Chiều mùng một tháng Hai, người ngựa trạm vào cửa Bắc khi hắn đang đứng ở đầu cầu hào.
Hôm nay trời hửng. Sau mấy ngày mưa phùn, nắng ra từ quá trưa, nhạt, hanh, không ấm mà làm mọi thứ khô đi. Mái ngói trong phố bốc lên một làn hơi mỏng. Mặt đường đất trước cổng Bắc khô cứng lại, vết bánh xe đã cứng, giẫm lên không còn lún.
Hắn ra đây từ đầu giờ Mùi. Mấy người lính doanh cửa Bắc đang thay lại ván cầu hào, mấy tấm ván cũ đã mục sau mùa mưa, giẫm lên kêu kẽo kẹt. Họ cạy ván cũ ra, ném lên bờ thành một đống, đặt ván mới vào, đóng chốt gỗ. Tiếng vồ nện chốt vang đều, dội xuống mặt nước hào rồi dội lên.
Hắn đứng ở đầu cầu, ngó họ làm. Không phải vì việc ấy cần vua ngó. Vì hắn muốn đứng ở một chỗ mà ai từ phía Bắc về cũng phải đi qua.
Người cai đội thay ván là một ông già lưng to, tay to, chân đất. Ông bảo mấy tấm ván cũ này đóng từ sau đêm thành cháy, đóng vội, gỗ non, nên mới qua một mùa mưa đã mục. Lần này gỗ lim, khô từ mùa hè, đóng thì đóng một lần cho xong. Ông nói xong thì cúi xuống, gõ thử một tấm ván mới bằng cán vồ, nghe tiếng, gật gù.
Hắn nhớ đêm thành cháy năm ngoái, cửa Bắc rực lửa, cái cầu này cháy sém một nửa. Hắn không kể. Ông già cai đội cũng không hỏi hắn nhớ gì.
Mặt nước hào dưới chân cầu đục, phẳng, mỗi lần tiếng vồ dội xuống thì rung lên thành những nếp nhỏ, rồi lặng. Ở bờ bên kia, một ông lão phố cửa Bắc ngồi thả câu bằng sợi chỉ buộc vào cành trúc, mồi là con giun, thả cả buổi chưa giật được con nào. Cái nón lá của ông đã tụt ra sau gáy. Ông vẫn ngồi, mắt không rời cái phao bằng cọng rạ.
Hắn nghe tiếng vó ngựa từ xa, trên đường quan lộ phía Bắc, trước khi thấy người.
Người ngựa trạm cưỡi một con ngựa đã mệt, bờm bết bùn, bụng ngựa đầy vết đất văng. Người ấy cũng thế, mặt sạm, môi nứt. Tới đầu cầu, thấy hắn, người ấy ghìm cương, nhảy xuống, quỳ một gối ngay trên ván cầu vừa thay.
– Bẩm bệ hạ. – Người ấy nói. – Ải có tờ báo.
Người ấy lấy trong ngực áo ra một cái gói vuông bọc hai lớp vải dầu, buộc dây gai. Hắn nhận lấy. Gói còn ấm hơi người.
– Đi mấy ngày?
– Bẩm, rời Ải trưa hai mươi tám. Đổi ngựa ba lần.
Hắn không mở gói ở đầu cầu. Hắn bảo người ấy xuống bếp doanh ăn, ngủ. Người ấy lạy, dắt con ngựa mệt đi vào cổng, con ngựa bước nặng nề qua mấy tấm ván mới, móng gõ lên gỗ thành tiếng đục.
Mấy người lính thay ván đã ngừng tay từ lúc người ngựa trạm tới, đứng ngó. Hắn khoát tay. Họ cúi xuống làm tiếp.
Ông lão câu cá ở bờ bên kia vẫn ngồi, mắt vẫn không rời cái phao. Ông không biết vừa có gì đi qua cầu.
* * *
Tối ấy, trong thư phòng chỉ thắp một ngọn đèn lớn. Tô công tới trước, ngồi ở góc, cuốn sổ Hộ bộ trên gối. Người áo the tựa cửa. Người áo xanh tới sau cùng, áo còn vương mùi mực. Hắn tự cởi dây gói, gỡ hai lớp vải dầu, trải tờ giấy dưới đèn.
Chữ viên phó trấn thủ vẫn nhỏ, đều, không chỗ nào gạch.
Một người thứ hai xuống đèo. Sáng hai mươi tám, khi tuyết ở mép đường đá đã mỏng đi, để lộ ra những vệt đá đen. Một trấn binh trẻ, bỏ trại mà đi, áo trấn binh còn trên người, vũ khí không mang. Hai người lính ngồi canh ở hốc đá giữa dốc thấy trước, dẫn xuống cửa nhỏ. Khám theo lệ: không mang gì. Người ấy gọi một người trong trại hàng binh, gã trung niên cụt tai, bằng chú. Gã trung niên nhận ra, cùng làng.
Lời người ấy, qua gã trung niên nói lại: đêm hai mươi ba tháng Giêng, tướng mới đã tới trấn, mang theo quân từ phía Bắc xa, ngựa nhiều. Trấn binh cũ bị đẩy ra làm phu tải lương. Người giữ trấn cũ nay chỉ còn giữ kho lương. Trong trại truyền nhau: qua rằm tháng Hai, khi tuyết trên đèo mỏng thì xuất. Người ấy không biết số quân, không biết số ngựa. Người ấy bỏ trại vì không muốn làm phu lần thứ hai.
Thêm một dòng ngắn: lũy trong ngang sân đã đắp từ hai mươi bảy, người đắp đủ.
Hắn đọc tới đó thì dừng lại một chút, ngón tay đè lên mép giấy cho khỏi cuộn, rồi mới đọc tiếp.
Dòng cuối, chữ Lê Mẫn: hai người, hai đường, lời khớp nhau, cả hai chưa kiểm được.
Hắn đẩy tờ giấy sang. Người áo xanh đọc, môi không mấp máy, mắt đi từng dòng, tới cuối thì quay lại đầu, đọc thêm lượt nữa. Xong, y vẫn chưa lên tiếng. Y đứng dậy, ra kệ, lấy tờ báo lần trước, tờ của người làng Diêu Cửu, đặt lên án, cạnh tờ mới. Hai tờ nằm cạnh nhau dưới ánh đèn. Một tờ đã hơi ố mép, một tờ còn thơm mùi vải dầu.
– Bẩm Bệ hạ. – Y nói. – Hai tờ nói cùng một chuyện. Tờ trước bảo tướng mới chưa tới. Tờ sau bảo đã tới. Tờ trước bảo ghi tên phu, xe lương. Tờ sau bảo phu đã ra tải lương. Không tờ nào nói ngày.
– Tờ sau nói qua rằm.
– Bẩm, tờ sau nói trong trại truyền qua rằm. – Y nói. – Và nói khi tuyết trên đèo mỏng. Hai điều ấy không phải một. Rằm là một ngày. Tuyết mỏng là một việc của trời. Nếu mấy hôm tới trời ấm, tuyết mỏng sớm, thì ngày đi chẳng chờ tới rằm.
Hắn ngó hai tờ giấy. Hắn đã nghĩ tới chữ rằm khi đọc. Hắn chưa nghĩ tới chữ tuyết.
Người áo the tựa cửa, quạt gập trong tay xoay một vòng.
– Một tin mà cả trại truyền nhau. – Y nói. – Người cầm quân muốn giữ kín ngày thì không để lính truyền. Để cho truyền, thì hoặc là ngày ấy thật, cho lính chuẩn bị, hoặc là ngày ấy giả, cho kẻ nghe trộm nghe.
– Ngươi nghiêng bên nào?
– Bẩm, tại hạ không nghiêng. – Người áo the nói. – Tại hạ chỉ nói, nếu tại hạ là người bên kia, tại hạ cũng để lính truyền một ngày.
Hắn không đáp.
Hắn nghĩ tới dòng cuối của tờ báo. Hai người, hai đường, lời khớp nhau. Khớp nhau thì dễ tin. Mà dễ tin thì cũng là thứ người ta có thể làm ra được. Hai người cùng một miệt làng quanh trấn, một người là người làng của một hàng binh, một người là cháu của một hàng binh khác, xuống đèo cách nhau mười ngày, nói những lời khớp nhau. Có thể vì đó là sự thật. Có thể vì có ai đã sắp sẵn cho khớp.
Hắn không gộp hai tờ thành một điều chắc. Hắn để chúng nằm cạnh nhau.
– Trấn binh cũ bị đẩy ra làm phu. – Người áo xanh nói, ngón tay đặt lên dòng ấy. – Người cầm quân mới không tin người cũ. Không tin, thì chẳng để đứng hàng, bắt gánh lương. Người gánh lương mà không muốn gánh, thì có người bỏ trại. Người bỏ trại sang bên này, mang theo những gì người ấy thấy trong trại. Một trại lớn thế, thì sẽ còn người bỏ.
– Còn người giữ trấn cũ, nay chỉ giữ kho lương. – Người áo the nói. – Kẻ bị đẩy xuống giữ kho thì không vui. Người không vui thì hay để sổ kho hở một chút.
Hắn ngó y.
– Ngươi muốn gì?
– Bẩm, tại hạ không muốn gì. – Y nói. – Tại hạ chỉ ghi nhớ chỗ ấy. Có lúc dùng được.
Hắn gật. Hắn cũng ghi nhớ chỗ ấy. Mà hắn biết bây giờ chưa phải lúc.
Hắn nhớ ra một mẩu tin nữa, không nằm trên án. Ba hôm trước, người của đồn chợ biên đã mang xuống một câu của người chị trong hai người đàn bà mặc giáp, rằng con khe dưới đèo giữa giữ được bằng ba tay cung, tù và đã chuyền được từ đỉnh này sang đỉnh kia, một câu không có chữ rằm, không có chữ tuyết, mà là thứ chắc nhất hắn có trong tay đêm nay.
– Bẩm Bệ hạ. – Người áo xanh nói. – Người áo chàm định lên Ải ngày mười hai. Có nên sớm hơn không?
Hắn nghĩ.
Sớm hơn thì người áo chàm tới Ải trước khi tuyết mỏng. Mà áo bông chưa may xong. Mà người cầm giáo dài đã định từng bước ngày tập. Mà trên Ải chỗ ở đã chật, thêm một trăm người lúc này là thêm một trăm miệng ăn từ kho đang có. Sớm hơn mấy ngày, đổi được gì? Nếu bên kia đi ngay sau rằm, mười hai là vừa. Nếu bên kia đi sớm hơn rằm vì tuyết, thì sớm hơn mấy ngày cũng không chắc kịp.
– Không đổi. – Hắn nói. – Ngày mười hai.
Người áo xanh cúi đầu, không cãi.
– Bẩm, nếu bên kia đi sớm hơn rằm, thì người áo chàm lên tới nơi đúng lúc trận đã mở. – Y nói. – Thần chỉ nói cho đủ cái giá.
– Ta biết giá. – Hắn nói. – Cái cổng ấy đã đứng được từ mùa thu tới giờ không có người áo chàm. Nó đứng thêm mấy ngày được. Người áo chàm lên mà chưa có áo, chưa quen nhịp, thì lên cũng chỉ thêm người rét.
Hắn quay sang góc phòng.
– Tô công. Kho Ải còn bao nhiêu?
Tô công giở sổ, ngón tay dò theo dòng.
– Bẩm Bệ hạ. Thuyền thóc nhà họ Tô dỡ ở bến dưới Ải tháng trước, cộng với kho Ải có sẵn, đủ cho số người hiện nay tới giữa tháng Ba. – Ông nói. – Thêm một trăm người áo chàm từ giữa tháng Hai, thì đầu tháng Ba đã cạn đáy kho.
– Cấp thêm. – Hắn nói. – Đủ tới hết tháng Ba. Thuyền nhẹ, đi ngay, không đợi đủ chuyến.
– Bẩm, kho Hộ bộ có. Mai thần cho xuống bến. – Ông lật thêm một trang. – Thuyền nhẹ ngược sông lên bến dưới Ải mất sáu bảy ngày nếu nước thuận. Mai nhổ neo, thì trước rằm tới nơi.
– Người chèo?
– Bẩm, thuyền buôn trong phố, thần thuê, trả bằng thóc. Họ đi quen đường ấy.
Hắn gật. Tô công gấp sổ lại, đặt hai tay lên bìa sổ, như người đã đặt xong một viên gạch vào chỗ của nó.
Hắn ngoảnh lại phía người áo xanh.
– Mai sai người ngựa trạm lên Ải. – Hắn nói. – Mang cả câu ấy lên.
– Bẩm, câu nào?
– Nói với Ải: đắp cho xong trước rằm. – Hắn nói.
Người áo xanh ghi. Hắn bảo ghi thêm một dòng: thuyền thóc nhổ neo sáng mai, Ải chia gạo theo số người sắp có, đừng chia theo kho cũ.
– Chép thêm một tờ cho chợ biên, gửi qua đồn. – Hắn nói. – Chép đúng lời hai người kia, ghi rõ là lời chưa kiểm được: tướng mới đã tới, qua rằm thì xuất, tuyết mỏng thì có khi sớm hơn. Bên ấy hẹn có người lạ lên thì báo. Bên này có việc, ta cũng báo.
– Bẩm, thần chép ngay đêm nay. – Người áo xanh nói.
Người áo the đứng thẳng lên khỏi khung cửa.
Hắn nghĩ tới Trống. Trống ở dưới địa thất, cách chỗ hắn đang ngồi chẳng bao xa, mà cách cái cổng đá kia bảy ngày voi đi. Hắn chưa quyết sẽ làm gì với khoảng bảy ngày ấy. Hắn chỉ biết nó ở đó, giữa hắn và cái cổng.
* * *
Mọi người lui rồi, hắn ra hiên.
Đêm sóc. Trời không trăng. Mây đã tan hết từ chiều, bầu trời đen thẫm, sao dày, nhỏ, lạnh. Phố dưới kia đã lên đèn, đèn thưa, vàng, từng đốm nhỏ nối nhau theo những con đường dẫn ra các cửa thành.
Hắn ngồi xuống bậc thềm.
Có tiếng chân ngoài sân. Lão tướng đi tới, áo thường, giáp lót trong. Lão dừng ở chân bậc.
– Bẩm bệ hạ, lão phu nghe nói Ải có tờ báo. – Lão nói.
Hắn kể lại, ngắn, đủ: người thứ hai, lời người ấy rằng tướng mới đã tới, qua rằm khi tuyết mỏng thì xuất, ngày mười hai không đổi, thóc lên Ải đủ tới hết tháng Ba.
Lão nghe, không ngắt lời. Nghe xong, lão gật.
– Thuyền thóc mai nhổ neo, lão phu cho hai mươi lính doanh xuống bến khiêng đỡ. – Lão nói. – Người chèo thuê trong phố, thấy có lính trên bến thì chèo nhanh tay hơn.
Hắn gật.
– Bệ hạ cứ lo chuyện trên ấy. – Lão nói. – Dưới này lão phu giữ.
Lão cúi đầu, đi về phía cửa Đông. Cái lưng lão tướng khuất dần sau dãy hành lang, vẫn thẳng như lúc tới.
Hắn nghĩ tới người trấn binh trẻ, bỏ trại, đi một mình xuống đèo, gọi một người trong trại hàng binh là chú. Hắn nghĩ tới người làng xuống đèo mười ngày trước. Hai người ấy giờ chắc đang ở trong trại hàng binh trên Ải, ăn cơm bếp Ải. Họ không biết lời mình nói đã đi xuống tận đây, nằm trên án vua, được đặt cạnh nhau, được đọc hai lần.
Hắn nghĩ tới Ải, tới người khổng lồ ngồi trên cổng đá ngó tuyết mỏng đi.
Một thị vệ bưng ra bát nước chè nóng, đặt cạnh hắn, lui đi. Hắn cầm bát, không uống, để hơi nóng bốc lên mặt.
Hắn nghĩ tới lời người con gái giữa suối hôm hai mươi: có người lạ lên, ta báo. Đêm nay, tờ chép cho chợ biên đã nằm trong tay người áo xanh. Tin từ Ải đã xuống hai lần. Từ phía Đông, từ phía sông, chưa có tin nào. Hắn không mong có. Không có tin, có khi là tin tốt nhất.
Hắn chưa xếp chúng thành một hàng. Hắn để mọi thứ nằm cạnh nhau, như hai tờ báo trên án.
Ngoài hiên, trời sóc tối như mực, mà hắn ngồi đó rất lâu, đếm từ đêm nay tới rằm tháng Hai: mười bốn đêm, nếu tuyết chịu đợi tới rằm.