Giờ Tỵ, Nguyễn Trãi trải hai tờ giấy lên mặt tảng đá dưới gốc đa.
Người ba bộ chưa về. Họ đã đứng dậy lúc thủ lĩnh rời tảng đá, mà rồi lại ngồi xuống, ngồi rải hơn, thưa hơn, có người ngồi xổm, có người ngồi trên gùi của mình, như những người đi đám cưới đã ăn xong mà chưa muốn về. Ba ông già vẫn ngồi hàng đầu. Ông già bộ thứ ba nhắm mắt, như ngủ, mà hễ có ai nói to là mở mắt ra ngay.
Người áo xanh quỳ một gối bên tảng đá, mở tráp, lấy giấy, lấy nghiên, mài mực. Y mài lâu hơn mọi lần. Mực đặc, đen, sóng sánh trong lòng nghiên. Y chấm bút.
Y viết thêm vào cuối tờ đã đọc lúc sáng những điều ba bộ đặt: voi không xuống xuôi quá chợ biên; người lạ mang sắt lên đèo, giữ lại mà báo; hai người ở lại chợ biên cùng giữ đường; trên núi ba bộ tự quyết. Xong, y trải tờ giấy mới bên cạnh, chép lại cả tờ ấy từ đầu, từng chữ. Hắn đứng bên cạnh, ngó tay y đi trên giấy. Hai tờ ra hai bản như nhau, cùng một nét, cùng một chỗ ngắt dòng, không sai một chữ. Viết xong, y đọc lại một lượt, mắt đi từ tờ này sang tờ kia, dòng nọ sang dòng kia, đối từng chữ.
– Bẩm Bệ hạ. Xong. – Y nói.
Y đọc to lên một lần nữa, cho ba bộ nghe. Thủ lĩnh ngồi trên tảng đá, dịch từng câu sang tiếng núi. Hàng ông già nghe, không ai ngắt lời. Ông già bộ thứ ba mở mắt suốt từ đầu tới cuối.
Người áo xanh mở hộp ấn trong tráp. Ấn vua bọc trong vải dầu, trong vải dầu lại có một lớp lụa đỏ. Y gỡ từng lớp, đặt ấn lên mặt đá, cạnh hộp son.
Hắn nhận bút, ký xuống cuối hai tờ. Hắn ký chậm. Chữ ký không đẹp. Hắn chưa bao giờ ký đẹp. Người áo xanh đưa ấn cho hắn bằng hai tay. Hắn chấm son, đóng xuống sát tên mình, ấn mạnh, giữ một lúc, nhấc lên. Dấu đỏ hiện ra, rõ từng nét.
Không phải ấn tạm. Ấn tạm đang ở kinh, trong tay lão tướng. Đây là ấn của vua, như tháng Năm, đóng ngay trước mặt ba bộ, dưới gốc đa.
Ông lão râu bạc ngó dấu son một lúc, nói bằng tiếng Kinh, giọng khàn:
– Tháng Năm, tờ giấy có một điều hẹn một năm. Tờ này không hẹn năm nào.
– Không hẹn. – Hắn nói.
Ông lão gật, quay lại nói câu ấy bằng tiếng núi cho hàng ông già. Hắn thấy cả ba cùng cúi xuống ngó tờ giấy lần nữa, như ngó lại một thứ vừa đổi khác dưới mắt mình.
Thủ lĩnh cầm bút, vẽ ba ngọn núi chụm chân ở góc mỗi tờ như tháng Năm nàng đã vẽ, và ba ông già lần lượt đứng dậy, chấm ngón tay cái vào son, ấn xuống dưới ba ngọn núi.
Mực trên giấy chưa khô. Hai dòng chữ sáng lên trước mắt hắn.
【Minh ước với Tam Bộ: Quốc Vận +5.】
【Quốc Vận: Thịnh (10 → 15/100)】
Mặt hắn không đổi. Dưới gốc đa không ai thấy gì. Người ta chỉ thấy một người trẻ tuổi mặc áo vải đứng cạnh tảng đá, tay còn cầm cái bút chưa kịp đặt xuống.
Hắn đặt bút xuống.
Người ba bộ không reo. Không ai vỗ tay, không ai hô. Mà một lúc sau, hắn thấy ông già bộ thứ nhất chống gậy đứng dậy, đi ra phía bờ suối, cúi xuống nhặt một hòn sỏi trắng ở mép nước. Ông đi trở lại, đặt hòn sỏi xuống gốc đa, ngay chỗ rễ đa trồi lên. Ông già bộ thứ hai làm theo. Ông già bộ thứ ba làm theo, đi chậm, có một người thanh niên đỡ tay. Đặt xong hòn sỏi, ông không về chỗ ngay. Ông cúi xuống, đưa ngón tay còn dính son sờ lên mặt hòn sỏi của mình, để lại trên đó một vệt đỏ nhỏ, đoạn mới chống gậy quay về.
Sau ba ông già, người ba bộ lần lượt đứng dậy. Đàn ông, đàn bà, trẻ con. Từng người một ra suối, nhặt một hòn sỏi, mang về, đặt xuống gốc đa. Không ai lên tiếng. Chỉ nghe tiếng chân đi trên đá, tiếng sỏi chạm vào sỏi, lách cách, nhỏ, không dứt. Đống sỏi dưới gốc đa lớn dần, trắng, tròn, cao dần lên tới bắp chân, tới đầu gối. Mấy người buôn muối đứng xa sau dãy lều, không ai hiểu, mà cũng không ai cười.
Hắn lặng nhìn. Hắn không hỏi ai việc ấy nghĩa là gì. Thủ lĩnh cũng không giảng. Nàng ngồi trên tảng đá, ngó người của mình đặt từng hòn sỏi, mặt không đổi.
Người cuối cùng là một đứa bé gái, chừng năm sáu tuổi, cầm hòn sỏi bằng cả hai tay, đặt lên đỉnh đống sỏi, đặt không vững, hòn sỏi lăn xuống. Đứa bé nhặt lên, đặt lại. Lần này nó nằm yên.
Thủ lĩnh cầm tờ chép sau, gấp làm tư, cất vào trong áo. Tờ viết ở trạm, người áo xanh gấp lại, đặt vào tráp, cạnh hộp ấn.
* * *
Quá trưa, ở bờ suối, hắn chia tay hai bà.
Lều đầu bãi đã được tháo xuống, cuộn lại. Cọc thì để nguyên. Hắn bảo đội trưởng đồn chợ biên giữ chỗ ấy, ai lên từ dưới xuôi mà tìm hai người, thì dẫn tới đó trước, đợi người bên kia suối sang đón. Đội trưởng quỳ nhận lời, không thưa thêm.
Người em đã sang bên kia suối từ trước. Hắn thấy người ấy đứng cạnh con voi trắng dưới gốc cây lớn bên bờ kia, một tay đặt trên trán nó, tay kia chỉ chỉ trỏ trỏ, nói gì đó với một đứa trẻ người núi. Con voi đứng yên, tai phẩy chậm.
Người em thấy hắn ra tới bờ thì bỏ con voi, lội vội sang bờ này, nước bắn lên tới ngực áo. Tới trước mặt hắn, người ấy quỳ một gối xuống bãi đá ướt.
– Bệ hạ về. – Người em nói. – Thần ở lại, học tiếng núi. Học xong, thần nói cho bệ hạ nghe.
– Học được mấy tiếng rồi?
– Bẩm, chín tiếng. – Người ấy nói, mặt đỏ lên. – Nói sai cả chín.
Hắn cười. Người em cũng cười, đứng dậy, lội trở về phía con voi, chạy được mấy bước dưới nước thì vấp, chống tay, lại đứng lên đi tiếp.
Người chị còn ở bờ bên này. Bà đứng đối diện hắn, giáp đã buộc chặt, khăn đã quấn lại cho ngay ngắn. Bà không quỳ. Hắn không bảo bà quỳ.
Hắn đã nghĩ suốt từ sáng tới giờ xem nên dặn bà điều gì. Nhiều điều. Giữ mấy con đèo. Ngó cái bộ ở sâu nhất phía Tây Bắc. Báo tin xuống đồn. Mà hắn biết, những điều ấy bà đã biết, biết rõ hơn hắn.
– Có việc, bà cứ quyết. Quyết rồi hẵng báo. – Hắn nói.
Bà ngó hắn. Lần đầu hắn thấy bà cười, không phải cười to, chỉ khóe miệng nhích lên một chút.
– Thần nhớ. – Bà nói. – Bệ hạ về, giữ cái Trống cho chắc.
– Có người giữ.
– Thần biết. – Bà nói. – Thần chỉ nói cho đủ.
Bà cúi đầu một cái, quay lưng, lội xuống suối.
Hắn đứng ở bờ bên này. Người áo xanh đứng sau hắn, ôm tráp. Mười người kỵ binh đã lên ngựa, đứng chờ ở đầu bãi.
Bà lội qua suối, không ngoái lại. Lên tới bờ bên kia, bà đi thẳng vào giữa đám người ba bộ đang đứng chờ. Đám áo chàm hở ra một khe cho bà đi. Một lúc, hắn chỉ còn thấy một vệt giáp da sẫm màu lẫn giữa bao nhiêu tấm áo chàm, nhỏ dần, nhỏ dần, đi lên dốc, tới chỗ con voi trắng đứng.
Hắn chưa quay đi ngay.
Trên bờ bên kia, thủ lĩnh đã ngồi lên cổ voi. Con voi bước xuống mép nước, lội ra giữa suối rồi dừng lại, nước ngập tới bụng. Nàng ngó sang bờ này, ngó hắn.
– Vua Lạc Việt về đi. – Nàng nói, giọng không to, mà qua mặt nước nghe rõ. – Đường của ba bộ, ba bộ giữ. Có hai bà đứng cùng.
Hắn gật.
– Có người lạ lên, ta báo. – Nàng nói. – Ngươi có việc dưới xuôi, ngươi báo. Thế thôi.
Nàng nói xong thì cho voi quay mình, lội trở về. Nàng không giơ tay. Hắn cũng không. Mà lần này, hắn thấy nàng ngồi trên cổ voi không thẳng lưng như lúc ngồi trước người lạ, mà hơi ngả, như người đã về tới cửa nhà mình.
Hắn quay đi.
* * *
Đường xuống rừng buổi chiều dễ đi hơn đường lên. Đất đã ráo sau hai ngày nắng nhạt, ngựa đặt móng chắc, không trượt. Mấy chỗ dốc trơn hôm kia, giờ đã in đầy vết chân người núi xuống chợ, nện chặt.
Hắn đi đầu. Người áo xanh đi sau hắn một thân ngựa. Kỵ binh theo sau. Không ai nói gì.
Nắng chiều xiên qua tán lá, rọi xuống mặt đường thành từng vệt dài vàng nhạt. Có tiếng chim gõ kiến đâu đó trên cao, gõ một hồi, dừng, gõ tiếp. Một con sóc chạy vụt qua đường, leo lên thân cây, ngồi trên cành ngó xuống đoàn ngựa, đuôi dựng lên. Ở mấy khúc quanh, hơi núi đã bắt đầu đọng lại trong thung, nằm thấp, trắng mờ, chưa dày.
Ngựa của hắn tự đi. Hắn để nó đi.
Hắn nghĩ tới câu người chị nói ở bờ suối: thần chỉ nói cho đủ. Hôm qua, trong lều, người áo xanh cũng nói với hắn đúng câu ấy. Hai người chưa từng ngồi với nhau quá một buổi tối ở trạm dịch, mà nói cùng một câu, theo cùng một lối: điều phải nói thì nói hết, nói xong thì thôi, không nói lần thứ hai. Hắn thấy mình may. Những người hắn gọi về, phần đông là người như thế.
Hắn nghĩ tới đống sỏi dưới gốc đa, trắng, tròn, tới hòn sỏi của đứa bé gái lăn xuống rồi được đặt lại. Hắn nghĩ, mai kia người dưới xuôi lên chợ biên, thấy đống sỏi ấy, sẽ hỏi. Người núi sẽ kể. Kể bằng tiếng của họ, theo lối của họ. Có khi kể khác với điều hắn nhớ. Mà đống sỏi thì vẫn ở đó.
Hắn quay sang người áo xanh.
– Ngươi có thấy họ đặt sỏi không?
– Bẩm Bệ hạ, thấy. – Y nói.
– Ngươi hiểu là gì?
– Bẩm, không hiểu. – Y nói. – Mà thần thấy ai cũng đặt. Đứa bé nhất cũng đặt.
Hắn gật. Thế là đủ.
Một quãng sau, người áo xanh cho ngựa lên ngang hắn.
– Bẩm Bệ hạ. Tờ của ta, về kinh cất ở đâu? – Y hỏi.
– Thái Miếu. – Hắn nói. – Tờ tháng Năm cũng đem vào đó.
– Bẩm, điều miễn thuế muối ở tờ ấy, sang tháng Tư là hết hạn.
– Thì tờ mới nằm đè lên. – Hắn nói. – Tờ cũ để đó. Đừng đốt. Ta đốt một tờ là đủ rồi.
Y cúi đầu, cho ngựa lùi lại sau một thân. Hắn nghe y khẽ thở ra một hơi, như người vừa đặt xuống một cái gánh nhỏ mà mình mang suốt mấy ngày, không ai thấy.
Mặt trời lặn trước khi đoàn ra khỏi rừng. Trời tối dần, cây hai bên đường đen lại, chỉ còn con đường đất đỏ hắt lên một chút ánh sáng cuối cùng. Một người kỵ binh châm đuốc, đi lên trước dẫn đường.
* * *
Đêm hai mươi, đoàn về tới trạm dịch.
Lão coi trạm ra cổng, cầm đèn. Lão nhận ra vua, cúi đầu, đứng nép sang bên cho đoàn vào. Lúc ngựa đã vào tàu, người đã xuống hết, lão đứng ở cổng ngó một lượt. Lão đếm, hắn đoán. Lão thấy thiếu hai người mặc giáp da. Lão ngó hắn một cái, ngó người áo xanh một cái. Lão không hỏi. Lão quay vào bếp, nhóm lửa, nấu cháo. Nồi cháo đêm nay lão nấu vừa đủ, không dư một bát.
Gian ngoài vẫn cái chõng tre ấy. Ngọn đèn dầu vẫn đặt ở chỗ ấy. Hôm kia, trên cái chõng này, người áo xanh đã viết hai tờ giấy. Một tờ đã thành tro. Một tờ nằm trong tráp, có chữ ký của hắn, có ấn của hắn, có ba ngọn núi chụm chân.
Hắn ăn hết bát cháo. Người áo xanh ăn chậm, ăn được nửa bát thì đặt xuống.
Mấy người kỵ binh ngồi quanh bếp, hơ tay. Một người hỏi khẽ người bên cạnh, hai người đàn bà ở lại trên ấy thì ai nấu cơm cho. Người kia bảo người núi nấu. Người hỏi gật gù, như vừa nghe một điều lạ mà cũng phải. Một người khác cười, bảo người núi nấu cơm lam, ăn ngon hơn cơm trạm. Lão coi trạm đứng ở cửa bếp nghe được, không nói gì, chỉ khều lửa to thêm một chút.
Ngoài kia, giữa canh hai, trăng hai mươi mới lên khỏi đồi phía Đông, khuyết một mảng lớn, ánh vàng đục.
Hắn ra hiên, đứng ngó. Đường về kinh còn trọn một ngày ngựa.
Hắn nghĩ tới cái Trống dưới địa thất, tới lão già ngồi bên bệ, người tiều phu ở chân bậc. Mấy ngày nay, Trống vẫn ăn vào cái kho của nó mỗi ngày, nuôi những người hắn đã gọi, kể cả hai người vừa ở lại trên núi. Hắn không hỏi Trống còn bao nhiêu. Hắn biết nó còn. Hắn biết nó sẽ còn ít đi mỗi ngày. Đêm rằm, hắn đã biết giá ấy mà vẫn gọi. Mai, xế chiều, hắn sẽ qua cửa Tây. Hắn nghĩ tới lão tướng giữ ấn tạm, nghĩ tới người áo the ngồi ở án con, nghĩ tới hàng văn, tới lão quan áo lam và mấy cái đầu hay gật.
Người áo xanh ra đứng sau hắn.
– Mai về tới kinh, sẽ có người chờ sẵn để bảo ta hạ mình. – Hắn nói.
– Bẩm Bệ hạ, sẽ có. – Y nói.
Hắn im. Hắn đứng đó với vầng trăng khuyết, cho tới lúc lão coi trạm ra tắt ngọn đèn ở gian ngoài.