Chương 308: Quân thần cựu ngân

Sáng mười bảy, mây thấp, Nguyễn Trãi dẫn chúa công đi xem kinh. Người áo nâu tới thư phòng từ sớm, khi y còn đang mài mực. Ông không vào ngay. Ông đứng ở ngưỡng cửa, nhìn cái án, cái giá sổ, ngọn đèn đêm qua y ngồi tới khuya, bấc còn đen. – Đêm qua ngươi không ngủ. – Ông nói. – Bẩm, thần chép nốt mấy dòng. – Y nói. Ông gật. Ông không bước vào. Ông đứng ở ngưỡng cửa, cái gói vải dầu cắp dưới nách, bảo y dẫn ông đi một vòng trong kinh. Không phải vua bảo. Ông tự tới. Y đặt thỏi mực xuống, lau tay, đứng dậy. Hai người đi qua mấy dãy phố. – Thành này có cháy không? – Người áo nâu hỏi, ngó mấy bức tường mới trát vữa còn trắng loang lổ giữa những bức tường cũ đã đen. – Bẩm, cháy một đêm. – Y nói. – Trước khi thần tới. Thần nghe kể lại. Ông gật, nhìn mấy bức tường. Ông không hỏi ai đốt, vì sao. Ông chỉ nhìn chỗ tường mới tiếp giáp tường cũ, như người thợ nhìn một mối nối. Trời nồm, mây xám thấp sát mái ngói, không mưa mà ẩm, nền gạch đường phố bóng nhẫy. Người áo nâu đi chậm. Ông nhìn từng thứ: gánh rau của một bà hàng ngồi đầu ngõ, cái lò rèn nhỏ đỏ lửa cuối phố, mấy đứa trẻ con chơi đánh khăng giữa đường, một ông già ngồi trước cửa đan rổ. Ông không hỏi. Ông chỉ ngó, như người đi qua một làng lạ, nhìn để biết làng ấy sống thế nào. Ra tới cổng Bắc, ông dừng lại trên cầu hào, nhìn ra bãi tập ngoài cổng. Bãi trống. Mặt đất nện chặt, phẳng, nâu, mấy chỗ còn in vết khiên chống xuống thành từng hàng lõm đều nhau. Mấy cây đuốc tàn cắm ngược ở góc bãi chưa ai nhổ. – Người tập ở đây đã lên Bắc? – Ông hỏi. – Bẩm, rạng mười hai. – Y nói. – Một trăm người. Tới cổng đá chiều mười bốn. Ông nhìn mấy hàng vết lõm trên mặt đất. Ông đếm, y thấy ngón tay ông khẽ động theo từng hàng. Ông không nói đếm được bao nhiêu. – Tập giỏi. – Ông nói. – Vết khiên thẳng hàng. – Bẩm, người dạy họ là một tướng đời Trần, cầm giáo dài. – Y nói. – Người ấy đi cùng họ lên Bắc. Ông im một chốc, như người nhẩm lại một cái tên đã đọc trong sử. – Người ấy dạy, thì vết khiên thẳng là phải. – Ông nói. Hai người quay vào, đi ngược con phố cũ, qua cái lò rèn còn đỏ lửa. Có lúc ông dừng trước một sạp vải, cầm một mép vải chàm lên, sờ, đặt xuống. Người bán vải không biết ông là ai, mời ông mua. Ông lắc đầu, cảm ơn, đi tiếp. Y đi chậm hơn ông một bước. Đời trước, y cũng đi sau ông như thế. Mấy năm đầu thì gần. Mấy năm sau thì xa dần. Văn Miếu không có cổng riêng. Đó là gian bên phía Đông của điện trong Thái Miếu, gian trước kia để trống, gian ẩm, người ta định đặt rương đồ tế rồi lại thôi. Từ tháng Chạp, có hai cái bài vị tự dời sang đây, đặt trên một bệ gỗ thấp. Y dẫn ông qua sân Thái Miếu, qua cửa bên của điện, vào gian ấy. * * * Gian bên tối hơn sân. Mùi gỗ cũ, mùi trầm lâu ngày. Ánh sáng ngày mây thấp lọt qua song cửa, rọi xiên lên nền gạch thành mấy vệt nhạt. Trên bệ gỗ thấp có hai cái bài vị. Gỗ thường, chữ khắc thường. Một cái khắc tên y. Một cái khắc tên Tô công. Bên cạnh hai cái bài vị, trên bệ còn một chỗ trống, đủ cho một cái thứ ba. Người áo nâu dừng lại trước bệ. Ông ngó cái bài vị có tên y. Ngó lâu. Về nó, ông không nhắc một chữ. Ông ngó chỗ trống bên cạnh. – Chỗ này để cho ai? – Ông hỏi. – Bẩm chúa công, chưa ai. – Y nói. – Lúc hai cái kia tự dời sang, chỗ ấy đã trống. Không ai biết sẽ có ai. Ông gật. Ông ngó chỗ trống ấy thêm một chặp, như người cầm quân ngó một chỗ trống trong hàng quân, tính xem ai sẽ đứng vào. Ông đi tới cái lư nhỏ đặt dưới chân bệ, rút một nén hương trong ống, châm vào ngọn đèn dầu đặt góc gian. Ông cắm nén hương ấy xuống trước cái bài vị có tên y. Ông không vái. Ông chỉ cắm, rồi đứng thẳng lên, ngó sợi khói mảnh bốc lên từ đầu nén hương, ngang qua mặt chữ. Y đứng sau ông, không động. Hai bàn tay, y chẳng biết để đâu. Một người thắp hương cho cái tên của người đang đứng ngay sau lưng mình. Đời trước, y chưa từng thấy ai làm thế. Đời này, y không nghĩ sẽ thấy. Ở đây không thờ thần nào. Không tượng, không lư lớn. Chỉ có hai cái bài vị và một chỗ trống. Người trong phố ít vào gian này. Có mấy người đọc chữ, những hôm không có việc, tự tới, thắp một nén, đứng một lúc, rồi về. Không ai bảo họ tới. Y nói với ông điều ấy. Ông nghe. – Ở đây có thi chữ không? – Ông hỏi. – Bẩm, mùa thu năm ngoái có một khoa. – Y nói. – Bệ hạ đã hứa có khoa sau. Người đọc chữ tới đây thắp hương, phần nhiều là người đợi khoa ấy. – Họ thắp cho ngươi? – Ông hỏi. – Bẩm, họ thắp cho chữ. – Y nói. – Thần với Tô công chỉ là hai người ngồi ở đây. Ông ngó y, im. – Người bên cạnh ngươi. – Ông nói, hất cằm về phía cái bài vị thứ hai. – Tô Hiến Thành? – Bẩm, phải. – Ta có đọc tên ông ấy. – Người áo nâu nói. – Trong sử đời trước. Một người phò một ông vua nhỏ, giữ lời vua trước tới khi mình chết. Người ta mang vàng tới đổi lời, ông ấy không nhận. – Bẩm, ở đây ông ấy giữ sổ. – Y nói. – Sổ Hộ bộ. Sáng nào cũng tới trước người khác. Người áo nâu gật. Y thấy trong cái gật ấy có một chút gì đó như kính, như một người cầm quân nghe tin một người giữ kho giỏi đang ở trong trại mình. * * * Được một hồi, vua tới. Y nghe tiếng chân vua ngoài hiên trước khi thấy. Vua không vào gian bên. Vua đứng ở hiên, ngoài cửa, cách hai người một khoảng, tựa lưng vào cột. Vua không gọi, không chào. Vua đứng đó như người đi qua dừng lại nghỉ chân. Người áo nâu biết vua đứng đó. Y thấy ông liếc ra cửa một cái, rồi quay vào. Ông đứng im trước bệ gỗ một lúc nữa. Đoạn ông quay sang y. Y thấy mặt ông đổi. Không phải đổi thành giận, không phải đổi thành buồn. Đổi như mặt một người cầm quân trước khi ra một lệnh khó, đã nghĩ kỹ, đã quyết, chỉ còn phải nói ra. – Có một lần, ta giam ngươi. Tha rồi, ta không dùng. – Lê Lợi nói. Ông nói xong thì im. Ông không nói vì sao. Không nói ai bảo ông giam. Không nói ông đã nghĩ gì những năm sau. Ông chỉ nói đúng chừng ấy, như người đặt một tảng đá xuống đất, đặt xong thì đứng thẳng lên, không đẩy nó đi đâu nữa. Y đứng yên. Y đã biết sẽ có câu này. Từ đêm qua, ngồi một mình với ngọn đèn ở thư phòng, y đã biết. Người ấy không phải người để một món treo lâu. Y đã nghĩ tới nó từ sáng mùng hai, từ lúc y biết sớm muộn người ấy cũng tới đây. Y đã nghĩ nhiều câu để đáp. Câu nào cũng không đúng. Câu tha thì giả. Câu trách thì nhỏ. Câu quên thì không thật. Y không quên. Y nhớ cái ngày bị giải đi, nhớ cái phòng tối có song gỗ, nhớ cái ngày cửa mở, người ta bảo y về. Y nhớ những năm sau đó ngồi ở một chỗ xa, viết những thứ không ai đọc, nghe tin việc lớn qua miệng người khác. Y cũng nhớ những năm trước đó. Những năm ngồi bên ngọn đèn trong trướng, viết thư cho người ấy ký, viết lời cho người ấy nói, và người ấy nghe. Hai thứ ấy y đều nhớ. Không thứ nào xóa được thứ nào. – Bẩm chúa công, thần nhớ cả hai. – Y nói. Người áo nâu ngó y rất lâu. Ông không nói xin lỗi. Ông không quỳ. Ông không hứa. Ông đã hứa với người ở bến rằng lần này không để ai chết thay mình. Với y, ông không hứa gì. Y hiểu vì sao. Một lời hứa với y bây giờ, y sẽ không tin. Ông biết y sẽ không tin. Ông không nói một câu mà ông biết người nghe sẽ không tin. – Ta nợ ngươi một chỗ ngồi. – Ông nói. Ông nói câu ấy không phải để trả. Ông nói để y biết ông biết. Y nghĩ tới cái bệ gỗ sau lưng, tới chỗ trống bên cạnh hai cái bài vị. Một chỗ ngồi. Ông không nói chỗ ngồi ở triều, ở trướng, hay ở đâu. Ông chỉ nói một chỗ ngồi. Y nghĩ, đời trước, chỗ ngồi của y đã có một lúc ở ngay cạnh ông, rồi xa dần, rồi không còn. Món ấy, ông nói ra, mà không ai trả được nữa. Đời ấy đã khép. Y cúi đầu. Y không đáp. Sợi khói của nén hương ông vừa thắp vẫn bốc lên thẳng, mảnh, qua mặt cái bài vị có tên y, tan ở ngang xà. Hai người đứng giữa sợi khói ấy và ngưỡng cửa, không ai bước đi trước. Ngoài hiên, vua vẫn đứng tựa cột. Vua không ngó vào. Vua ngó ra sân, ngó mấy cái lư đồng, ngó trời mây thấp, như người đứng chờ mưa. Mà y biết vua không chờ mưa. Vua đã nghe hết. Y biết vua nghe hết, vì gian bên nhỏ, cửa mở, hai người không nói khẽ. Vua bước tới ngưỡng cửa. Vua không bước vào. Vua ngó hai người, ngó cái bệ gỗ với hai cái bài vị và một chỗ trống. – Ở đây, việc của mỗi người, ta tự giao. – Vua nói. Vua nói xong thì quay đi, không thêm câu nào. Ngoài sân, mây đã xuống thấp hơn, hơi nồm đọng lên ngưỡng gỗ thành những chấm sẫm nhỏ. Vua không bảo hai người làm lành. Vua không bảo ai đúng ai sai. Vua chỉ nói rằng ở đất này, người giao việc cho y là vua, không phải người áo nâu; người giao việc cho người áo nâu cũng là vua. Hai người không còn ai phải giam ai, phải dùng ai. Y nghe câu ấy. Y không thấy nhẹ đi. Mà y thấy có một thứ gì đó vừa được đặt xuống giữa hai người, như một cái mốc ranh giữa hai thửa ruộng, để không ai phải bước lố sang ruộng ai. Người áo nâu ngó theo vua đi. Ông lặng. Ông quay lại, ngó cái bài vị có tên y lần nữa. Đoạn ông cúi đầu trước cái bệ gỗ, một cái, không sâu, rồi bước ra. * * * Chiều, mưa bụi. Y về một mình. Người áo nâu đã đi về phía bến, tìm người ở bến. Y không đi theo. Tới đầu phố chợ, có người gọi y. Người áo the đứng dưới mái một quán nước, quạt gập trong tay, ngó y. – Tiên sinh về một mình? – Quỳnh hỏi. – Một mình. – Y nói. Người áo the không hỏi thêm. Người ấy rời quán, đi cạnh y một quãng, im, cái quạt gập giắt ở thắt lưng. Tới chỗ rẽ về thư phòng, người áo the dừng lại. – Có những thứ nói ra rồi mới nặng. – Người áo the nói. – Mà không nói thì nặng lâu hơn. Nói xong, người áo the cúi đầu, rẽ sang phía khác. Y đứng ngó theo giây lát. Y không biết người áo the đã nghe gì, nghe từ ai. Có lẽ không nghe từ ai. Có lẽ chỉ ngó mặt y mà đoán. Mưa bụi nhỏ tới mức không thành giọt, chỉ bay. Y không che. Mưa đậu lên mặt y, lên mi mắt, mát, nhẹ, như ai lấy đầu ngón tay chấm nước mà vẩy. Y đi qua cái lò rèn cuối phố lúc sáng, giờ lò đã tắt, người thợ rèn ngồi ở bậc cửa, hai tay đen bồ hóng đặt trên đầu gối, ngó mưa. Thấy y đi qua, người ấy gật đầu chào, như chào một người quen đi ngang mỗi ngày. Y gật lại. Y đi chậm qua mấy dãy phố. Phố chiều nồm vắng, người đã về nhà, mấy hàng quán đã dọn sạp. Một đứa bé ngồi trong khung cửa, ngó mưa, thấy y đi qua thì ngó y. Y nghĩ tới câu đầu tiên y hỏi ở đất này, dưới gian đá, khi còn chưa biết mình đang đứng ở đâu: dân nước này đã yên chưa. Y nghĩ, đời trước, những năm ngồi ở chỗ xa, không ai giao việc cho y, y vẫn hỏi câu ấy một mình. Đời này, có người giao việc. Mà câu ấy vẫn là câu ấy. Y không biết vết rạn hôm nay đã lành chưa. Y biết là chưa. Y biết có những vết không lành bằng một câu, cũng không lành bằng một buổi. Mà vết ấy đã được nói ra. Một vết đã nói ra, thì không còn là vết giấu. Y không biết thế có tốt hơn không. Y chỉ biết thế là thật. Y nghĩ tới đời trước, những năm sau, những bữa người ấy ngồi với người khác trong điện mà không gọi y. Y không trách. Y nhớ, như người ta nhớ một con đường mình đã thôi đi, chỗ nào dốc, chỗ nào ngoặt, vẫn còn trong chân. Về tới thư phòng, y thấy có người đứng chờ ở hiên. Người ở bến. Áo cũ, khuỷu vá. Tóc ướt mưa bụi. Ông đứng thẳng, hai tay buông, như đã đứng đó từ lâu. Thấy y, ông cúi đầu. – Tối nay chúa công mời ông một mâm. – Lê Lai nói.
Chương trước Chương tiếp
Chọn chương
Bình luận
Báo lỗi chương
Chỉnh chữ