Chương 306: Độ khẩu phùng quân

Rạng mười sáu, Lê Lai ngồi bện dây ở bậc đá bến Đông, trăng rằm còn treo thấp phía Tây. Trăng đã nhạt. Đêm qua nó tròn, trắng, rọi xuống mặt sông thành một con đường bạc nối hai bờ. Giờ nó treo thấp phía bên kia sông, màu vàng nhạt như lòng trứng vịt, mờ dần trong cái xám của trời sắp sáng. Phía Đông, trời đã hửng một vệt xám. Mặt sông chưa sáng, mà cũng không còn tối. Ông dậy trước gà gáy. Ông không ngủ được. Đêm qua, từ quá nửa đêm, ông đã nằm trong gian nhà nhỏ sát bến, nghe ngoài kia im lặng tới lạ, im như cả kinh thành đang ngồi chờ một điều gì. Vì sao, ông không đoán ra. Ông dậy, ra bến, ngồi xuống bậc đá, cầm sợi đay bện tiếp sợi dây bện dở từ chiều qua. Mấy đêm nay ông ngủ ít. Không phải vì lo. Từ hôm người họ Nguyễn ngồi với ông trên bậc đá này, kể lời chúa công dặn người sau, mâm của ông làm trước, mâm của chúa công làm sau một ngày, ông nghĩ tới chúa công nhiều hơn. Không phải nhớ. Nghĩ. Ông nghĩ xem người ở đâu, có ai bên cạnh không, đêm nay người ngủ dưới mái nhà nào, có ai thức canh cho người không. Trên người ông vẫn là tấm áo bông cũ, khuỷu tay mấy lớp vá. Bên cạnh ông, trên bậc đá, là cái gói vải dầu, gấp vuông, thắt nút dây gai. Sáng nào ông cũng đặt nó ở đó, cách tay mình một gang. Mấy người thủy binh còn ngủ trong lều. Một người đã dậy nhóm bếp, khói bốc lên thẳng từ mái lều, lên tới ngang ngọn tre thì loang ra. Tiếng nồi va nhau, tiếng nước đổ vào nồi. Tay ông bện. Sợi đay đã quen tay ông, không cần ông ngó. Có tiếng chân trên con đường dốc xuống bến. Hai người. Ông nghe ra hai người trước khi ngẩng lên. Một bước nhẹ, quen, ông đã nghe nhiều lần ở bến này: bước của vua. Bước kia nặng hơn một chút, chắc, đều, không dò. Bước của một người đi đường đất đã quen chân. Ông ngẩng lên. Vua đi trước, áo thường. Sau vua một bước là một người đàn ông vận một tấm áo nâu sẫm, khăn cùng màu quấn đầu. Trời còn mờ, ông không thấy rõ mặt người ấy. Vua dừng lại ở bậc đá trên cùng. Vua không đi xuống nữa. Vua đứng đó một chốc, ngó xuống chỗ ông ngồi, ngó người đi sau mình. Đoạn vua quay lưng, đi lên con đường dốc, về phía phố, không ngoái lại. Người áo nâu đứng lại ở bậc trên cùng một mình. * * * Ông chưa thấy mặt người ấy. Mà người ấy đứng đó, một mình, ngó xuống bến, và tay trái người ấy đưa xuống bên hông theo một lối mà ông biết. Không phải vì ông đã thấy mặt người. Ông đã đứng sau cái lối ấy suốt bao năm, quen nó như quen tiếng bước của người. Mỗi lần dừng chân trước một dòng sông, trước một con đèo, trước một đám người, tay ấy lại đưa xuống bên hông trái, tìm thứ vẫn đeo ở đó, như để chắc rằng nó còn. Bàn tay ấy chạm vào hông, dừng lại. Không có chuôi gươm nào. Chỉ có một cái móc đồng trống trơn. Sợi đay rơi khỏi tay ông. Ông đứng dậy. Hai đầu gối ông run. Không phải vì lạnh. Ông đứng không vững trên bậc đá ướt, phải chống một tay xuống mới đứng thẳng được. Người áo nâu đi xuống. Từng bậc. Không vội. Tới bậc cách ông ba bậc, người ấy dừng. Trời đã hửng thêm một chút. Ông thấy mặt người ấy. Ông quỳ xuống bậc đá. Ông không nói gì. Ông không hỏi chúa công đã thoát chưa. Câu ấy, ông đã hỏi một lần, đêm mùng một, dưới gian đá. Câu ấy đã có người trả lời. Giờ ông không cần hỏi lại. Người đã đứng trước mặt ông. Ông cúi đầu xuống tới bậc đá. Mặt đá lạnh, ướt hơi sông. Có hai bàn tay đặt lên hai vai ông. Hai bàn tay to, nặng, chai. Ông biết hai bàn tay ấy. Hai bàn tay ấy đỡ ông dậy, không vội, không mạnh, chỉ đỡ, như đỡ một bao thóc nặng lên khỏi mặt đất ẩm. Ông đứng dậy. Chúa công đứng trước mặt ông, gần tới mức ông thấy được mấy sợi râu bạc lẫn trong bộ râu ngắn, thấy được nếp nhăn ở đuôi mắt. Hai bàn tay ấy vẫn để trên vai ông, không rời ngay. Ông thấy sức nặng của chúng qua lớp áo, ấm, chắc. Mắt ông nóng lên, đỏ, mà ông không để nước mắt rơi. Người ngó ông rất lâu. Người không cười. Người không khóc. Mắt người sâu, tối, như cái giếng làng ông ngày xưa, nhìn xuống chỉ thấy bóng mình. – Lần này, ta không để ai chết thay ta. – Lê Lợi nói. Ông nghe câu ấy. Ông không đáp. Ông không tin. Không phải vì chúa công nói dối. Chúa công không nói dối ông bao giờ. Mà vì ông biết, có những lúc người cầm quân không được chọn ai chết, ai sống. Có những lúc người ở dưới phải tự chọn. Ông đã tự chọn một lần. Ông không chắc lần sau ông sẽ chọn khác. Ông không cãi. Ông cúi đầu một cái. * * * Ông quay lại, cúi xuống, nhặt cái gói vải dầu trên bậc đá. Tay ông tháo nút dây gai. Nút buộc chặt, ông buộc nó từ đêm Tết, mỗi sáng xem lại một lần, chưa từng tháo. Ngón tay ông vụng. Ông tháo mãi mới ra. Ông không mở lớp vải dầu. Ông chỉ tháo dây, cầm cả gói bằng hai tay, dâng lên. Chúa công nhìn cái gói. Người biết trong ấy là gì. Ông thấy điều ấy trên mặt người: một thứ gì đó động lên ở khóe miệng, rồi lặng. Ông nhớ cái ngày ấy. Ông nhớ mình khoác tấm áo của chúa công lên vai, cưỡi ngựa xông ra trước hàng người kia, hô to rằng mình là chúa, để người kia đuổi theo mình, để chúa công ở phía sau có đường thoát. Ông nhớ tới đó. Ông không nhớ tiếp. – Ngươi giữ nó từ bao giờ? – Chúa công hỏi. – Bẩm, từ đêm tiểu nhân tới đây. – Ông nói. – Lúc tới, nó còn trên người tiểu nhân. Rách cả. Tiểu nhân gấp lại. – Ngươi không mặc lại? – Chúa công hỏi. – Bẩm, không. – Ông nói. – Áo của chúa công, tiểu nhân mặc một lần là đủ. Chúa công đưa hai tay ra, nhận lấy cái gói. Người không mở. Người cầm nó, ngó một lúc, rồi cắp nó vào nách trái, như ông vẫn cắp nó suốt từ Tết tới giờ. – Ngươi mang nó đủ lâu rồi. – Chúa công nói. Ông thấy hai tay mình trống. Lần đầu từ đêm Tết, hai tay ông không có cái gói ấy. Hai tay ấy, ông chưa biết đặt vào đâu. Ông buông chúng xuống hai bên người. Ông thấy nhẹ. Ông không biết cái nhẹ ấy là thứ gì. Không phải nhẹ vì không phải cắp. Cái gói ấy nhỏ, gọn, vừa một vòng tay. Mà ông thấy nhẹ, như người vừa được ai đỡ lấy một thứ mình vác qua mấy đời. – Ngồi. – Chúa công nói. Ông không ngồi. Ông đứng nghiêng người, chờ chúa công ngồi trước. Chúa công ngồi xuống bậc đá. Người ngó ông. – Ngồi. – Người nói lần nữa. – Ngang đây. Ông ngồi xuống bậc đá, cạnh chúa công, ngang hàng. Ông chưa bao giờ ngồi ngang hàng với chúa công. Đời trước, có lúc ông ngồi cùng một đống lửa với người, mà bao giờ cũng ngồi thấp hơn, lùi ra xa hơn. Ngồi ngang, ông thấy lạ, như đi một đôi giày người khác. * * * Mặt trời lên. Trăng đã khuất sau rặng tre phía Tây. Phía Đông, mặt trời đỏ ló khỏi hàng tre bên này sông, rọi xuống mặt nước một vệt hồng dài. Sông sáng dần. Nước đục, chảy lững lờ, mặt nước lăn tăn những vòng sóng nhỏ. Mấy người thủy binh đã dậy hết. Họ ra bến, lội xuống nước, lặn kéo mấy cây cọc lim mới chở tới hôm qua, đóng thay mấy cây cọc cũ đã mục chân. Người trồi lên, người lặn xuống. Tiếng vồ nện cọc dưới nước vọng lên, đục, chậm. Người lặn sông đứng trên chiếc thuyền nhỏ, chỉ trỏ. Y thấy hai người ngồi trên bậc đá. Y ngó một hồi, ngó người áo nâu, rồi quay đi, hô mấy người dưới nước lặn tiếp. Y không lại gần. Y không hỏi. Chúa công ngó mấy người thủy binh lặn. – Người của ai? – Người hỏi. – Bẩm, người của vua. – Ông nói. – Họ không nhớ tên mình. Họ nhớ cách lặn. Chúa công gật. Người ngó họ thêm một chặp. – Ngươi ở đây bao lâu rồi? – Bẩm, từ Tết. – Ông nói. – Làm gì? – Bện dây. Ngồi bến. – Ông nói. – Không ai giao việc gì cho tiểu nhân. Tiểu nhân tự tìm việc. Chúa công không nói gì. Người ngó sợi dây bện dở nằm trên bậc đá, chỗ ông đánh rơi. – Vua nước này. – Người hỏi. – Người thế nào? Ông nghĩ giây lát. – Bẩm, ít nói. – Ông nói. – Hỏi thì hỏi thật. Không biết thì bảo không biết. Sáng nay người dẫn chúa công xuống tới bậc trên, rồi đi lên. Người không xuống. – Ta thấy. – Chúa công nói. Người im một lúc. – Người ấy để ta tự xuống. – Người nói, như nói với chính mình. – Đất này thế nào? – Người hỏi. Ông kể cái ông biết. Không nhiều. Ông kể con sông này chảy ra biển ở phía Đông, chở thóc lên phía Bắc. Kể phía Bắc có một con đèo, trên đèo có một cái cổng đá, có một người khổng lồ đứng giữ, có trăm người áo chàm vừa lên đó mấy hôm trước. Kể vua còn trẻ, ít nói, đi đâu cũng đi bộ. Kể dân ở đây hiền, thắp hương nhiều, đàn bà khâu áo cho lính mà không lấy tiền. Ông không kể những gì ông không biết. Về Ải, ông biết ít. Ông chưa lên đó. – Đất phẳng hơn đất quê. – Chúa công nói, ngó ra cánh đồng bên kia sông. – Quê ta núi ôm lấy ruộng. Ở đây ruộng ôm lấy sông. Ông gật. Ông nhớ quê. Ông nhớ những ngọn núi đá vôi đứng sừng sững quanh mấy thửa ruộng nhỏ, nhớ con suối chảy qua làng, nhớ mùi khói đốt nương. Ông không nói ra. Chúa công cũng thôi. Hai người ngồi nhớ cùng một chỗ, mà không ai gọi tên nó. Ông kể thêm chuyện cái bến. Mùa nước lên, nước ngập mấy bậc dưới; mùa này nước rút, mấy bậc ấy lộ ra, rêu bám, phải bước tránh. Cọc cũ mục chân, thuyền thóc không ghé sát được, phải bắc ván. Thủy binh thay cọc từ hôm qua, thay xong thì thuyền ghé sát. Chúa công hỏi mỗi ngày thuyền thóc ghé mấy chiếc. Ông bảo ông không đếm, mà sáng nào cũng có, chiều nào cũng đi. Chúa công nghe hết. Người không ngắt lời. Người ngó sông. Một đứa bé xóm chài, chừng bảy tám tuổi, chạy xuống bến, tay bưng hai bát cháo còn bốc hơi. Mẹ nó ở lều trên kia bảo nó mang xuống cho ông bện dây, thấy có khách thì mang hai bát. Nó đặt hai bát cháo lên bậc đá, đứng lùi lại, ngó người áo nâu. Mắt nó dừng ở cái móc đồng bên hông người ấy. – Ông ơi, ông đeo cái gì thế? – Nó hỏi. Chúa công ngó xuống cái móc, ngó đứa bé. – Chỗ để đeo một thứ. – Người nói. – Thứ ấy chưa về. Đứa bé gật như hiểu, rồi chạy biến lên bờ. Ông thì hiểu. Thứ vẫn đeo ở đó, ông đã thấy suốt bao năm. Nó đi đâu, ông chưa rõ. Chúa công cầm bát cháo, thổi, ăn. Người ăn chậm, ăn hết. Ông ngó người ăn, và ông thấy cổ mình nghẹn một chút, không phải vì cháo. Ăn xong, chúa công cầm lấy sợi dây bện dở trên bậc đá. – Bện thế nào? – Người hỏi. Ông chỉ. Ba sợi, vắt chéo, kéo chặt. Chúa công làm theo. Tay người to, vụng, sợi đay cứ tuột. Bện được một đoạn ngắn thì lỏng, phải tháo ra bện lại. Mấy người thủy binh dưới nước ngó lên, ngó nhau, không ai dám cười. Ông cũng không cười. Mà chúa công cười, khẽ, lần đầu từ sáng. – Đời trước ta không bện được dây. – Người nói. – Đời này cũng chưa. Người đặt sợi dây xuống, trả lại cho ông. Ông nhận, gỡ đoạn người vừa bện, bện lại cho chặt. Chúa công nhìn tay ông làm, nhìn lâu, như ngó một việc người khác làm giỏi mà mình chưa từng phải làm. Đời trước, ông nghĩ, có bao nhiêu người làm những việc nhỏ như thế cho chúa công mà chúa công không thấy. Giờ người ngồi đây, thấy. Gió từ sông thổi lên, mang theo mùi bùn, mùi rong. Phía trên bến, xóm chài đã dậy hẳn. Tiếng gọi nhau, tiếng chó sủa, tiếng một người đàn bà mắng con. Một chiếc ghe chở củi xuôi dòng, người lái ngồi đầu ghe, tay khoát nước bằng mái chèo ngắn. Người lái nhìn lên bậc đá, thấy hai người ngồi, gật đầu chào ông, sáng nào cũng thế. Ông gật lại. Chúa công nhìn theo chiếc ghe củi cho khuất. – Ngươi có biết ai khác ở đây không? – Người hỏi. – Người của ta. Ông nghĩ. – Bẩm, có một người họ Nguyễn. – Ông nói. – Người ấy tới sau tiểu nhân. Người ấy bảo người ấy theo chúa công về sau, khi tiểu nhân không còn nữa. Người ấy làm việc ở thư phòng, cạnh vua. Chúa công không động. Mà ông thấy bàn tay người đặt trên đầu gối nắm chặt lại, xong mới buông. Người đứng dậy. Cái gói áo bào vẫn cắp dưới nách trái. Người ngó lên con đường dốc dẫn vào phố. – Đưa ta lên chỗ người ấy. – Chúa công nói.
Chương trước Chương tiếp
Chọn chương
Bình luận
Báo lỗi chương
Chỉnh chữ