Sáng mùng mười, hắn ngồi trong thư phòng tới lúc mặt trời lên quá mái, chưa gọi ai.
Trên án, bên trái là tấm bản đồ con đường từ kinh lên Ải, vẽ tay, chỗ nào có trạm, chỗ nào có suối, chỗ nào phải qua đò, đều đánh dấu bằng mực son. Bên phải là sổ quân của các cửa thành, Phan Trung gửi lên từ hôm qua, mỗi cửa một trang, chữ to, nét đậm. Hắn đã đọc cả hai từ trước khi trời sáng.
Sứ bên kia đi đã hai ngày. Theo đường ấy, mai họ tới chân Ải, ngày kia qua đèo, nếu trưa ngày kia có nắng. Chừng hai mươi ngày nữa, bức thư trong ống ngọc tới Hạo Kinh. Người ta đọc. Người ta không cần gửi thư nữa. Từ hôm ấy tới hôm tuyết tan, bên kia chỉ còn một việc: gom quân.
Hắn đếm người của mình, đếm lại lần nữa, như đếm hạt thóc trong một cái bát không đầy. Trên Ải, mấy trăm lính và một người khổng lồ. Trong kinh, các doanh cửa thành, phần lớn là lính cũ, giữ thành thì được, mang lên Ải thì kinh trống. Những người có tên, mỗi người một việc, không ai rảnh. Mùa thu năm ngoái, Ải giữ được, vì bên kia đứng chờ ở đồng trống gần một tháng mà không biết phải đánh vào đâu. Mùa xuân này, bên kia sẽ không đứng chờ.
Ải cần thêm người. Không phải mười người. Không phải mấy chục.
Hắn đã nghĩ tới mọi cách khác. Rút lính cũ các cửa thành lên Ải, kinh trống, mà kinh trống thì chỉ cần một toán nhỏ vòng qua núi là xong. Gọi nghĩa binh các làng, thì phải dạy từ cách cầm giáo, dạy tới hè chưa xong, mà tháng Hai tuyết đã tan. Xin Tam Bộ trên núi, thì hắn chưa có gì để đổi, và người trên núi không đánh thay ai bao giờ. Cách nào cũng chậm. Cách nào cũng mất một thứ hắn không mất được.
Còn một cách. Cách ấy nhanh, mà tốn.
Hắn biết Trống làm được việc ấy. Từ mùa thu, hắn đã biết. Trống gọi được một đạo binh, một lần, trọn một đạo, cùng một hạng, không người nào có tên. Cái giá là hơn một phần ba những gì Trống tích lại từ tháng Chạp tới giờ: hương của cả kinh thành, của Thái Miếu, của đêm ba mươi, của những người dân vào cắm nhang mà không biết nén nhang mình đi về đâu. Tiêu đi, rằm này Trống còn đủ để gọi. Mà không dư nhiều.
Không ai xin hắn tiêu. Lão tướng già không xin. Người áo xanh không xin. Người cầm giáo dài không xin. Hôm mùng sáu, cả triều đã nghe hắn khước một năm hòa. Cái giá của câu khước ấy, giờ hắn trả.
Hắn gấp tấm bản đồ lại, đứng dậy.
Ra tới cửa, hắn gặp Quỳnh đang đi tới, tay cầm một bầu rượu, miệng còn ngậm một miếng mứt. Y ngó hắn, ngó cái bản đồ trong tay hắn, nuốt miếng mứt.
– Bệ hạ xuống địa thất? – Y hỏi.
– Ừ.
Y không hỏi xuống làm gì. Y tránh sang một bên, nhường lối.
– Tiêu thì tiêu cho đáng. – Y nói, khi hắn đã đi qua.
Hắn dừng lại, quay đầu. Người áo the đã ngồi xuống bậc thềm, mở nút bầu rượu, uống một ngụm, như chẳng có gì vừa nói ra.
* * *
Giữa buổi, hắn xuống địa thất, đặt tay lên mặt Trống.
Cao Lỗ ở sau hắn mấy bước. Lão đã biết hắn xuống làm gì, từ khi nghe tiếng chân hắn trên bậc đá, nhanh hơn mọi ngày. Lão không ngăn. Lão chỉ bảo người tiều phu dẹp đống cán rìu, đống vỏ gỗ ở góc vào sát tường, quét một lượt nền đá.
Mặt đồng dưới tay hắn lạnh. Hắn nhắm mắt.
【Tiêu hao 500 Hương Hỏa. Triệu Hoán Binh Đoàn.】
Trống ngân. Không phải tiếng ngân dài của đêm ba mươi, mà một tiếng trầm, ngắn, như tiếng trống trận giục quân đứng dậy. Tiếng ấy dứt ngay trong lòng đồng, không dội ra vách. Nền đá dưới chân rung lên một nhịp.
【Đinh! Cấp bậc: Phàm. Lính Thánh Dực ×100.】
Ánh sáng tỏa ra từ mặt Trống, màu trắng, đục như nước vo gạo, không chói, mà mãi không tắt. Trong ánh sáng ấy, từng người hiện ra. Không hiện cùng lúc. Người hiện trước đứng sát chân bệ Trống, người hiện sau đứng sau người trước, rồi sau nữa, nối dài về phía cầu thang. Địa thất không đủ chỗ cho một đạo binh. Người hiện ra tới đâu, người đứng gần cầu thang nhất đã bước lên bậc tới đó, lên từng người một, không ai chen, như đã quen đi qua cửa hẹp.
Hắn ngó những người còn ở dưới địa thất. Có người ngước lên trần đá thấp, có người liếc về phía ngọn đèn, mà không ai lên tiếng, không ai hỏi đây là đâu. Như người đã quen bị gọi đi giữa đêm, tỉnh dậy ở một chỗ lạ, việc đầu tiên là tìm người cầm lệnh.
Họ mặc áo chàm, quấn khăn, chân quấn xà cạp. Mỗi người cầm một ngọn giáo cán dài, lưng đeo một tấm khiên mây đan dày. Người nào cũng trẻ, người nào cũng gầy, rắn. Họ không ngó quanh. Họ ngó thẳng về phía trước, về phía người đứng trước Trống.
【Binh sĩ triệu hoán: 137. Trống Đồng tự duy trì.】
Dòng sau cùng hiện ra chậm hơn, như Trống cũng phải đếm lại.
【Hương Hỏa: 1.332.】
Ánh sáng tắt. Địa thất lại tối như cũ, chỉ còn ngọn đèn dầu ở góc. Trên cầu thang, tiếng chân vẫn còn đi lên, đều, không vội.
Người gần hắn nhất, cũng là người hiện ra đầu tiên, quỳ xuống một gối, cắm giáo xuống đất. Gã chừng hai mươi lăm, mặt vuông, trán có một vết sẹo nhỏ.
– Tiểu nhân ra mắt bệ hạ. – Gã nói. – Xin bệ hạ sai.
– Các ngươi từng giữ gì? – Hắn hỏi.
– Bẩm, cửa cung. – Gã nói. – Cửa cung vua.
– Giờ giữ một cái cổng. – Hắn nói. – Trên núi, xa đây. Lạnh hơn ở đây nhiều.
Gã ngẩng lên, ngó hắn một chốc.
– Bẩm, cổng nào thì cũng là cổng. – Gã nói.
Hắn gật.
– Ngươi tên gì?
Gã ngập ngừng một chốc, như tìm trong đầu mà không thấy.
– Bẩm, tiểu nhân không có tên để bệ hạ nhớ. – Gã nói. – Trong quân, người ta gọi tiểu nhân theo cái hàng tiểu nhân đứng. Bệ hạ cứ gọi là người đứng đầu hàng.
Hắn ngó gã một lúc. Hắn đã gọi lên những người có tên mà người đời sau còn thắp hương. Giờ hắn gọi lên những người mà ngay chính họ cũng không nhớ tên mình. Họ cũng đã từng giữ một cái cổng. Họ cũng đã từng không về.
Hắn bảo gã dẫn người lên sân, đoạn theo thị vệ ra bãi ngoài cổng Bắc mà chờ.
Gã đi rồi, Cao Lỗ mới lại gần, ngó mặt Trống, ngó hắn.
– Chủ công tiêu một lúc nhiều thế, lão phu không can. – Lão nói. – Mà rằm này, chủ công phải tính kỹ.
– Ta biết.
Ở góc, người tiều phu ngó theo đám người áo chàm đi lên cầu thang, lắc đầu.
– Nhiều người thế, mà không ai giẫm vào đống vỏ gỗ của ta. – Gã nói, như nói một mình.
Cao Lỗ khẽ cười trong cổ họng.
Hắn theo đám người cuối cùng lên cầu thang. Lên tới sân Thái Miếu, hắn thấy cả sân đã kín người áo chàm, hàng nối hàng, từ chân điện ra tới cổng. Mười người áo vải giữ Thái Miếu dạt vào sát chân tường, giáo tre ôm trong tay, há miệng ngó. Em gái hắn từ trong điện bước ra, ngó cả sân một lượt, đoạn quay vào. Chẳng bao lâu, nàng trở ra với hai người áo vải khiêng một nồi nước nóng, đặt ở đầu hiên, cùng một chồng bát. Nàng chẳng nói câu nào, chỉ múc từng bát, đưa cho người đứng gần nhất. Người ấy đỡ bằng hai tay, cúi đầu, uống, đưa bát sang người bên cạnh. Nồi nước cạn dần theo hàng người.
Thanh Vân ngó sang hắn một cái. Hắn gật. Nàng lại cúi xuống múc.
* * *
Trưa, hắn ra cổng Bắc.
Phạm Ngũ Lão đã ở đó. Y đã nghe tin từ khi đám người áo chàm đầu tiên ra khỏi cổng Thái Miếu, đi thành hàng qua phố, làm cả phố dạt vào hai bên ngó theo. Y đứng ở đầu cầu hào, giáo dựng bên chân, như hằng ngày. Thấy hắn tới, y quỳ xuống.
– Thôi. – Hắn nói.
Y đứng lên.
– Một đạo người mới. – Hắn nói. – Từng giữ cửa cung. Tướng quân luyện họ ở bãi này. Trước khi tuyết tan, họ lên Ải.
– Bẩm, bao lâu?
– Một tháng. Ít hơn thì càng tốt.
Y không nói gì. Y quay đầu ngó ra bãi đất bên trái đường, chỗ lính cũ các cửa vẫn tập mỗi sáng. Đám người áo chàm đã tới, chia thành từng tốp, khiên dựng bên chân, chờ.
– Mạt tướng nhận. – Y nói.
Y chưa đi ngay. Y hỏi họ ăn ở đâu, ngủ ở đâu. Hắn đã tính cả: dãy nhà trống cạnh doanh cửa Bắc, nơi mùa thu năm ngoái chứa thóc, giờ thóc đã chuyển vào kho Đông; cơm thì bếp doanh cửa Bắc nấu thêm, Hộ bộ cấp gạo theo đầu người. Y hỏi áo. Hắn biết y hỏi gì: người lên Ải mà không có áo bông thì chưa tới đèo đã ngã.
– Áo bông, Hộ bộ may thêm. – Hắn nói. – Bông không đủ thì độn rơm. Chưa có áo, chưa lên đèo.
Y cúi đầu, không hỏi nữa. Áo độn rơm thì nặng, mà rét trên đèo không chừa người nào, y biết.
* * *
Chiều, bãi đất ngoài cổng Bắc đầy người.
Người áo chàm đứng thành hàng, hàng nào cũng thẳng, giáo dựng đều như hàng tre. Người cầm giáo dài đi dọc trước hàng, chậm, ngó từng người. Trên cán giáo của y có buộc một dải vải đỏ, gió thổi dải vải bay ngang. Y không cất tiếng. Y đi tới đầu hàng thì dừng, giơ giáo lên. Cả hàng giơ khiên. Y hạ giáo xuống. Cả hàng ngồi thụp xuống sau khiên, khiên kề khiên, kín như một bức tường mây. Y giơ giáo. Cả hàng đứng dậy.
Họ tập tới khi mồ hôi ướt lưng áo, giữa gió bấc. Lần thứ mấy, hắn không đếm, có một người ở hàng cuối ngồi xuống chậm hơn người bên cạnh một nhịp. Người cầm giáo dài không mắng. Y đi tới, đứng trước người ấy, giơ giáo lên, hạ xuống, giơ lên, hạ xuống, chỉ cho một người ấy, tới khi người ấy ngồi xuống cùng nhịp với cả hàng. Đoạn y quay về đầu hàng, giơ giáo, cả hàng lại giơ khiên, như chưa có gì xảy ra.
Lính cũ các cửa không tập nữa. Họ đứng ở mép bãi, ngó đám người mới, có người khẽ chặc lưỡi. Một người lính cũ hỏi người bên cạnh: lính kiểu này ở đâu ra, sáng nay chưa thấy, trưa đã đầy bãi. Người bên cạnh bảo: ở dưới đất lên, ở Thái Miếu lên. Người hỏi không cười, cũng thôi gặng. Ở kinh thành này, từ mùa đông năm ngoái, người ta đã quen với những người từ dưới đất lên.
Mấy người dân đi chợ về dừng gánh bên đường, ngó một lúc mới đi.
Hắn đứng trên mặt thành, ngay đầu vòm cổng, ngó xuống bãi.
Gió bấc lướt qua mặt hào, qua những tấm khiên mây, nghe rào rào như gió qua bụi tre. Nắng chiều xiên, bóng người đổ dài trên mặt bãi, bóng giáo đổ dài hơn bóng người. Dưới chân tường, con voi của Dã Tượng đã kéo xong chuyến đá cuối ngày, đứng gục đầu ăn bó cỏ, người dắt voi ngồi trên một tảng đá cạnh nó, cũng ngó ra bãi.
Ở mép bãi, giữa đám lính cũ, hắn thấy một người đàn ông khoác tấm áo bông cũ vá khuỷu tay, đứng khoanh tay. Người ấy không đứng cùng lính cũ. Người ấy đứng hơi tách ra, ngó những tấm khiên kề nhau, ngó cái cách người áo chàm ngồi thụp xuống sau khiên, ngó rất lâu.
Lê Lai không bước vào bãi. Người cầm giáo dài đi ngang qua chỗ ông, dừng lại, nói một câu gì đó. Ông lắc đầu, chỉ vào đám người áo chàm, nói lại một câu. Hắn ở trên mặt thành, không nghe được. Hắn chỉ thấy người cầm giáo dài gật đầu, đi tiếp.
Tối, người cầm giáo dài lên thư phòng báo. Lính đã ăn, đã ngủ ở dãy nhà trống cạnh doanh cửa Bắc. Hắn hỏi chiều nay người ở bến Đông nói gì.
– Bẩm, mạt tướng hỏi ông ấy có muốn dạy họ đứng khiên không. – Y nói. – Ông ấy bảo: “Họ đứng được. Ta chỉ đứng xem họ đứng thế nào.”
Hắn gật. Hắn không hỏi thêm.
Người cầm giáo dài báo thêm: chiều nay người ở cuối xóm chài cũng ra bãi, đứng xem hồi lâu, lặng lẽ đi bộ về, chân vẫn không giày. Hắn biết người ấy là ai. Đinh Bộ Lĩnh chưa đi. Người ấy sẽ đi khi người ấy thấy đã tới lúc, và hắn đã bảo người ấy tự chọn ngày.
Người cầm giáo dài lui ra. Hắn ra hiên.
Gió đã lặng. Phố dưới kia lên đèn, ngọn nọ nối ngọn kia, thưa hơn đêm ba mươi mà vẫn sáng. Hắn nghĩ tới dãy nhà trống cạnh doanh cửa Bắc, nơi giờ này những người áo chàm đang nằm sát nhau trên ổ rơm, khiên mây dựng dọc tường, giáo gác trên giá. Họ ngủ ngay, như lính ngủ, không trằn trọc. Mai họ dậy trước gà gáy. Người cầm giáo dài sẽ dậy trước họ.
Hắn nghĩ tới Trống dưới địa thất, mặt đồng lạnh, im. Hắn đã tiêu hơn một phần tư những gì nó giữ. Rằm sắp tới, hắn còn phải gọi nữa.
Tối ấy, trăng hơn nửa vầng treo trên cổng Bắc, còn năm hôm nữa thì rằm.