Chương 292: Tiên kỵ nhất nhật

Sáng hai mươi ba, mưa phùn lất phất trên bến Đông, Lê Lai ngồi bện dây với thủy binh. Mưa nhỏ tới mức không thành giọt. Nó chỉ bay, bay ngang theo gió từ mặt sông thổi lên, đậu lên tóc, lên vai, lên mấy cuộn đay xếp dưới mái lều, làm sợi đay sẫm lại và mềm ra, bện dễ hơn ngày khô. Mấy người thủy binh ngồi thành vòng dưới mái lều tạm dựng cạnh bến, chân duỗi ra, sợi đay chuyền từ tay nọ qua tay kia. Không ai nói nhiều. Chỉ có tiếng sợi đay cọ vào lòng bàn tay, rin rít, và tiếng nước sông vỗ vào mạn thuyền đậu sát bờ. Y ngồi ở đầu vòng. Tay y bện, mắt y không ngó sợi dây. Y đã bện dây đủ lâu ở bến này để tay tự biết làm. Mấy người thủy binh bện bên cạnh y đều trẻ, chân tay rắn, nói ít. Họ tới từ dưới đất lên, như y, mà họ không mang theo tên ai, kể cả tên mình. Họ nhớ việc: nhớ cách nhịn hơi dưới nước, cách buộc nút, cách nghe tiếng ván thuyền. Y thì nhớ cả tên. Có những đêm, y ước mình được như họ. Nhớ việc mà không nhớ người thì nhẹ hơn. Y nhớ người. Y nhớ một buổi sáng nào đó rất xa, mười mấy người đứng quanh một mâm rượu dưới tán rừng, ai cũng cắt tay, ai cũng thề, và chúa công đứng giữa. Gương mặt từng người, y còn nhớ. Ai trong số họ sống được tới ngày cuối, y không hay, vì ngày cuối của y tới trước ngày cuối của họ. Tấm áo bào gấp vuông, bọc trong một mảnh vải dầu, nằm trong cái giỏ tre đặt cạnh chân y. Y không mặc nó. Từ hôm về, y chưa mặc nó lần nào. Mà y cũng không để nó xa mình quá một tầm tay. Chiều qua, ở bãi ngoài cổng Bắc, y đã hỏi vua một câu. Y không định hỏi. Y ra bãi để xem người ta tập, xem những người lính áo chàm có ai để theo không. Họ có. Thấy họ có người để theo, tự nhiên trong lòng y bật ra câu ấy, câu y đã giữ từ đêm mùng một tới giờ: chúa công của y về sau ra sao. Vua bảo không biết. Mà có một người biết. Người ấy là ai, y đoán ra. Đêm qua, y nằm trong gian nhà nhỏ cạnh bến, nghe mưa trên mái, nghĩ xem có nên đi tìm người ấy không. Y đã quyết là không. Người ấy biết, thì người ấy sẽ tới, hoặc không tới. Y không đi hỏi một điều người ta chưa muốn nói. Yết Kiêu từ dưới nước lên, nước chảy ròng từ tóc xuống vai. Người lặn sông vừa lặn kiểm chỗ cọc đóng dưới chân bến, chỗ mấy hôm trước có một cây cọc bị lở. Ông ngồi xuống cạnh vòng người bện dây, lau mặt bằng mu bàn tay, ngó sợi dây đang dài ra. – Cọc còn chắc. – Người lặn sông nói, không với ai cụ thể. Không ai đáp. Không cần đáp. Y gật đầu một cái. Ngoài sông, một chiếc thuyền chở rơm ngược lên, người chèo đứng ở đuôi, nón lá ướt sũng, chèo chậm. Trên bến, hai đứa trẻ xóm chài ngồi xổm dưới mái hiên một nhà, chơi một trò gì đó với mấy mảnh sành, thỉnh thoảng cãi nhau, rồi lại chụm đầu vào. Được một chốc, đứa lớn hơn chạy sang lều, đứng trước mặt y, chìa ra nắm mảnh sành, nói rằng thằng em ăn gian, nhờ ông xử. Y ngó nắm mảnh sành, ngó đứa bé đứng sau đang mếu. Luật trò ấy y không rành. Y bảo hai đứa chơi lại từ đầu, chơi trước mặt y. Hai đứa chơi lại. Lần này không ai ăn gian, vì có người ngó. Chơi xong, đứa nhỏ thắng. Nó cười toe, chạy đi, quên cả nắm mảnh sành. Mấy người thủy binh cười khẽ. Y cũng cười. Đã lâu lắm y mới xử một việc nhỏ như thế. * * * Gần trưa, người ấy tới. Y thấy người ấy từ xa, đi dọc con đường ven sông, áo xanh, ống tre đeo bên hông, không ô, không nón, tóc mai bết nước mưa. Người ấy đi chậm, như người đi dạo, mà y biết người ấy không đi dạo. Người ấy đi thẳng tới bến, dừng lại trước vòng người bện dây. Mấy người thủy binh ngẩng lên, nhận ra người áo xanh vẫn đứng sau vua, vội đứng dậy. Người ấy khoát tay bảo ngồi. – Trãi muốn nói với ông mấy câu. – Người ấy nói với y. – Nếu ông rảnh tay. Y đặt sợi đay xuống, đứng dậy. Y cúi xuống, nhấc cái giỏ tre lên, mang theo. Hai người đi ra chỗ bậc đá cuối bến, nơi có mái che của một cái quán đã đóng cửa từ sau Tết. Bậc đá ướt, mà dưới mái thì khô. Y ngồi xuống bậc trên, đặt cái giỏ bên cạnh. Nguyễn Trãi không ngồi ngang, mà ngồi xuống bậc dưới. Người ấy không nói ngay. Người ấy ngó ra sông một lúc, ngó chiếc thuyền chở rơm đã đi xa, ngó mặt nước lấm tấm mưa. – Hôm mùng hai, Trãi đã thưa với ông rằng mình tới sau. – Người ấy nói. – Trãi chưa từng gặp ông. Khi Trãi tới bên chúa công, ông đã không còn. Y gật. Y nhớ câu ấy. – Trãi biết được là nhờ người ta kể lại, và nhờ những gì chúa công nói. – Người ấy nói. – Hôm qua bệ hạ bảo ông có hỏi. Trãi tới để nói những gì Trãi biết. Nói đúng chừng ấy. Không hơn. Y ngồi im. Tay y đặt trên nắp giỏ tre. – Về sau, chúa công dặn: giỗ ông làm trước giỗ ngài một ngày. – Nguyễn Trãi nói. Y không động. Người ấy nói tiếp, giọng không cao lên, không hạ xuống. – Để người đi trước được ăn trước. – Người ấy nói. – Chúa công dặn thế. Người sau lấy đó làm lệ. Ngày của ông, người ta làm trước. Ngày của chúa công, người ta làm sau. Bao nhiêu năm, không ai đổi. Mưa bay qua mép mái, đậu lên mu bàn tay y. Y không lau. Y nghĩ tới cái ngày cuối. Y nghĩ tới tấm áo trong giỏ. Y nghĩ tới con ngựa dưới chân mình, tới tiếng người hét phía trước, tới cái lạnh của mũi giáo. Y đã nghĩ tới những thứ ấy nhiều lần từ đêm y về dưới địa thất. Lần này, y nghĩ tới một điều chưa từng nghĩ, một cảnh y chưa bao giờ thấy: một mâm cỗ đặt trước một mâm cỗ khác một ngày, ở một nơi y chưa từng tới, bởi những người y chưa từng gặp, mỗi năm một lần. Y không khóc thành tiếng. Mắt y nóng lên, rồi thôi. – Còn một việc nhỏ. – Nguyễn Trãi nói. – Đêm hai mươi mốt tháng Tám vừa rồi, khi ông chưa về, Trãi có thắp một nén ở hiên, quay về phía Tây Nam. Rạng sáng hôm sau, Trãi thắp thêm một nén. Y ngẩng lên, ngó người ấy. – Vì sao Tây Nam? – Trãi không biết ông nằm ở đâu. – Người ấy nói. – Trãi nhớ quê chúa công ở hướng ấy, từ chỗ Trãi đứng đời trước. Trãi thắp về hướng ấy, cho cả hai. Y gật. Y không cảm ơn. Một việc như thế, cảm ơn thì nhỏ nó đi. Hai người ngồi im một lúc. Ngoài sông, mưa dày lên một chút, mặt nước mờ đi, bờ bên kia chỉ còn là một vệt xám. Y hỏi. Câu hỏi bật ra, ngắn, như một người lính hỏi chủ tướng một việc không có trong quân lệnh. – Người đi sau ăn sau, thì có ai đợi ngài không? – Y hỏi. Người ấy ngó y rất lâu. – Có. – Người ấy nói. – Ông. Y ngồi lặng. Y không hỏi thêm. Câu trả lời ấy, y biết người ấy không nói cho y vui. Người ấy chỉ nói điều người ấy thấy: một mâm trước, một mâm sau, người trước đợi người sau. Cái lệ ấy làm ra cho người trước được ăn trước, mà cũng làm ra để người trước ngồi đợi. Người ấy đứng dậy, cúi đầu với y, cái cúi đầu của người đi sau với người đi trước. – Trãi chỉ biết chừng ấy. – Người ấy nói. – Những gì khác về chúa công, khi nào ông muốn nghe, Trãi kể. Mà không phải hôm nay. – Không phải hôm nay. – Y nói. Người ấy đã quay đi được một bước thì y gọi lại. – Còn ông? Người ấy dừng. – Người ta thắp cho ông vào ngày nào? – Y hỏi. Người ấy không trả lời ngay. Y thấy người ấy cười, một cái cười rất nhẹ, không ở miệng mà ở đuôi mắt. – Trãi chưa nghĩ tới. – Người ấy nói. – Ông là người đầu tiên hỏi Trãi câu ấy. Người ấy lại cúi đầu, xong mới đi. Người ấy đi về phía con đường ven sông. Y ngồi lại trên bậc đá, nhìn theo cái áo xanh ấy, xa dần, nhạt dần trong mưa. * * * Quá trưa, y đi dọc xóm chài. Y không định đi đâu. Chân y tự đi. Đường trong xóm hẹp, lầy sau mưa, hai bên là những gian nhà thấp, vách đất, cửa mở. Đàn bà ngồi vá lưới ở hiên. Một ông già đang vót nan đan rổ, thấy y đi qua thì gật đầu chào, y gật lại. Mấy đứa trẻ chạy theo y một quãng, ngó tấm áo bông vá khuỷu, rồi chán, chạy đi chỗ khác. Tới cuối xóm, có một gian nhà trống, cửa mở, trong nhà không có ai, góc nhà còn dựng một bó lau khô. Y đứng ngoài ngó vào giây lát. Y biết gian nhà ấy là của ai. Người ở đây đã đi từ hôm mười hai, đi giữ một con đường ở phía Bắc. Y chưa nói với người ấy câu nào. Y chỉ thấy người ấy vài lần ngồi trước cửa, ngó ra sông, chân trần. Hai người ngồi ngó một con sông từ hai đầu xóm, chưa từng hỏi nhau ngó gì. Y quay lại. Một ông già ở nhà bên cạnh đang kéo chiếc thuyền nan lên bãi, kéo mãi không lên. Y xuống giúp. Hai người kéo một lần là lên. Ông già cảm ơn, mời y bát nước chè. Y uống, trả bát, đi. Chiều, mưa tạnh. Y ngồi ở bậc đá bến Đông, chỗ gần mặt nước nhất. Y không về vòng bện dây. Mấy người thủy binh đã bện xong cuộn dây hôm nay, cuộn lại, mang cất dưới mái lều. Không ai gọi y. Họ thấy y ngồi đó từ trưa, họ để y ngồi. Nước sông chảy chậm, đục màu phù sa. Bên bờ, mấy cây cọc bến đen bóng, chân cọc rêu xanh. Một đàn cá nhỏ lượn sát mép nước, đuôi quẫy lách tách, tản ra khi có cái lá rơi xuống, rồi lại chụm lại. Một chiếc thuyền chài cập bến, người đàn bà trên thuyền ném sợi thừng lên bờ, người chồng đứng trên bến đón, quấn sợi thừng vào cọc, vợ chồng chẳng ai nói câu nào mà việc nào ra việc nấy. Trời chiều hửng lên một chút sau mưa. Ánh sáng vàng nhạt xiên qua mây, rọi lên mặt sông, rọi lên mái lá mấy nhà xóm chài. Người lặn sông ra ngồi cách y mấy bậc đá. Ông không hỏi gì. Ông ngồi đó, bó gối, ngó ra sông, như cũng có một việc của riêng mình để nghĩ. Một lúc, ông lấy trong túi ra một nắm hạt dẻ rang, chia cho y một nửa, không nói gì. Y nhận lấy, bóc một hạt, ăn. Hạt dẻ ngọt, bùi. Y ăn hết nắm hạt dẻ, chậm, từng hạt một. Ở quê y, mùa này người ta cũng rang hạt dẻ trên bếp, vỏ nổ lách tách trong chảo đất, đứa trẻ nào cũng ngồi chờ bên bếp, tay chìa ra. Y đã từng là một đứa trẻ như thế, lâu tới mức y tưởng mình đã quên. Hạt dẻ của người lặn sông làm y nhớ lại cái chảo đất ấy, nhớ cả mùi khói rơm, nhớ giọng một người đàn bà gọi y vào ăn cơm. Y nghĩ tới mâm cỗ đặt trước một ngày. Y không biết người ta đặt gì lên mâm ấy. Một bát cơm, một quả trứng, một chén rượu, hay nhiều hơn. Y mong là ít. Đời y chưa từng được ai bày một mâm nhiều cho mình, có bày y cũng chẳng rõ ngồi thế nào cho phải. Y nghĩ, ở một nơi y không thấy, có lẽ bây giờ vẫn còn người làm như thế, mỗi năm một lần, cho y. Những người ấy không biết y ngồi đây, ở một bến sông lạ, ăn hạt dẻ của một người lặn sông. Mà họ vẫn làm. Y đã quen làm người đi trước. Đi trước, chết trước, để người sau thoát. Y chưa từng nghĩ người đi trước thì cũng có người nhớ trước. Y nghĩ tới điều ấy, và y thấy trong lòng mình có một chỗ trước kia vẫn trống, giờ có cái gì đó ngồi xuống. Người lặn sông đứng dậy, phủi quần, về lều. Y vẫn ngồi. Chạng vạng, người cầm giáo dài từ cổng Bắc về, đi ngang chỗ bậc đá, thấy y ngồi đó thì chậm bước. Chiều qua ở bãi tập, hai người chỉ gật nhau một cái từ xa. Giờ cũng thế: một cái gật, rồi người cầm giáo dài đi tiếp về chỗ ngủ. Trời tối dần. Bên kia sông, mấy đốm đèn của làng ven bờ thắp lên, nhỏ, run run trên mặt nước. Không có trăng. Đêm nay trăng sẽ lên muộn, quá nửa đêm; khi ấy chắc y đã ngủ. Y nghĩ tới tháng Tám ở cái đất này. Còn xa. Tới đêm ấy, sẽ có một nén quay về phía Tây Nam, rồi rạng sáng hôm sau, một nén nữa. Y không đếm ngày. Có người nhớ, thế là đủ. * * * Tối ấy, y mở tấm áo bào gấp vuông ra, đặt lên đầu gối một lúc, rồi gấp lại, vuông như cũ.
Chương trước Chương tiếp
Chọn chương
Bình luận
Báo lỗi chương
Chỉnh chữ