Trời chưa sáng, hắn đã xuống địa thất.
Ngọn đèn ở góc cháy nhỏ, bấc đã được cắt ngắn từ đêm. Người tiều phu ở chân bậc, trên khúc gỗ quen, rìu dựa vào tường, mắt mở. Gã không ngủ, hay gã ngủ mà mắt vẫn mở, hắn chưa bao giờ biết chắc. Thấy hắn, gã đứng lên. Hắn bảo ngồi.
Cao Lỗ ngồi bên bệ Trống, như đã ngồi đó từ hôm qua, chưa dời đi chỗ nào. Mặt Trống tối. Những vòng hoa văn chỉ hiện ra ở chỗ ánh đèn với tới, phần còn lại chìm trong bóng.
– Ta đi chợ biên. – Hắn nói. – Năm sáu ngày, có khi lâu hơn.
– Lão phu biết. – Lão già nói.
Hắn đứng bên Trống một lúc, không đặt tay lên. Dưới này không có việc gì cần hắn. Trống ở lại, trong vòng thành có người giữ, dưới địa thất có lão già và người tiều phu. Mọi thứ đã yên. Mà hắn vẫn xuống, như người sắp đi xa vẫn đi một vòng quanh nhà, sờ lại cái then cửa đã cài.
– Chủ công đi thì cứ đi cho tới nơi. – Lão già nói, không ngẩng lên. – Đừng đếm ngày ở đây. Ở đây, đếm thay chủ công là việc của lão phu.
Hắn gật. Hắn quay lên.
Tới bậc thứ ba, hắn nghe sau lưng tiếng lão già nói với người tiều phu, khẽ, một câu gì đó về cái bấc đèn. Người tiều phu đáp một tiếng. Hắn lên tiếp.
* * *
Rạng mười bảy, hắn đặt ấn tạm vào tay Phan Trung.
Thư phòng còn tối, đèn thắp hai ngọn. Lão tướng quỳ một gối, hai tay đỡ lấy cái ấn bọc trong vải vàng. Lão không mở vải. Lão chỉ cầm, cầm chắc, như cầm một cái hộp đã quen.
– Việc trong kinh, ngươi quyết. – Hắn nói. – Việc nào không quyết được, cho ngựa đuổi theo.
– Bẩm. – Lão nói. – Lão phu giữ.
Lão đứng dậy, ấn vẫn trong tay, lùi về sau ba bước, đứng đó.
Người áo the đứng ở góc phòng, quạt giắt tay áo. Y không đi. Chỗ của y mấy ngày tới là cái án con dưới thềm điện, bên phải, sau những tờ tâu của các quan cũ.
– Tại hạ ở nhà. – Y nói, trước khi hắn kịp dặn. – Trong triều phải còn một người cho các quan cũ ghét, kẻo họ quay sang ghét nhau.
– Ở nhà, mà đừng ngủ ở án. – Hắn nói.
– Bẩm, tại hạ chỉ ngủ ở án khi các quan cũ đọc sớ. – Y nói. – Mấy hôm Bệ hạ đi vắng, các quan ấy cũng không đọc.
Lão tướng ở góc kia khịt mũi một tiếng. Hắn biết là lão cười.
Người cầm giáo dài không có mặt. Y ở bãi ngoài cổng Bắc từ trước gà gáy, với người áo chàm. Đêm qua y đã tới, báo rằng việc tập không dừng ngày nào, hắn có đi hay không. Hắn chỉ gật. Việc ấy, y không cần hắn.
Ngoài sân, ngựa đã thắng yên. Mười kỵ binh đứng thành hai hàng, áo tơi gấp buộc sau yên. Người áo xanh đứng ở đầu hàng, ống bút tre đeo bên hông, tay giữ cương một con ngựa hiền. Hai bà đã ra trước cả hắn.
Người chị không mặc áo vải em gái hắn để sẵn. Vẫn giáp da, khăn quấn, thêm một cái áo khoác nâu bên ngoài cho đỡ lạnh. Người em cũng thế. Hai người đứng cạnh hai con ngựa, một tay giữ cương, một tay vuốt cổ ngựa. Ngựa đứng yên.
Hắn lên ngựa. Cả đoàn lên ngựa theo.
* * *
Cửa Tây mở lúc trời hửng. Lính gác rút then, hai cánh cửa từ từ mở, bản lề rít lên. Bên ngoài, con đường quan lộ Tây Nam chạy về phía những ngọn núi còn chưa thấy rõ.
Đoàn ra khỏi cửa, đi chậm qua mấy dãy nhà ngoài thành. Người dậy sớm đứng ở cửa nhà ngó ra. Có một ông già chống gậy đứng ở đầu ngõ, ngó hai người mặc giáp da trên lưng ngựa, ngó lâu, rồi chắp tay vái một vái. Người chị cúi đầu đáp.
Ra khỏi dãy nhà, đường rộng ra, hai bên là ruộng. Người em thúc ngựa lên ngang hắn.
– Bệ hạ, voi của thủ lĩnh có to hơn voi trong kinh không? – Trưng Nhị hỏi.
Câu hỏi ấy, từ hôm qua tới giờ hắn đoán thế nào cũng có người hỏi.
– Ta không đo. – Hắn nói. – Người dắt voi trong kinh bảo, cao hơn con voi của y một cái đầu.
– Một cái đầu voi, hay đầu người?
– Y không nói. – Hắn nói. – Y ít nói.
Người em cười. Người chị đi sau, cũng cười, mà không thành tiếng.
– Ông ấy già rồi. – Hắn nói thêm. – Thủ lĩnh gọi con voi ấy là “ông ấy”. Ông ấy đi trước, người khác đi sau.
Người em gật, mắt ngó về phía núi, như đã thấy con voi đi trước ở đâu đó trên ấy.
Ra khỏi cửa Tây được nửa buổi, mưa bụi đầu xuân rơi lần đầu.
Không ai nói trời mưa. Mưa nhỏ quá, không thành giọt, chỉ là những hạt bụi nước bay ngang trong gió, đậu trên tóc, trên lông ngựa, trên vai áo, đọng lại thành một lớp mờ trắng. Mặt đường không ướt, chỉ sẫm đi một chút. Mấy người kỵ binh tháo áo tơi buộc sau yên, khoác lên vai. Hắn không khoác. Người chị cũng không.
Ruộng hai bên đường đã có mạ. Những đám mạ chiêm gieo từ trước Tết giờ đã lên xanh, xanh non, xanh như nõn chuối, dưới làn mưa bụi lại càng xanh. Có người đã ra nhổ mạ, cúi lom khom trên ruộng, nón lá trên đầu, tay thoăn thoắt bó từng bó mạ, quăng ra bờ. Một đứa bé ngồi trên bờ ruộng, giữ bó mạ cho mẹ, thấy đoàn ngựa đi qua thì đứng dậy, há miệng ngó.
Người chị cho ngựa đi chậm lại, ngó đám người nhổ mạ.
– Mạ chiêm. – Người ấy nói, khẽ, như nói một mình. – Đời thần cũng cấy vào mùa này.
Hắn không đáp. Hắn để câu ấy đi qua.
Một quãng, người chị cho ngựa đi lên ngang hắn. Người em tụt lại sau, đi cạnh người áo xanh, hỏi y gì đó về con suối dưới chân núi.
– Bệ hạ muốn thần đứng thế nào với ba bộ? – Người chị hỏi.
Hắn nghĩ một chút trước khi đáp.
– Đứng cạnh. – Hắn nói. – Bà không mang quân của ta lên. Không mang cờ, không mang ấn. Bà lên người không, với em gái bà, với ta.
– Không quân, lấy gì mà giữ đường?
– Bằng người của ba bộ. – Hắn nói. – Đường ấy là đường của họ. Họ biết từng con dốc. Người của ta lên đó, đi một ngày đã mỏi, họ đi mười ngày mà chân không chồn. Ta không cần thêm người. Ta cần một người đứng cạnh họ mà biết cầm quân, biết khi nào thì chặn, chặn ở đâu.
Người chị nghe. Mưa bụi đọng trên vai giáp da của người ấy, mờ trắng.
– Thần giữ đường cho bệ hạ, hay cho ba bộ? – Người ấy hỏi.
– Cho cả hai. – Hắn nói. – Đường ấy mất, ba bộ mất núi trước. Ta mất Ải sau. Không có cái nào mất riêng.
Người chị gật một cái, gật dứt khoát, như người đã nghe được câu mình cần nghe.
– Đời thần, – người ấy nói, – người trên núi cũng xuống theo chúng thần. Không ai bảo họ xuống. Họ thấy người khác đứng dậy, thì họ đứng dậy.
Hắn nghĩ tới tên kỹ năng hắn đã thấy đêm rằm, cái tên có chữ khởi nghĩa. Hắn không nói ra.
Gần tới chân đồi, đoàn đuổi kịp mấy người quẩy muối lên chợ. Họ đi một hàng, đòn gánh cong oằn trên vai, thúng muối phủ lá chuối cho khỏi ướt. Thấy đoàn ngựa sau lưng, họ dạt cả vào mép ruộng, đứng chờ. Người đi đầu là một ông già gầy, chân đất, ống quần cuộn cao.
Hắn cho ngựa dừng lại cạnh ông. Ông không biết hắn là ai. Ông chỉ thấy một người cưỡi ngựa, áo vải, và mấy người lính đi sau.
– Lên chợ biên? – Hắn hỏi.
– Bẩm, lên chợ. – Ông già nói. – Chợ phiên sau rằm, người núi xuống đông.
– Dạo này người núi đổi gì?
Ông già ngó hắn, như ngạc nhiên vì có người hỏi chuyện ấy.
– Vẫn đổi như cũ. – Ông nói. – Mật, vải, sa nhân, đổi lấy muối. Có điều phiên trước, mấy người trên núi cứ hỏi giá sắt. Hỏi rồi không mua. Tiểu nhân buôn muối ba chục năm, chưa thấy người núi hỏi giá sắt bao giờ.
Hắn gật, cảm ơn ông, cho ngựa đi tiếp. Người chị đi sau hắn, đã nghe hết. Người ấy không nói gì. Mà khi đi ngang ông già, người ấy cúi đầu chào ông, như chào một người vừa báo tin.
Con đường bắt đầu lên dốc nhẹ. Ruộng thưa dần, đồi bắt đầu. Mấy rặng sim mua ven đường còn trơ lá, chưa ra hoa. Trên một ngọn đồi xa, có mấy con trâu đứng ăn cỏ trong mưa, bất động như những tảng đá.
* * *
Gần trưa, đoàn dừng nghỉ dưới một gốc cây đa bên đường.
Kỵ binh cho ngựa uống nước ở cái ao bên cạnh, nhai cơm nắm. Hai bà ngồi trên một cái rễ đa nổi lên mặt đất, chia nhau một nắm xôi. Người áo xanh ngồi trên một hòn đá, cởi ống bút ra, lấy một tờ giấy, mà không viết, chỉ cầm.
Hắn ngồi xuống bên cạnh y.
– Ngươi có điều muốn nói. – Hắn nói. – Từ sáng tới giờ.
– Bẩm Bệ hạ. – Y nói. – Việc lên chợ biên lần này, có hai đường. Thần muốn Bệ hạ biết giá cả hai trước khi tới nơi.
– Nói.
– Một đường, là bảo ba bộ thần phục. – Nguyễn Trãi nói. – Nhận họ làm dân của triều đình, triều đình che chở, họ nộp một ít cống, giữ đường cho triều đình. Trong triều, có người sẽ thích đường này. Nghe thì to, viết ra giấy thì đẹp. Ba bộ đang cần người đứng sau lưng, có khi họ nhận.
– Giá?
– Giá là họ giữ đường cho ta tới ngày họ hết cần ta. – Y nói. – Người nhận làm dân vì sợ, thì tới ngày bớt sợ, sẽ nhớ ra mình đã nộp cống. Mà người hỏi mua đường thì vẫn còn đó, vẫn mang muối, mang sắt lên. Ngày ấy, đường sẽ bán.
– Đường kia?
– Đường kia, là đứng ngang với họ. – Y nói. – Ba bộ giữ núi của ba bộ, ta không đặt quan, không thu cống, không bắt quỳ. Hai bên cùng giữ một con đường, vì con đường ấy mất thì cả hai cùng mất. Đường này khó nói trong triều. Sẽ có người bảo, một nước mà đứng ngang với mấy bộ trên núi, là hạ mình.
– Giá?
– Giá là triều đình mất một chút mặt. – Y nói. – Và từ đây về sau, có việc gì trên núi, phải hỏi họ trước, không được bảo họ.
Hắn ngó về phía núi. Mưa đã ngớt. Núi vẫn còn ẩn sau một tấm màn trắng mỏng, chỉ thấy những đường sống núi lờ mờ.
– Ngươi nghiêng bên nào?
– Bệ hạ đã nghe thần nói trên đường về từ chợ biên tháng Bảy rồi. – Y nói. – Thần không đổi. Mà thần không phải người đứng trước mặt thủ lĩnh. Người đứng là Bệ hạ, và hai vị kia.
Hắn ngó sang hai bà. Người em đang cười gì đó, tay chỉ về phía con ngựa của mình đang gặm cỏ. Người chị ngồi yên, ăn chậm, mắt ngó về phía núi.
– Tới chợ rồi tính. – Hắn nói.
Y gật, gấp tờ giấy lại, cất vào ống tre.
Hắn biết hắn chưa quyết. Hắn cũng biết, chuyện này một mình hắn quyết không xong. Ở chợ biên, có một người con gái ngồi trên tảng đá giữa chợ, mà tảng đá ấy cao hơn chỗ hắn đứng.
* * *
Đoàn lại lên đường.
Mưa ngớt được một quãng rồi lại bay, lúc dày lúc thưa. Mây trên đầu mỏng dần, có chỗ đã lộ ra một mảng trời xanh nhạt, mà phía núi thì mưa vẫn giăng. Đường lên dốc rồi xuống dốc, qua mấy cái cầu tre bắc ngang những con suối nhỏ, nước đục màu đất. Ngựa đi chậm, chân bước dò dẫm trên những đoạn đất trơn.
Người em không hỏi thêm về voi. Người ấy đi cạnh chị, thỉnh thoảng nói một câu, người chị đáp một câu. Hắn không để tai vào chuyện của hai chị em. Hắn chỉ nghe giọng hai người, một giọng trầm, một giọng trong, lúc gần lúc xa trong tiếng vó ngựa.
Quá trưa, tới chỗ rẽ nhánh Tây, núi Tây hiện ra sau màn mưa, xanh sẫm, đỉnh còn vướng mây.
Đoàn dừng lại ở ngã rẽ.
Ở góc ngã rẽ có một cái miếu nhỏ xây bằng đá ong, nóc thấp chưa tới ngực người, trong có một bát hương cắm mấy chân hương đã tàn từ rằm. Một người kỵ binh xuống ngựa, vái một vái, cắm vào bát một nén hương mang theo từ kinh, châm mãi mới cháy vì gió. Hắn không bảo. Người ấy tự làm, như người quen đi đường núi vẫn làm trước khi rẽ vào. Con đường quan lộ đi tiếp về phía Nam. Một con đường nhỏ hơn rẽ sang phải, đi thẳng vào chân núi.
Hắn ngó lên núi. Từ đây, núi không còn là một vệt màu tro trên nền trời như hôm đứng trên mặt thành phía Tây. Núi đứng ngay trước mặt, lớp nọ chồng lên lớp kia, sườn núi xanh sẫm cây rừng, có những vệt đất đỏ lở ra như những vết cào. Trên cao nữa, mây trắng vắt ngang, che đi phần còn lại. Đâu đó trong ấy, có ba con đèo. Đâu đó trong ấy, có người đã hỏi mua một con đường.
Người chị cho ngựa đi lên ngang hắn, ngó lên núi, ngó lâu.
– Mai tới chợ? – Người ấy hỏi.
– Chiều mai. – Hắn nói.
Người chị gật, không ngó hắn nữa. Người ấy ngó núi, như ngó một người sắp gặp mà chưa biết mặt.
Hắn thúc ngựa rẽ vào nhánh Tây. Cả đoàn theo sau.