Rạng hai mươi, trăng khuyết còn treo phía Tây, hắn bảo Nguyễn Trãi nhóm lại bếp lửa trước lều.
Trăng đã mỏng đi quá một phần tư, treo thấp trên dãy núi, nhạt màu, như một miếng sừng mài mỏng soi lên trời. Bên kia suối, sườn đồi còn tối, chỉ có mấy đốm than chưa tắt hẳn của đêm qua. Bên này, chợ chưa họp. Lều muối còn buông mành. Mười con ngựa đứng ngủ sau lều, thỉnh thoảng một con giậm chân.
Người áo xanh ngồi xổm trước đống tro, gạt lớp tro trên, lộ ra mấy hòn than còn đỏ. Y đặt lên mấy que củi nhỏ, thổi. Lửa bén, liếm lên que củi, sáng dần. Y ngồi đó, chờ, cái tráp đặt bên cạnh, chưa mở.
Hắn ngồi xuống đối diện y, cách đống lửa.
Đêm qua hắn không ngủ mấy. Không phải vì lo. Vì hắn nằm nghe tiếng hát bên kia suối vọng sang, nghe tới khi nó tắt, và biết hai người đàn bà mặc giáp đang ngồi giữa tiếng hát ấy. Người ba bộ hát suốt nửa đêm. Người ba bộ không hát cho kẻ họ định bán.
– Mở tráp. – Hắn nói.
Y mở. Hai tờ giấy nằm chồng lên nhau, tờ viết nhanh ở trên, tờ viết chậm ở dưới. Y nhấc tờ trên ra, cầm trên tay, không nhìn chữ.
– Đốt tờ kia đi. – Hắn nói.
Y không đốt ngay. Y biết hắn sẽ nói thế, hắn thấy điều ấy trên mặt y. Mà y vẫn cầm tờ giấy, chưa đưa vào lửa.
– Bẩm Bệ hạ. – Y nói. – Thần nói nốt, rồi thôi.
– Nói.
– Về kinh, sẽ có người bảo Bệ hạ hạ mình. – Y nói. – Một nước, có vua, có triều, có Thái Miếu, mà đứng ngang với mấy bộ người trên núi không biết chữ. Họ sẽ bảo đời trước chưa vua nào làm thế. Sẽ có người hỏi vì sao không nhận họ làm chư hầu, cho họ một cái ấn bằng đồng, cho người đứng đầu một chức quan, để họ biết ơn. Họ hỏi không sai. Đời trước, đúng là chưa ai làm thế.
Hắn nghĩ tới lão quan áo lam ở hàng văn, người đã đứng ra bàn hàng hôm sứ tới, người mà hắn gọi là lão đại nhân. Hắn nghĩ tới mấy cái đầu gật theo lão. Họ sẽ gật lần nữa, khi nghe tin này. Có khi còn gật mạnh hơn: lần trước hắn không chịu cúi trước một nước lớn ở phía Bắc, lần này hắn lại tự hạ xuống ngang hàng với mấy bản nhà sàn trên núi.
– Họ nói, thì ta nghe. Ta không đổi. – Hắn nói.
Người áo xanh cúi đầu. Y đưa tờ giấy vào lửa.
Mép giấy quăn lại trước, sẫm màu, rồi bén. Lửa chạy dọc theo dòng chữ, chữ đen thành chữ xám, chữ xám thành tro, cong lên, nhẹ bẫng, bay lên theo hơi nóng. Có một mảnh tro còn giữ được hình mấy chữ, bay lên ngang mặt hắn, xoay một vòng, rồi vỡ vụn trong gió sớm.
Cả tờ giấy cháy hết trong một chớp mắt. Tờ ấy y viết nhanh nhất, cũng cháy nhanh nhất.
Hắn ngó đống lửa. Trưa mười bảy, dưới gốc đa ven đường, hắn đã bảo người áo xanh: tới chợ rồi tính. Giờ thì tính xong. Không còn đường lui nào nằm trong tráp. Lên tới gốc đa, nếu ba bộ không chịu tờ còn lại, hắn sẽ xuống núi với cái tráp trống. Không có tờ thứ hai để rút ra, nói rằng thôi thì thế này vậy.
Người áo xanh đậy nắp tráp. Tờ còn lại nằm một mình trong ấy.
– Thần nhớ hết chữ của tờ kia. – Y nói, khẽ. – Lệ cũ, chữ có sẵn, viết một lần là thuộc.
– Thì để nó ở đó. – Hắn nói. – Đừng viết lại.
– Bẩm, thần không viết lại.
Y cầm que củi, gạt đống tro giấy vào giữa lửa, gạt cho thật kỹ, tới khi không còn mảnh nào giữ được hình chữ. Đoạn y ngồi im, bàn tay úp lên nắp tráp.
– Giấy dưới xuôi đắt. – Y nói, không ngẩng lên. – Tờ ấy, thần chọn tờ giấy tốt nhất trong tráp.
Câu ấy nghe như câu đùa. Mà mặt y không đùa. Y nói thật. Giấy tốt nhất cho tờ viết nhanh nhất, vì tờ ấy là tờ ai cũng nghĩ sẽ được đọc. Tờ viết chậm thì nằm trên giấy kém hơn, mặt giấy còn lổn nhổn xơ.
Phía bên kia suối, trời đã hửng. Sườn đồi hiện ra từng lớp, mái nhà sàn này nối mái nhà sàn kia, khói bếp buổi sáng bắt đầu lên. Trên mỏm đá giữa sườn đồi, hôm nay không có chiếc khăn đỏ nào. Người ngồi đó hôm kia, sáng nay sẽ xuống.
* * *
Giờ Thìn, người ba bộ xuống.
Hôm nay họ xuống đông hơn hôm qua. Họ không ngồi thành lớp như những lần trước mà dồn lên phía trước, sát gốc đa hơn, chật hơn. Ba ông già của ba bộ ngồi ở hàng đầu, ông nào cũng chống gậy tre. Ông già bộ thứ nhất to người, râu ngắn. Ông già bộ thứ hai gầy, tai đeo vòng bạc to. Ông già bộ thứ ba, bộ xa nhất trong núi, già nhất, lưng hơi cúi, ngồi lâu mới yên chỗ, mắt nheo nheo ngó về phía lều đầu bãi.
Voi trắng lội suối sang. Thủ lĩnh ngồi trên cổ nó. Bên cạnh con voi, hai chị em đi bộ, lội nước, lên bờ cùng một lúc với nó.
Họ không đi về phía hắn. Họ cũng không ngồi vào hàng người ba bộ. Họ dừng lại ở giữa, chỗ khoảng đất trống giữa gốc đa và hàng ông già, đứng đó. Người chị đứng trước, người em sau một chút. Giáp đã buộc lại, khăn đã quấn lại, mà khăn của người em lệch một bên, như buộc vội, như ai đó đã gỡ ra xem rồi buộc lại cho.
Thủ lĩnh trượt xuống, ngồi vào chỗ của mình trên tảng đá; bên chân đá là ông lão râu bạc.
Hắn đứng trước gốc đa. Như lần trước, không ai đặt ghế, hắn cũng không đòi.
Đám kỵ binh đứng thành hàng sau lều, tay không đặt lên đao, như hắn đã dặn từ đêm qua. Người áo xanh đứng sau hắn một bước, ôm tráp. Ở đầu dãy lều muối, đám người buôn dưới xuôi tụm lại, không ai bày hàng. Một người đàn bà bán nước chè đã nhóm bếp, mà ấm nước sôi rồi vẫn để nguyên trên lửa, không ai rót.
Thủ lĩnh không hỏi gì. Nàng ngó hắn, chờ.
Hắn biết mình phải nói trước. Hôm qua người ta nói trước. Hôm nay đến lượt hắn.
– Ta lên đây không phải để cho ba bộ cái gì. – Hắn nói. – Ta lên để nói những điều người dưới xuôi sẽ không làm.
Nàng dịch. Hàng ông già ngẩng lên.
– Không đặt quan trên núi. – Hắn nói. – Không thu cống của ba bộ, một hạt muối cũng không. Không đưa quân lên núi khi ba bộ không gọi. Trên núi có việc gì, người dưới xuôi phải lên hỏi trước, không được sai người lên bảo.
Hắn dừng lại, để nàng dịch hết từng điều. Nàng dịch từng điều một, chờ hàng ông già nghe hết mới sang điều kế. Ông già bộ thứ ba nghe tới điều thứ hai thì quay sang nói gì đó với ông già bộ thứ hai. Ông kia gật.
– Ta không nói tên ai khác ra đây. – Hắn nói tiếp. – Không nói ta có bao nhiêu quân, không nói ai đứng sau ta. Những gì ta nói hôm nay là của ta. Không có một chữ nào ta mượn của ai.
Thủ lĩnh dịch câu ấy, xong ngó hắn rất lâu. Hắn biết nàng nhớ tháng Tư. Hắn cũng nhớ.
Hắn quay sang người áo xanh. Y bước lên, mở tráp, lấy ra tờ giấy còn lại, mở ra, đọc.
Văn của tờ này không trơn. Hắn nghe ra chỗ y đọc chậm lại, chỗ câu chữ vấp, chỗ y phải ngừng một chút mới đọc tiếp. Mà không chỗ nào y đọc như người đọc lấy lệ. Y đọc như người tin từng chữ mình đã viết. Mỗi câu y đọc xong, thủ lĩnh dịch sang tiếng núi, rồi y mới đọc câu sau.
Núi là của ba bộ, ba bộ giữ. Đồng bằng là của dưới xuôi, dưới xuôi giữ. Con đường sau lưng núi, hai bên cùng giữ, vì mất con đường ấy, không bên nào còn yên. Có người lạ lên núi, ba bộ báo. Có người lạ xuống đồng bằng, Lạc Việt báo. Bên nào bị đánh, bên kia không đứng ngó.
Người áo xanh đọc xong, gấp tờ giấy lại, cầm trên tay, lùi về sau một bước.
Cả bãi im. Không ai trong ba bộ lên tiếng.
Thủ lĩnh không trả lời hắn ngay. Nàng quay xuống, cúi người, nói khẽ mấy câu với ông lão. Ông lão nghe, gật, nói lại mấy câu. Đoạn nàng nói một hồi dài với hàng ông già. Ông già bộ thứ nhất nói một câu. Ông già bộ thứ ba nói hai câu, giọng run run. Ông già bộ thứ hai không nói, chỉ đưa tay xoay cái vòng bạc trên tai.
Thủ lĩnh quay về phía hắn.
– Ba bộ nghe rồi. – Nàng nói. – Ba bộ đặt thêm mấy điều.
– Nói. – Hắn nói.
– Voi ba bộ không xuống xuôi xa hơn chợ này. – Nàng nói. – Tháng Năm, người già của ta đã nói thế. Bây giờ, vẫn thế. Đánh ở đâu thì đánh trên núi.
Hắn gật.
– Người lạ lên ba con đèo mà mang theo sắt, ba bộ giữ lại. Không giết. Giữ lại, báo.
– Báo ai?
Nàng không ngó hắn. Nàng ngó hai người đàn bà mặc giáp đứng giữa bãi.
– Báo hai người này. – Nàng nói. – Hai người này ở lại chợ biên. Cùng ba bộ giữ đường. Giữ bằng người của ba bộ, voi của ba bộ. Không có lính dưới xuôi lên.
Hắn đã định nói đúng điều ấy. Nàng nói trước hắn.
– Được. – Hắn nói.
Hắn nói được, mà hắn biết điều ấy nghĩa là gì. Hai người của hắn sẽ đứng giữa những người không phải của hắn, chỉ huy những người không ăn lương của hắn, và nếu có trận, họ sẽ đánh bằng giáo của người núi, bằng voi của người núi. Hắn không có gì để đưa lên ngoài hai người ấy.
– Trên núi, ba bộ tự quyết việc của ba bộ. – Nàng nói. – Vua Lạc Việt không hỏi ba bộ cưới ai, chôn ai, đổi muối với ai.
– Được.
Nàng ngồi yên trên tảng đá. Ông già bộ thứ ba chống gậy, nói một câu, giọng run mà rõ. Nàng dịch.
– Năm đói, dưới xuôi có bán gạo lên núi không? Hay đóng chợ?
Hắn không trả lời ngay. Hắn có thể hứa gạo. Hứa thì ai cũng vui, sáng nay.
– Năm đói, dưới xuôi cũng đói. – Hắn nói. – Ta không hứa gạo. Ta hứa không đóng chợ.
Nàng dịch. Ông già bộ thứ ba gật đầu chậm, như đã nghe được đúng câu mình chờ, dù câu ấy không phải câu dễ nghe.
Thủ lĩnh quay lại phía hắn. Lần này nàng hỏi bằng tiếng Lạc Việt trước, không dịch.
– Sáng nay, chợ chưa ai dậy, ta thấy lửa trước lều ngươi. – Nàng nói. – Ngươi đốt gì?
Hắn nghe người áo xanh phía sau hít vào một hơi. Hắn không ngoảnh lại.
– Một tờ giấy bảo ba bộ quỳ. – Hắn nói. – Người của ta viết, vì ta bảo viết. Ta đốt.
Cả hàng ông già không ai hiểu câu ấy, vì nàng chưa dịch. Nàng ngồi im một lúc rất lâu, ngó hắn. Đoạn nàng quay sang hàng ông già, dịch câu ấy, chậm, đủ từng chữ. Câu tiếng núi của nàng dài ngang câu hắn vừa nói. Hắn đoán nàng không bớt chữ nào.
Hàng ông già lặng đi. Ông già bộ thứ nhất bật cười một tiếng ngắn, khàn, như người vừa nghe một câu chuyện lạ. Ông già bộ thứ hai lại xoay cái vòng bạc trên tai, xoay mãi.
Một lúc lâu, nàng không nói gì thêm. Hàng ông già cũng không. Người dưới xuôi đứng xa sau lều muối không dám thở mạnh.
* * *
Nàng đứng dậy khỏi tảng đá.
Nàng không đi về phía hắn. Nàng đi tới chỗ hai người đàn bà mặc giáp đang đứng giữa bãi, dừng lại trước mặt người chị. Hai người cao gần bằng nhau. Người chị lớn tuổi hơn nàng nhiều, mà đứng trước nàng, không cao hơn nàng chút nào.
Thủ lĩnh ngó người chị. Ngó lâu, như đêm qua bên đống lửa, hắn đoán, nàng cũng đã ngó như thế.
Hắn nghe ra nàng sắp nói một câu khác với mọi câu nàng đã nói từ hôm qua tới giờ.
– Bà ở lại với ba bộ. – A Lam nói.
Không phải câu hỏi. Mà cũng không phải lệnh.
Người chị không đáp ngay. Bà quay lại ngó hắn một lần, qua cả khoảng đất trống, qua hàng ông già. Hắn gật. Bà quay lại với thủ lĩnh.
– Ta ở lại. – Trưng Trắc nói.
Người em đứng sau chị, nghe câu ấy thì cúi đầu, giấu một cái cười. Hắn đoán người em đã muốn ở lại từ đêm đầu nghe tiếng voi thở bên kia suối. Người em chỉ chờ chị nói trước.
Hắn cũng biết cái giá của câu ấy, giá của chính hắn. Từ nay, hai người có tên của hắn ở cách kinh một ngày rưỡi ngựa, trên một con đường không có quân của hắn, giữa những người hắn không ra lệnh được. Có việc, tin xuống tới kinh thì việc đã xong. Hắn sẽ phải để hai người ấy tự quyết. Hắn đã chọn thế, từ lúc đứng dưới trăng ở sân Thái Miếu mà hỏi chứ không bảo.
Hàng ông già bắt đầu đứng dậy, từng người một, chống gậy. Ông già bộ thứ ba đứng dậy sau cùng, chậm, mà đứng thẳng được.
Hắn đứng nguyên chỗ cũ, trước gốc đa. Trong cái tráp người áo xanh ôm, chỉ còn một tờ. Tờ kia đã thành tro bên đống lửa trước lều, từ lúc trăng còn treo phía Tây.