Chương 303: Đối tướng thổ thực

Rạng mười hai, Phan Trung đứng dưới vòm cổng Bắc khi trăm người áo chàm đi qua. Trời khô. Mấy hôm mưa xuân đã qua, sáng nay gió bấc trở lại, yếu, mà đủ lạnh để hơi thở người ta bay ra thành từng làn trắng. Mặt đường dưới vòm cổng khô cứng, bánh xe, vó ngựa, bước chân người đã nện nó thành một mặt phẳng, xám, chỗ lõm chỗ lồi. Đuốc dưới vòm còn cháy, mà trời đã hửng, ánh đuốc nhạt đi trước ánh sáng ngày. Lão nép sát vách vòm, chỗ không vướng đường đi. Lão không khoác giáp ngoài. Lão mặc áo thường, giáp lót bên trong; lão ra cửa thành bao giờ cũng thế. Hai tay lão chắp sau lưng. Người áo chàm đi thành hàng đôi. Lão đã thấy họ tập ở bãi ngoài cổng hơn một tháng. Lão đã thấy họ ngồi thụp sau khiên, đổi hàng qua kẽ người, đứng nghe đàn suốt một đêm mà khóc không buông giáo. Sáng nay họ đi qua dưới vòm cổng, và lão thấy họ khác. Không phải vì áo. Họ mặc áo bông mới, vải chàm còn thơm mùi thuốc nhuộm, đường kim đàn bà trong phố khâu đều tăm tắp. Mà không phải vì áo. Vì cái cách họ đi. Họ đi như người đã biết mình đi đâu. Ngoài vòm cổng, hai bên đường, người phố cửa Bắc đã ra đứng từ sớm. Không ai bảo họ ra. Đàn bà túm tụm thành từng tốp, tay ôm con, tay xách giỏ. Đàn ông ở phía sau. Trẻ con chen lên trước, có đứa chạy theo hàng người được dăm bước thì mẹ níu áo lôi về. Không ai reo. Có người khóc, khẽ. Lão thấy một bà cụ lưng hơi gù đứng sát mép đường, tay cầm một nắm xôi gói lá chuối. Khi hàng người đi ngang, bà dúi nắm xôi vào tay một người áo chàm đi ở hàng ngoài. Người ấy không biết bà là ai, mà nhận, cúi đầu, đi tiếp. Bà ở lại, ngó theo cái lưng áo chàm ấy, môi mấp máy. Giáo cán dài vác vai, khiên mây đeo lưng. Gói gạo rang buộc bên hông. Giày cỏ mới. Lão ngó chân họ trước tiên, như ngó chân bất cứ toán lính nào sắp đi xa: xà cạp quấn chặt tới gối, không ai đi lệch vai vì gói gạo buộc lỏng. Phạm tướng quân đã kiểm từng người từ đêm qua, lão biết thế. Họ đi không nói chuyện. Chỉ có tiếng chân, đều, nặng, dội lên vòm cổng rồi dội xuống. Ở góc đường, chỗ dốc lên cổng, con voi kéo đá đã được tháo ách, cái vòi buông xuống sát đống đá chưa kéo. Hôm nay người dắt voi cho nó nghỉ, để nó ngó hàng người đi qua, như để nó cũng được tiễn. Người cầm giáo dài đi đầu, đi bộ, không ngựa. Y không ngoái lại. Y đi như đi trước một hàng người y đã đi trước nhiều lần. Tới chỗ lão đứng, y dừng lại. Cả hàng phía sau dừng theo, không ai bước lố. Y quay sang lão, cúi đầu. – Lão tướng giữ kinh, mạt tướng giữ cổng trên kia. – Phạm Ngũ Lão nói. Lão gật. Lão biết y không cần lão nói gì. Hai người đã đứng cùng nhau ở hàng võ trong điện bao buổi chầu, đã cùng nghe thư sứ, cùng nghe lão quan áo lam bàn hàng, mà chưa từng ngồi với nhau một bữa rượu. Lão không thấy thiếu. Người cầm quân với người cầm quân, có khi chỉ cần biết người kia đứng ở đâu. Y chỉ cần nói câu ấy cho lão nghe, như một người lính trước khi rời trại báo với người ở lại. Y đứng thẳng lên, quay về phía trước, đi tiếp. Hàng người phía sau đi tiếp. Vua đứng ở đầu kia vòm cổng, chỗ ra quan lộ. Vua không nói gì với ai. Vua chỉ ở đó, áo thường, để hàng người đi qua trước mặt mình, từng đôi một. Người đứng đầu hàng đi qua, cúi đầu thật thấp. Những người sau cũng cúi. Vua không gật lại từng người. Vua chỉ lặng im. Gió bấc thổi qua vòm, lùa vào cổ áo lão, lạnh. Lão không kéo áo lên. Lão đếm. Lão không định đếm. Mà mắt lão đếm, như mắt một người cầm quân bao giờ cũng đếm. Một trăm. Đủ. Hàng cuối cùng đi qua vòm cổng, ra quan lộ. Lão bước ra tới đầu kia vòm, cách vua mấy bước, ngó theo. Con đường quan lộ phía Bắc chạy thẳng giữa hai bên ruộng. Mạ chiêm đã cấy kín, xanh mướt. Hàng người áo chàm đi trên con đường đất ấy, nhỏ dần, như một sợi chỉ chàm khâu dọc tấm vải xanh. Phó tướng doanh cửa Bắc chờ sau lưng lão. Lão quay lại. – Từ hôm nay, cổng này là của ngươi. – Lão nói. Phó tướng cúi đầu. Người ấy còn trẻ, mới lên phó tướng từ mùa thu. Lão đã chọn người ấy. Lão biết người ấy giữ được. Ở mép đường phía bến, có một người đứng một mình, khoác áo cũ, gói vải dầu cắp dưới nách. Khi người cầm giáo dài tới ngang chỗ ấy, hai người gật với nhau một cái, không ai dừng. * * * Ngày mười ba, lão ở doanh cửa Đông. Lão làm những việc lão vẫn làm. Đi một vòng mặt thành cửa Đông, xem lính gác. Xuống bãi xem lính tập. Ghé bếp doanh xem nồi cháo. Kiểm lại kho giáo, kho tên. Buổi chiều, lão ra góc sân doanh, tới trước cây cột gỗ; chiều nào cũng vậy. Cây cột vẫn ở chỗ ấy, gỗ lim đã sẫm màu vì mưa nắng, mặt trước lõm vào một vạt nhẵn. Không có lưỡi rìu nào làm ra vạt ấy. Ngày trước, có đứa con nhà vua sáng nào cũng ra đó, mang theo thanh kiếm gỗ, chém xiên vào thân cột, lần nào cũng đúng một góc, từ thuở bé tới khi kiếm gỗ đổi thành kiếm sắt, mãi cho tới lúc gỗ lim cũng phải chịu lõm xuống. Lão từng dạy võ đứa trẻ ấy. Đứa trẻ ấy giờ đã nằm dưới đất hơn ba năm. Một người lính trẻ đi ngang, thấy lão đứng đó thì dừng lại, ngó cây cột, ngó lão. – Bẩm lão tướng, cột này có gì mà lão tướng ngày nào cũng ra ngó? – Gã hỏi. Lão không trả lời ngay. – Có người đã chém vào nó cho tới khi nó lõm. – Lão nói. – Ngươi thử chém xem có lõm thêm được không. Gã lính trẻ ngó vạt lõm, ngó cây giáo trong tay mình, cười ngượng, lắc đầu, đi. Lão đứng thêm một chốc, không đặt tay lên, xong mới về. Tối mười ba, lão ngồi trong gian của mình ở doanh, lau lại bộ giáp. Trên kệ sát vách, cái hộp gỗ dài vẫn nằm đó, nắp đậy kín, trong hộp là mũi tên lông đỏ của hơn ba năm trước. Lão ngó cái hộp một cái, như ngó một người quen ngồi im trong góc nhà, rồi cúi xuống lau giáp tiếp. Từ chiều tháng Giêng lão mở nó cho người đàn bà mặc giáp xem rồi đậy lại, lão chưa mở thêm lần nào. Lão không cần mở. Lão biết trong ấy có gì. * * * Chiều mười bốn, vua tới doanh cửa Đông. Vua đi bộ, một mình, không báo trước. Lão đang ở sân doanh, xem mấy người lính trẻ tập giáo. Thấy vua, cả sân dừng lại. Lão khoát tay cho họ tập tiếp. Lão đi về phía vua, cúi đầu. – Lão tướng ngồi với ta một lúc. – Vua nói. – Bẩm bệ hạ, người áo chàm giờ này chắc đã tới chân dốc Ải. – Lão nói, vừa đi vừa ngó trời. – Đường khô, đi ba ngày là vừa. – Phạm tướng quân đi bộ cùng họ. – Vua nói. – Ba ngày, y không ngồi ngựa một bước. – Y đi bộ thì cả hàng không ai dám kêu mỏi chân. – Lão nói. – Lính trẻ doanh lão phu mà có một người dẫn như thế, lão phu đỡ được nửa cái miệng. Vua cười, khẽ. Lão không cười. Mà lão thấy dễ chịu vì đã làm vua cười. Lão dẫn vua ra góc sân, chỗ cây cột gỗ. Ở đó có một cái ghế đá thấp, đặt sát tường, lão vẫn ngồi những chiều mỏi chân. Vua ngồi xuống ghế đá. Lão không ngồi. Vua bảo ngồi. Lão ngồi xuống bậc đất bên cạnh, thấp hơn vua. Nắng chiều hanh, vàng nhạt, rọi lên mặt tường doanh, rọi lên cây cột gỗ. Chỗ hõm của cây cột hắt ánh nắng thành một vệt sáng mềm. Vua không nói ngay. Vua ngó cây cột một lúc. Lão đã thấy vua ngó cây cột ấy mấy lần, những lần vua tới doanh. Vua biết cây cột ấy là của ai. – Lão tướng giữ ấn tạm khi ta vắng. – Vua nói. – Giữ kinh khi ta không có ở đây. – Bẩm, lão phu giữ. – Ta chưa quyết sẽ đi đâu. – Vua nói. – Mà có khi ta phải đi xa. Đi xa thì kinh này là của lão. Người giữ kinh khi vua vắng, phải biết vua mang theo những gì. Lão chờ. Lão biết vua sắp nói một điều không vui. Lão đã thấy cái im ấy trên mặt nhiều người, trước khi họ nói những điều không vui: người lính báo tin dữ, người thầy thuốc trước khi nói bệnh, người mẹ đứng đầu ngõ hỏi tin con. Cái im ấy giống nhau ở mọi người. Vua kể. Vua kể như kể một việc đã ghi vào sổ, ngắn, không thêm. Có lần vua gõ Trống quá sức trên gò ngoài đồng, tới lúc khúc gỗ làm dùi tự tuột khỏi năm ngón tay. Trước mắt vua có chữ, chỉ mình vua thấy, nói vua mất ba năm thọ nguyên. Vua đọc một lần. Vua giữ điều ấy một mình suốt từ đó. Người ngoài nhìn vào không thấy gì khác, nên chẳng ai hay. Đêm mùng tám vừa rồi, bên bờ hào, vua mới nói lần đầu. Vua nói xong thì thôi. Lão ngồi im. Lão không khóc. Lão đã không khóc từ ngày đứng bên cái án gỗ trước linh cữu đứa trẻ kia. Lão không định khóc bây giờ. Mà lão thấy có cái gì đó trong ngực nặng xuống, như một hòn đá rơi vào giếng, rơi mãi mà chưa chạm nước. Một người trẻ hơn cháu nội lão, đã tiêu đi chừng ấy năm của đời mình, ở giữa một cánh đồng, mà không một ai hay. Lão ngó vua. Vua đang ngó cây cột. Lão nghĩ tới đứa trẻ kia, đứa trẻ đã chém vào cây cột này bao nhiêu mùa, không ai bảo, không ai khen, cho tới khi gỗ lim lõm xuống. Lão nghĩ tới người ngồi trên ghế đá trước mặt lão, em của đứa trẻ ấy, đã tiêu một phần đời mình cho một việc không ai thấy. Hai anh em. Một người để lại một vết hõm trên gỗ. Một người để lại một vết hõm không ai thấy được. Lão nhớ đứa trẻ kia hồi mới tới tay lão. Bé, gầy, mà bướng. Lão bảo đứng tấn một nén hương thì nó đứng hai nén, đứng tới khi hai đầu gối run như lá. Lão bảo nghỉ, nó không nghỉ. Lão đã phải bế nó lên mà đặt xuống bậc thềm. Nó khóc vì tức, không phải vì mỏi. Lão chưa bao giờ kể chuyện ấy cho ai. Lão không biết người em có biết chuyện ấy không. – Lão phu nghe rồi. Từ nay bệ hạ đi đâu, lão phu biết bệ hạ mang theo cái gì. – Lão nói. Vua quay sang ngó lão. Lão không nói thêm. Lão không bảo vua đừng gõ Trống quá sức nữa. Lão không bảo vua giữ mình. Lão biết vua sẽ không nghe, mà lão cũng không có quyền bảo. Lão chỉ là người giữ kinh. Người giữ kinh phải biết vua mang gì đi, để biết khi vua không về thì phải làm gì. Lão không nói ra câu ấy. Lão biết vua cũng nghĩ thế. – Ai biết nữa? – Lão hỏi. – Cao lão giữ Trống. Em gái ta. – Vua nói. – Giờ là lão. – Người áo xanh? – Không. – Vua nói. – Ta chưa nói. Có khi không nói. – Lão phu không nói. – Lão nói. Lão gật. Ba người. Lão nghĩ, ba người là đủ. Một người giữ Trống, một người giữ đền, một người giữ kinh. Lão đứng dậy, tới bên cây cột gỗ, áp lòng bàn tay vào vạt lõm. Gỗ dưới tay lão ấm, vì nắng chiều đã rọi vào nó suốt buổi. Vạt lõm vừa tay lão, như nó vẫn vừa từ những ngày lão đứng xem đứa trẻ kia chém. Vua để lão đặt tay, không hỏi gì. Lão để tay ở đó lâu. Đoạn lão rút tay về, quay lại. – Bẩm bệ hạ, lão phu giữ thêm một thứ. – Lão nói. – Thứ bệ hạ vừa đưa. Vua gật, im. Vua ngồi thêm một chặp trên ghế đá, ngó sân doanh, ngó mấy người lính trẻ vẫn đang tập giáo, ngó cây cột. Đoạn vua đứng dậy, đi. Lão ở lại góc sân, ngó theo vua ra cổng doanh. Cái lưng vua không thẳng như lưng lính, mà không chùng. Vua đi như người vừa uống được một ngụm nước sau quãng đường dài, chưa hết khát, mà đã đi tiếp được. Mấy người lính trẻ đã tập xong, đang cất giáo vào giá. Có một gã nán lại, đánh thử vào cây cột gỗ hai cái bằng nắm tay, rồi xoa tay, nhăn mặt. Lão quát một tiếng. Gã giật mình, chạy biến, tay còn xoa chỗ đau. Mấy người kia bụm miệng. Lão không cười, mà cũng không quát thêm. Lão không giận. Lão chỉ không muốn ai đánh vào cây cột ấy. Cây cột ấy đã có người đánh rồi. Trời ngả về chiều. Nắng tắt trên mặt tường doanh. Bếp doanh đã đỏ lửa, mùi cháo gạo rang bay ra. Mấy người lính ngồi xổm quanh nồi, bưng bát chờ múc. Một gã quay ra gọi lão vào ăn. Lão bảo cứ ăn trước. Lão ngồi xuống cái ghế đá vua vừa ngồi, đặt hai bàn tay lên đầu gối, ngó cây cột. Gió bấc yếu thổi qua sân, mang theo hơi bếp doanh. Phía Đông, trăng gần tròn đã lên, thấp, đỏ, và đêm mai là rằm.
Chương trước Chương tiếp
Chọn chương
Bình luận
Báo lỗi chương
Chỉnh chữ