Sáng hai mươi hai, người áo xanh đứng giữa điện, đọc tờ minh ước từ dòng đầu tới dòng cuối.
Buổi chầu mở sớm hơn mọi khi nửa canh giờ. Trời bên ngoài còn âm u, mưa phùn lất phất bay qua mái hiên, đèn hai bên thềm vẫn chưa tắt. Các quan tới đủ. Lão quan áo lam tới trước tất cả, đứng sẵn ở chỗ mình từ lúc nội giám còn chưa thắp hết đèn.
Tô công đứng đầu hàng văn, cầm hốt. Người áo xanh sau ông một bước, hôm nay không đứng chỗ ấy mà bước ra giữa, tay cầm tờ giấy. Dưới thềm là hai án con: Trịnh Khê bên trái, người áo the bên phải. Ở góc điện, viên sử quan trẻ đã mài xong mực. Bên hàng võ, lão tướng đứng đầu, người cầm giáo dài sau lão một bước, các tướng cũ sau nữa.
Hắn ngồi trên long ỷ. Hắn không nói lời mở buổi. Hắn chỉ gật xuống với người áo xanh một cái.
– Đọc. – Hắn nói. – Đọc đủ.
Y đọc. Tờ giấy xơ, viết dưới ngọn đèn trạm dịch, có chỗ gạch, có chỗ chữ ngập ngừng. Y không đọc trơn. Chỗ nào chữ vấp, y đọc chậm lại, để người nghe nghe ra cái vấp ấy. Không đặt quan. Không thu cống. Quân dưới xuôi chỉ lên khi trên núi gọi. Việc trên núi thì hỏi, không bảo. Tới câu bên nào bị đánh thì bên kia không được đứng ngó, y ngừng lại nửa hơi, xong mới đọc tiếp. Sau đó là bốn điều người núi đặt, và sau cùng là tên vua, dấu son, nét vẽ ba ngọn núi, dấu ngón tay của ba ông già.
Y đọc xong, gấp tờ giấy lại, đứng nguyên chỗ cũ.
Cả điện im.
Hắn không nói gì. Hắn chờ. Hắn biết thế nào cũng có người bước ra, và hắn muốn người ấy bước ra trước khi hắn mở miệng.
Lão quan áo lam rời hàng, tới giữa điện, cúi đầu.
– Bẩm bệ hạ. – Lão nói. – Thần có lời.
– Lão đại nhân cứ nói.
Lão nói. Giọng lão đều, rõ, như những lần lão nói trước triều, từng chữ đặt vào đúng chỗ. Bên này có vua, có triều đình, có Thái Miếu, có tông miếu bao đời. Ba bộ trên núi không chữ, không thành, không vua, chỉ là mấy bản nhà sàn đổi muối ở chợ biên. Đời trước, chưa vua nào đứng ngang hàng với những người như thế. Đời trước, người núi muốn yên thì xin làm phiên thuộc, triều đình ban cho một cái ấn đồng, phong cho người cầm đầu một chức tước, họ dâng lễ vào kinh mỗi năm một lần, triều đình che chở họ. Thế là phải đạo.
– Bẩm, thần đọc sử triều nhà, đời nào cũng có người núi xin quy phục, chưa đời nào triều đình xin người núi cùng giữ đất. – Lão nói tiếp. – Thần không dám nói bệ hạ sai. Thần chỉ sợ đời sau đọc tới chỗ này, không biết đọc thế nào.
Lão ngừng một chút, như để câu ấy kịp vào tai cả điện.
– Bệ hạ đứng ngang với họ, là hạ mình. – Lão nói. – Hạ mình trước mấy bản người núi thì không sao. Mà người bên kia núi Bắc nghe được, sẽ bảo vua phương Nam đến cả mấy bộ người núi cũng không nhận làm chư hầu được. Thần sợ tiếng ấy.
Mấy cái đầu ở hàng văn gật. Không nhiều. Bốn, năm cái. Không ai quỳ. Chỉ gật.
Tô Hiến Thành bước ra một bước.
– Bẩm Bệ hạ. Thần nói bằng sổ. – Ông nói. – Ba con đèo trên Vạn Sơn, nếu triều đình tự giữ, mỗi đèo phải đặt một đồn, mỗi đồn ít nhất trăm người, đổi phiên thì gấp đôi. Nuôi chừng ấy người trên núi một năm thì tốn thóc bằng nuôi một huyện. Đường chở lên mười ngày, chở mười gánh tới nơi còn bảy. Ba bộ giữ, thì việc ấy không chiếm một dòng nào trong sổ Hộ bộ.
Ông nói xong thì lùi về chỗ. Ông không nói hạ mình hay không hạ mình. Ông chỉ đặt con số lên.
Lão quan áo lam không đáp ông. Lão chờ hắn.
Quỳnh ở án bên phải, không đứng lên, chỉ nói vọng lên, giọng vừa đủ cả điện nghe:
– Bẩm bệ hạ, tại hạ từng mượn tên người ta một lần, người ta bắt lên tận chợ biên mà trả. Nay người ta lại cho đứng ngang, thì cũng là lời lãi lắm rồi.
Có người ở hàng văn cười khẽ, rồi nín.
Hắn ngó lão quan áo lam. Lão vẫn ở giữa điện, không cúi, không ngẩng, chờ.
Hắn không cãi. Lão nói không sai. Đời trước, quả thật không có vị vua nào như thế. Lão sợ tiếng, và tiếng thì có thật. Mà hắn đã ở gốc đa, kể ra từng việc dưới xuôi sẽ không làm, trước mặt ba ông già và mấy trăm người không biết chữ, và người con gái trên tảng đá đã dịch từng câu, không bớt câu nào.
– Lời đã nói ở gốc đa, ta không lấy lại ở điện này. – Hắn nói.
Lão quan áo lam cúi đầu, lui về hàng. Lão không nói thêm. Bước chân lão vẫn thẳng.
Ở góc điện, hắn nghe tiếng bút lông của viên sử quan trẻ lướt trên giấy, chạy lâu hơn mọi câu khác trong buổi. Gã đang chép cả lời lão quan áo lam lẫn lời hắn. Hắn để gã chép. Đời sau đọc tới chỗ này, thì đọc cả hai.
Hàng văn không ồn. Mà hắn ngó xuống, thấy nó đã tách làm hai, không phải bằng chỗ đứng mà bằng chỗ ngó: mấy người ngó theo lưng lão quan áo lam, mấy người ngó về phía ông già giữ kho, mấy người ngó xuống nền gạch. Không ai nói tên ai.
Bên hàng võ, lão tướng không ngó ai. Lão ngó thẳng về phía long ỷ, như suốt từ đầu buổi.
* * *
– Còn một tờ. – Hắn nói.
Người áo xanh mở lớp vải dầu, đọc tờ báo của Ải. Đọc đủ, cả dòng cuối: người tới một mình, lời chưa kiểm được.
Lần này điện im theo lối khác. Không phải cái im của người đang chờ cãi nhau. Là cái im của người vừa nghe tiếng sấm rất xa, chưa biết mưa sẽ tới lúc nào.
Hắn để cái im ấy nằm đó một lúc. Đoạn hắn gọi:
– Lương Thế Vinh.
Y ở cuối hàng văn bước ra. Y không có chức, không có hốt, đứng trong điện chỉ vì hắn bảo y tới.
– Ngươi từng bảo tường ở Ải, ngươi chưa thấy. – Hắn nói. – Lên mà thấy. Đo chỗ đắp một đạo lũy trong, ngang sân sau cổng. Người ở Ải, đá ở Ải. Hộ bộ cấp thứ gì ngươi cần.
– Bẩm, thần đi. – Lương Thế Vinh nói. – Thần xin hai người lính biết đắp đất, một con ngựa thồ, dây và thước. Đá thì thần lên tới nơi sẽ tìm.
– Ngày nào đi?
– Bẩm, rạng ngày kia. Mai thần xin xem mấy tờ vẽ cổng Ải trong thư phòng, chép lại mang theo.
Y lui về cuối hàng. Hắn thấy mấy viên quan cũ cạnh y khẽ dịch ra một chút, như chưa rõ nên gần hay nên xa một người không chức mà vừa được vua giao việc.
Ông già giữ kho gật, như đã chờ câu ấy. Ông bước ra thêm một bước.
– Bẩm Bệ hạ. Thần thêm một việc. Thuyền thóc nhà họ Tô đã dỡ hết ở bến dưới Ải, sáng nay xuôi ngang kinh.
Hắn gật.
– Ta đã sai kỵ lên chợ biên từ đêm qua. – Hắn nói. – Chiều mai, hai bà và thủ lĩnh ba bộ sẽ nghe đúng những gì điện này vừa nghe, không thiếu một dòng.
Không ai hỏi vì sao vua báo cho người núi trước khi báo cho triều. Hắn biết có người muốn hỏi.
Hắn bãi chầu.
Ra tới hiên, nước mưa còn nhỏ giọt từ mép ngói xuống bậc đá, từng giọt, đều. Các quan đi qua sau lưng hắn thành từng tốp nhỏ, nói khẽ với nhau, thấy hắn còn đứng đó thì im bặt, cúi đầu, đi nhanh hơn. Lão quan áo lam đi qua sau cùng, cúi đầu sâu, không ngẩng lên.
Người áo xanh ra sau, tay ôm cái tráp gỗ.
– Chỗ ấy ngươi đọc chậm. – Hắn nói.
– Bẩm Bệ hạ, chỗ ấy thần viết chậm. – Y nói. – Đọc nhanh thì người nghe tưởng nó dễ.
Hắn ngó những giọt nước rơi.
– Lão đại nhân nói không sai.
– Bẩm, không sai. – Y nói. – Lão nói đúng về đời trước. Bệ hạ làm việc của đời này. Hai việc ấy không cãi nhau được, chỉ đặt cạnh nhau được.
– Mang tờ ấy tới Thái Miếu. Lấy cả tờ tháng Năm trong thư phòng, cất chung. Bảo em gái ta tìm một chỗ khô.
Y cúi đầu, đi về phía cửa bên. Hắn ở lại hiên thêm một chốc, ngó mấy vệt nước loang trên sân gạch, mặt nước lấm tấm theo từng giọt mái rơi xuống. Bên kia sân, lão tướng đi ngang, giáp lót dưới áo thường, chân bước đều. Lão thấy hắn, dừng lại, cúi đầu một cái, không nói gì, đi tiếp. Hắn biết lão không có lời nào cho buổi chầu này. Lão không giỏi chữ, không giỏi lý. Lần trước lão bước ra giữa điện, lão không cãi lấy một chữ về lễ; lão quỳ xuống, nói đúng một câu, rồi thôi. Hôm nay không có câu nào như thế để nói. Lão để chữ cho người có chữ. Lão giữ cửa. Lão chỉ đứng ở đó suốt buổi, đầu hàng võ, ngó thẳng về phía long ỷ, và thế đã là một câu.
* * *
Chiều, mưa tạnh. Hắn ra bãi ngoài cổng Bắc.
Mặt bãi ướt, mềm, giày lún xuống một chút. Người áo chàm không tập ngồi sau khiên. Chiều nay họ tập đổi hàng, người cầm giáo dài hô nhịp. Hai hàng đứng, khiên trước, giáo sau. Nghe một tiếng hô, hàng trước lùi lại qua những kẽ hở giữa người hàng sau, hàng sau bước lên, khiên lên thế chỗ. Lùi, tiến, lùi, tiến. Những lần đầu, có người vướng giáo vào người bên cạnh, có người bước lên chậm nửa nhịp, để trống một khe. Người cầm giáo dài không quát. Y bảo làm lại. Làm lại. Tới lần thứ mấy chục, hai hàng đổi chỗ cho nhau như nước chảy qua kẽ đá, không ai vướng ai.
Hắn dừng ở mép bãi, cạnh mấy đống khiên hỏng.
Ở đầu kia bãi, có một người đang đi dọc hàng.
Người ấy mặc áo bông cũ, khuỷu tay có miếng vá, không áo bào. Ông đi chậm, tay chắp sau lưng, như người đi xem một đám ruộng của nhà khác, ngó qua từng gương mặt. Ông không đứng xem khiên. Ông ngó mặt người cầm khiên. Mấy người lính áo chàm thấy ông đi qua, vẫn giữ nghiêm, mắt ngó thẳng.
Ông dừng lại trước người đứng đầu hàng. Người trẻ, mặt vuông, sẹo nhỏ ở trán.
– Ai là chủ tướng của các ngươi? – Lê Lai hỏi.
Người đứng đầu hàng không ngập ngừng. Gã không nói tên. Gã chỉ quay đầu, giơ tay chỉ về phía người cầm giáo dài đang đứng ở góc bãi, đếm nhịp đổi hàng.
– Bẩm, người kia. – Gã nói. – Tướng quân bảo đứng đâu, tiểu nhân đứng đó.
Ông ngó theo tay gã, ngó người cầm giáo dài một lúc lâu. Đoạn ông gật đầu, không hỏi gì thêm. Ông vỗ nhẹ lên vai người đứng đầu hàng một cái, đi tiếp.
Ở góc bãi, người cầm giáo dài đã thấy ông từ lúc ông dừng lại. Y không bỏ nhịp hô. Y chỉ ngó sang một lần, gật khẽ với người cùng ở bến Đông, rồi lại quay về với hai hàng áo chàm. Ở bãi này, cả hai đều là người mới: một người đã có hàng để hô, một người còn đi xem hàng nào có người để theo.
Hắn chờ ở mép bãi. Ông đi hết hàng thì thấy hắn. Ông bước tới, quỳ một gối xuống đất ướt.
– Bẩm bệ hạ. – Ông nói.
– Ông đứng dậy. – Hắn nói. – Ông đi xem họ, thấy sao?
– Bẩm, họ có người để theo. – Ông nói. – Vậy là được.
Ông đứng dậy, mà chưa lui. Ông phủi bùn ở đầu gối, chậm, như người cần thêm một lúc trước khi nói điều mình định nói. Gió chiều thổi qua bãi, mang theo mùi đất ướt và mùi khói từ bếp doanh cửa Bắc. Ông ngó về phía người cầm giáo dài, ngó về phía hàng áo chàm đang đổi chỗ cho nhau, rồi ngó xuống đôi giày mình dính bùn.
– Bẩm bệ hạ. – Ông nói, lần này chậm hơn. – Tiểu nhân hỏi một câu không phải việc của bãi tập.
– Hỏi.
– Họ có người để theo. Tiểu nhân thì từng có. – Ông nói. – Chúa công của tiểu nhân, về sau ra sao, bệ hạ có biết không?
Hắn không đáp ngay.
Hắn không rõ. Đêm giao thừa năm ngoái, có người kể với hắn rằng vùng núi của mười người cầm giáo tre từng có một người dắt dân đánh suốt mười năm; kể vài câu, rồi thôi. Vài câu nghe lại thì chưa phải điều hắn biết. Người ấy có phải chúa công của ông không, về sau ra sao, mất lúc nào, hắn không nghe thêm một chữ. Những người Trống gọi về, đời trước của họ hắn chỉ nghe qua những gì họ tự kể, mà ông thì chưa từng kể. Hắn chỉ biết một điều: hôm mùng hai Tết, người áo xanh đã nói với ông một câu về chúa công ấy, và ông đã để câu ấy lại trong lòng mà không hỏi thêm.
– Ta không biết. Mà có một người biết. – Hắn nói.
Ông ngẩng lên. Hắn thấy ông hiểu ngay người ấy là ai.
Ông không hỏi thêm. Ông cúi đầu, lui ra, đi về phía bến Đông, dáng đi không nhanh hơn lúc tới. Trời đã ngả tối. Sau lưng hắn, người cầm giáo dài hô một tiếng, hai hàng áo chàm đổi chỗ cho nhau thêm một lượt trước khi nghỉ, gọn, không một khe hở.