Rạng mười bảy, Thạch Bá Khôn đứng trên vọng lâu cổng Nam Vọng Nam, nhìn tiền quân ra cổng.
Y lên đây từ lúc trời còn tối. Gió bấc thổi suốt đêm, chưa ngớt. Gió ở đây khô, lạnh, mang theo bụi đất đỏ từ những sườn đồi trọc phía Bắc trấn, táp vào mặt nghe ran rát. Y kéo cổ áo lên. Trên mái vọng lâu, mấy tấm ván lợp kêu lạch cạch theo từng cơn gió. Dưới chân tường, những đống lửa canh của lính gác cổng đã tàn, chỉ còn than đỏ âm ỉ dưới lớp tro.
Trăng mười bảy còn treo phía Tây, đã khuyết một mép, trắng nhạt, sắp chìm sau dãy đồi. Ánh nó rọi xuống mái nhà trong trấn thành những mảng xám lạnh.
Trước khi trời hửng, y đã thấy một việc mà không ai bảo y thấy. Từ vọng lâu này, ngó sang bên trái, thấy được một đoạn tường phía Tây và cái cổng nhỏ ở đó. Lúc trăng còn cao, cái cổng nhỏ ấy mở. Mấy chục người đi ra, đi nhanh, không đuốc, không ngựa, không quân hiệu. Người nào cũng đội nón vành rộng, kéo sụp xuống, áo sẫm, lưng đeo bọc. Họ ra hết thì cổng đóng lại, và con đường phía Tây vắng như chưa ai đi qua. Họ đi đâu, y chịu. Y chỉ chắc họ không thuộc doanh nào trong trấn này.
Giờ thì cổng Nam đã mở toang.
Tiền quân ra từ giờ Mão. Đi đầu là kỵ. Ngựa phần nhiều là ngựa thấp, lông dày, giống ngựa miền Tây Bắc, chân ngắn mà chắc, quen leo dốc đá. Người cưỡi cũng là người miền ấy: mặt rộng, gò má cao, da sạm gió, ngồi trên lưng ngựa như ngồi trên ghế nhà mình. Họ không nói chuyện. Giáp da, giáo dài dựng thẳng, cung đeo sau lưng. Cờ hiệu của họ đen viền đỏ, cuộn chặt quanh cán, chưa giương. Họ đi thành hàng bốn, đều, qua vòm cổng, xuống con dốc đất dẫn ra quan lộ phía Nam.
Y đã cầm quân đủ lâu để đếm một đạo quân bằng mắt. Sáng nay, y không đếm. Y nhìn họ đi qua, hàng này nối hàng kia, mãi, và y biết, chỉ riêng kỵ của người ấy, đã nhiều hơn số kỵ y có hồi mùa thu.
Sau kỵ là bộ. Sau bộ là phu.
Phu là người của trấn này. Y nhận ra họ. Những gương mặt ấy, mùa thu đứng trong hàng của y, cầm giáo, đeo khiên, có người đã cùng y lên tới chân cái cổng đá rồi rút về. Giờ họ không cầm giáo. Họ gánh. Đòn gánh tre trên vai, hai đầu hai bó lương, có người gánh cả tên, cả giáo của người khác. Họ đi cúi đầu, không ai ngẩng lên vọng lâu. Có một người, y nhớ tên, mùa thu là đội trưởng một đội trăm người, giờ gánh hai sọt gạo đi giữa hàng phu, áo rách vai, chân đất.
Y không làm gì được cho người ấy. Từ hôm người cầm quân mới tới, việc ai đứng hàng, việc ai gánh, không còn là việc của y.
* * *
Mặt trời lên được một sào thì người ấy ra.
Người ấy đi giữa một toán kỵ thân binh, không đi đầu, không đi cuối. Ngựa xám, cao hơn ngựa của người khác một gang. Người ấy ngồi thẳng, vai rộng, cái giáp da cũ đã bạc ở hai vai, không sơn, không vẽ hình gì. Mũ sắt đeo bên yên, chưa đội. Gió bấc thổi tóc người ấy dạt sang một bên. Mặt người ấy sạm, như mặt người đã ngủ ngoài trời nhiều hơn ngủ dưới mái.
Tới chân vọng lâu, người ấy kéo cương cho con ngựa xám dừng. Cả toán thân binh dừng theo.
Người ấy ngẩng lên. Không gọi. Chỉ ngẩng lên, nhìn thẳng chỗ y đứng.
Y đi xuống.
Cầu thang vọng lâu hẹp, dốc, mặt bậc gỗ đã lõm xuống vì bao lượt chân. Y xuống từng bậc, không vội. Y biết người ấy đang chờ. Y cũng biết, nếu y chạy xuống, người ấy sẽ nhớ y đã chạy.
Xuống tới chân tường, y đứng cạnh đầu ngựa xám, chắp tay.
– Bẩm tướng quân.
Thác Liệt nhìn y từ trên lưng ngựa. Người ấy không xuống.
– Mùa thu, ngươi thua ở đâu? – Thác Liệt hỏi.
Câu ấy không có giọng chế. Cũng không có giọng hỏi han. Người ấy hỏi như người hỏi đường: chỗ nào lầy, chỗ nào có đá.
Y đã nghĩ tới câu hỏi ấy từ hôm người ấy tới trấn. Y đã nghĩ nhiều câu đáp. Câu dài nhất có cổng đá, có người khổng lồ, có tiếng đàn đêm, có mấy chục người bỏ trại sang bên kia. Câu ngắn nhất thì chỉ có một chữ. Đứng dưới đầu ngựa, y chọn câu ngắn.
– Bẩm tướng quân, ở lương. – Y nói.
Thác Liệt gật, như người nghe đúng câu mình chờ.
– Ngươi thua vì ngồi đợi lương. Ta không đợi. – Thác Liệt nói.
Y không đáp. Y nghĩ tới những làng ven quan lộ phía Nam, những kho thóc nhỏ của dân, những con trâu buộc ở gốc tre. Đạo quân không đợi lương thì ăn bằng gì, y biết. Y đã thấy những đạo quân như thế. Y không nói ra. Nói ra, người ấy cũng đã biết.
– Bên kia có gì? – Thác Liệt hỏi.
– Bẩm, một cái cổng đá trên đỉnh dốc. – Y nói. – Giữa cổng có một khung cửa nhỏ, hẹp, vừa một người. Trên cổng có một người khổng lồ cầm giáo, đứng suốt đêm không ngồi. Ban đêm có tiếng đàn. Người trong trại nghe tiếng đàn ấy thì nhớ nhà, có người bỏ đi.
Y dừng một chút.
– Mạt tướng không biết tiếng đàn ấy là gì. – Y nói. – Mạt tướng chỉ biết, có nó thì lính ngủ không yên.
Thác Liệt nghe. Người ấy không cười. Không chê. Không hỏi thêm về tiếng đàn. Người ấy chỉ hỏi cái cổng rộng bao nhiêu, cao bao nhiêu, đường lên dốc thế nào, có chỗ nào đặt được thang. Y đáp từng câu, ngắn, đúng như y đã thấy. Người ấy gật sau mỗi câu, mắt nhìn về phía Nam, như đang vẽ cái cổng ấy trong đầu.
– Hai bên cổng là gì? – Thác Liệt hỏi.
– Bẩm, vách núi. Bên trái dựng đứng. Bên phải dốc, có cây, người leo được mà chậm, ngựa không lên.
– Nước?
– Bẩm, có một con suối dưới chân dốc. Bên kia lấy nước ở đâu, mạt tướng chưa thấy.
Thác Liệt lại gật. Người ấy hỏi như người chọn gỗ, gõ chỗ này, gõ chỗ kia, nghe tiếng, không khen không chê. Y đã gặp mấy viên tướng hỏi như thế, ở biên ải phía Tây Bắc, hồi y còn trẻ. Những người ấy ít khi thua. Mà những người ấy cũng ít khi đánh một cái cổng mà trên nóc có kẻ thức trắng cả đêm.
– Người bên kia, ngươi gặp chưa? – Thác Liệt hỏi.
– Bẩm, gặp một lần. Ở cửa cổng.
– Nó thế nào?
Y nghĩ tới người đứng trong khung cửa hẹp mùa thu, trán sạch, tay không, nói chậm từng chữ. Y nghĩ tới câu người ấy nói.
– Bẩm, trẻ. – Y nói. – Nói ít. Giữ lời.
Thác Liệt thở ra một tiếng ngắn qua mũi, nghe như cười mà không phải cười.
– Thằng bé cầm trống. – Người ấy nói. – Giữ lời, rồi giữ nổi mấy hôm.
Y không đáp câu ấy.
* * *
Người ấy sắp thúc ngựa đi thì y nói thêm một câu. Y không định nói. Mà y nói.
– Bẩm tướng quân, rạng sáng nay có mấy chục người ra cổng Tây. Đội nón vành rộng. Không quân hiệu.
Thác Liệt quay đầu lại, nhìn y. Lần đầu tiên sáng nay, mắt người ấy đổi đi một chút. Không phải ngạc nhiên. Người ấy đã biết. Cái khác ấy là khó chịu, như người ăn phải hạt sạn.
– Người của Đông cung, để Đông cung lo. – Thác Liệt nói.
Nói xong, người ấy thúc ngựa. Ngựa xám bước đi, toán thân binh theo sau, qua vòm cổng, xuống dốc. Người ấy không ngoái lại một lần nào.
Y đứng dưới chân vọng lâu, nhìn cái lưng giáp da cũ nhỏ dần trên con dốc đất đỏ, lẫn vào đám bụi do bao nhiêu bàn chân bốc lên.
Y nghĩ tới mấy chục người đội nón kia. Họ không đi đường quan lộ. Họ đi đường phía Tây, đường mòn qua đồi. Đường ấy, y biết, cũng dẫn về phía Nam, chậm hơn mà kín hơn. Họ đi trước tiền quân. Họ sẽ tới chỗ nào trước, làm gì ở đó, y không đoán ra. Thác Liệt chẳng màng hỏi. Thác Liệt không muốn dính tới. Người ấy chỉ cần họ đừng chen vào hàng của mình.
Y quay vào trấn.
* * *
Quá trưa, cổng Nam vẫn chưa đóng.
Bộ đã qua hết. Giờ là đám phu cuối cùng và mấy cỗ xe chở đồ của tiền quân: lều, nồi, cọc, dây. Bụi đường đã lắng bớt, chỉ còn một lớp mỏng phủ trên mọi thứ, trên mái nhà, trên vai người, trên lá cây bên đường.
Y không lên vọng lâu nữa. Y đi bộ dọc con phố chính của trấn, từ cổng Nam về phía kho.
Phố vắng hơn ngày thường. Mấy hàng quán bán bánh, bán nước bên đường mở cửa mà không có khách. Một bà già ngồi trước sạp rau, đôi mắt đục ngó theo đám phu đi qua. Bà có con trong đám ấy, hay cháu, y chịu. Bà không gọi ai. Bà chỉ ngó, tay vẫn nhặt rau, nhặt mãi mấy cọng cải đã sạch từ lâu.
Một thằng bé chừng tám tuổi đứng ở đầu ngõ, cầm một cái que, khua khua theo nhịp chân ngựa vừa đi qua. Thấy y đi tới, nó đứng im, giấu cái que ra sau lưng. Y đi qua, không ngó nó. Đi một quãng, y nghe sau lưng tiếng que khua lại.
Ở một góc phố, mấy ông già ngồi quanh một cái bếp lò nhỏ, nướng khoai. Khói bếp lò bốc lên, gió bấc đè xuống, dạt ngang mặt đường. Một ông thấy y, đứng dậy, cúi đầu. Mấy ông kia cũng đứng. Y gật, đi qua. Sau lưng, y nghe một ông nói khẽ với ông bên cạnh mấy tiếng. Gió bấc cuốn mất gần hết. Y chỉ bắt được một chữ: về.
Y đi tiếp. Gió bấc vẫn thổi, khô, lạnh, mang bụi đỏ. Y nghĩ tới mùa thu. Mùa thu có ba người bị bắt lại khi bỏ trại sang bên kia, y đã cho chém trước hàng quân, đúng lệ. Mặt ba người ấy, y đã quên. Y nhớ hàng quân đứng xem, im, không ai nhúc nhích, và đêm ấy vẫn có người bỏ đi.
* * *
Kho lương của trấn nằm sát tường phía Đông, ba dãy nhà dài mái ngói, tường đất nện dày hai gang.
Y vào kho lúc mặt trời đã ngả. Người giữ kho, một gã thư lại gầy, mắt cận, đã chờ ở cửa với cuốn sổ. Gã cúi chào, mở sổ ra, toan đọc. Y giơ tay. Y muốn tự đi một vòng trước.
Dãy thứ nhất, gạo. Bao chất tới mái, mép bao đã bạc, có chỗ chuột khoét. Y cúi xuống nhặt một nắm gạo rơi trên nền đất, bóp, đưa lên mũi. Gạo cũ, khô, chưa mốc. Dãy thứ hai, muối, mắm, đậu. Dãy thứ ba trống một nửa. Nửa ấy, sáng nay, đã xuống quan lộ trên vai đám phu.
Y đi ra sau kho. Ở bãi đất sau kho, xe lương xếp thành hàng, càng chống xuống đất. Xe chưa đủ. Bánh xe của mấy cỗ đã gãy nan, thợ đang thay. Trâu kéo xe còn ở bãi cỏ ngoài tường, chưa gom về. Đây là phần lương theo sau tiền quân, phần y giữ, phần Thác Liệt không đợi.
Y đứng trước hàng xe một lúc.
Tướng mới đi trước, không đợi xe. Y ở lại, theo xe đi sau. Mùa thu, y là người đi trước, và y đã đợi. Giờ y là người đi sau, và người đi trước không đợi y.
Cái nào đúng, y chưa dám nói. Mùa thu, y đợi lương, và y thua. Người ấy không đợi, người ấy có thể thắng. Mà y đã thấy cái cổng đá ấy. Y đã thấy người khổng lồ đứng trên đó suốt đêm không ngồi. Không đợi lương thì lên tới chân cổng nhanh hơn. Lên tới chân cổng rồi, đứng đó bao lâu, ăn gì, thì người ấy chưa hỏi y.
Gã thư lại đứng sau lưng y, cầm sổ, chờ. Y quay lại.
– Xe nào chạy được, mai cho chất. – Y nói. – Xe nào gãy, thay nan trong đêm. Trâu gom về trước khi tối.
– Bẩm, được. – Gã nói.
* * *
Chạng vạng, y về gian của mình.
Gian trấn thủ vẫn y như mùa thu. Án gỗ chỗ cũ, giường tre chỗ cũ, tấm bản đồ vẽ tay trên vách đã quăn thêm một góc. Tướng mới không ở đây. Người ấy dựng lều lớn ngoài bãi tập phía Bắc từ hôm tới, ăn ngủ với thân binh. Gian này, người ấy để lại cho y, như để lại một cái áo cũ không vừa mình.
Y thắp đèn. Gió bấc len vào từ chỗ hai cánh cửa khép không kín, ngọn đèn ngả rạp rồi đứng lại.
Trên án, cạnh cuốn sổ lương, cái hộp nhỏ sơn đen vẫn nằm đó. Y không mở nó. Y biết trong ấy có gì. Y không cần đọc lại.
Y kéo cuốn sổ lương lại gần, mở ra. Sổ dày, giấy thô, mực đen. Từ tháng Tám năm ngoái, mỗi ngày một dòng, có ngày hai dòng. Ngày lương vào, ngày lương ra, ngày phu bỏ về, ngày xe gãy. Y viết sổ này bằng tay mình, không để thư lại viết. Mùa thu, cuốn sổ này là thứ duy nhất y mang về nguyên vẹn.
Y mài mực. Nước trong nghiên lạnh, mực tan chậm. Y mài lâu hơn cần.
Ngoài sân, lính gác đổi canh. Cán giáo gõ xuống nền sân, người canh trước gọi người canh sau. Xa hơn, ngoài bãi tập phía Bắc, lều lớn của Thác Liệt giờ đã trống, chỉ còn mấy người giữ lều, mấy đống lửa nhỏ.
Y nghĩ tới đám phu gánh lương đi giữa hàng sáng nay. Nghĩ tới người đội trưởng cũ, áo rách vai, chân đất. Nghĩ tới mấy chục người đội nón vành rộng ra cổng Tây trong đêm. Nghĩ tới câu Thác Liệt buông ra lúc thúc ngựa. Bên ấy sẽ lo theo cách nào, y không biết. Y biết mùa thu, ở kinh, có người đã viết cho y một dòng lệnh không ngày, không một chữ về lương, và y đã đem quân về trước khi dòng lệnh ấy thành việc. Y biết người viết dòng ấy không quên.
Y chấm bút.
Khôn ghi vào sổ lương một dòng: ngày mười bảy, tiền quân ra cổng Nam, không đợi xe.