đoàn, bẩm với vua. Vua nghe xong thì gật, không hỏi lại. Y hiểu vua tin y với con voi như y tin lão tướng với đường.
Y dắt con Mộc tới chỗ cạn. Cả đoàn dồn ra mép bờ xem. Gã tiều phu trên xe của Cao lão, tay đang nạp que vào máng nỏ, việc gã làm ở mỗi chỗ dừng chân, giờ cũng dừng tay, ngó. Con voi đứng ở mép nước, cúi đầu, đưa vòi xuống nước, hút một hơi, phun lên hai chân trước. Đoạn nó bước xuống.
Y lội bên đầu nó, tay trên vòi. Nước tới đầu gối y, tới khuỷu chân nó. Nó đi chậm, mỗi bước dò dẫm, đặt chân xuống, đứng yên một chút cho chắc, rồi mới nhấc chân kia. Cái bành trên lưng nó không nghiêng. Tấm vải chàm phủ Trống không chạm nước.
Lên tới bờ bên kia, y quay lại nhìn. Trên bờ bên này, vua đã xuống ngựa, ở mép nước, mắt dõi theo. Thấy con voi lên bờ, vua quay lại, lên ngựa, dẫn ngựa lội qua sau.
* * *
Ngày hai mươi hai, mưa tạnh. Mây vẫn còn, mà cao lên, mỏng ra, có chỗ hở thấy trời xanh nhạt.
Gần trưa, đường đi qua một trấn nhỏ có chợ và bến đò. Lũng Khẩu. Ngoài cổng trấn, sát đường cái, cái miếu nhỏ dựng từ tháng Tám vẫn đó, thờ hai ông khổng lồ: một ông giữ cổng Ải, một ông đã phá cổng trấn này. Ông sau là y. Y biết từ mùa thu. Người trong chợ kéo ra đứng kín hai bên đường, trẻ con gọi y bằng cái tên trấn này vẫn gọi. Y cúi đầu đáp, chân không dừng, không vào miếu. Con voi đi qua trước cửa miếu, y nhìn thẳng đường, thấy khói hương trong miếu bay ra bên khóe mắt.
Ông khổng lồ kia giờ vẫn đứng trên cái cổng ấy. Lý Ông Trọng. Mùa thu, y đứng cạnh người ấy mấy đêm liền, không ai nói với ai mấy câu. Bây giờ y đang đi về phía người ấy, cõng theo một thứ người ấy chưa từng thấy.
Chiều, họ tới trạm. Trạm nằm dưới chân một dãy đồi thấp, mái ngói, có sân rộng, có giếng. Người giữ trạm đã nghe tin, đã quét sân, đã dọn cái bệ gỗ dưới mái hiên. Lại đòn, lại thừng, lại mười mấy đôi vai. Trống xuống bệ. Phủ vải.
* * *
Đêm ấy, y không ngủ ngay.
Y ngồi dưới hiên, cạnh cái bệ gỗ, vai tựa vách. Con voi đứng ở sân sau, không nằm. Bốn người lính canh đứng ở bốn góc hiên. Trời tối hẳn, không trăng. Trăng hai mươi hai phải tới giữa canh ba mới mọc. Chỉ có mấy ngôi sao, và ngọn đèn dầu treo trên cột.
Gần canh hai, vua ra hiên.
Vua đi một mình, không có ai theo. Vua đi tới cạnh cái bệ gỗ, dừng giây lát trước cái vật tròn phủ vải. Y đứng dậy. Vua giơ tay bảo y ngồi. Y không ngồi, chỉ lùi ra một bước.
Vua vén tấm vải chàm lên một góc. Dưới ánh đèn, mặt đồng sẫm hiện ra, những vòng hoa văn chạy từ tâm ra. Bàn tay vua áp xuống mặt đồng.
Y thấy mặt vua đổi.
Không phải đổi nhiều. Y đã đứng cạnh vua nhiều lần, ở cổng Bắc, ở Ải, ở đường. Y biết mặt vua khi vua nghĩ, khi vua giận, khi vua mệt. Lúc này không phải mặt nào trong số ấy. Mặt vua lặng đi, như mặt người đang đi giữa đồng thì dừng lại, vì ngửi thấy mùi khói từ một làng chưa thấy mái, mà chưa chắc mũi mình có đúng. Đôi mắt nhìn xuống mặt Trống, mà không nhìn mặt Trống. Nhìn qua nó. Nhìn về phía Bắc.
Vua đứng thế lâu. Bàn tay không nhấc lên. Y thấy mấy ngón tay vua khẽ co lại trên mặt đồng, rồi duỗi ra.
Bốn người lính canh ở bốn góc không thấy gì. Họ nhìn ra ngoài sân, ra bóng tối. Chỉ có y thấy.
Vua nhấc tay lên. Phủ tấm vải lại. Vua còn ở đó thêm giây lát, rồi quay sang y. Y tưởng vua sẽ dặn gì về con voi, về đường mai. Mà vua không dặn.
– Phía Bắc, người ta đang thắp vì sợ. – Vua nói.