Chương 278: Hoàn bào tống sứ

Sáng mùng tám, Nhiếp Hoằng Duệ dậy trước gà gáy, ngồi bên lò than đã tàn. Ông dậy sớm đã thành nếp. Ba mươi năm ở Hồng lô tự, đón sứ các nước, tiễn sứ các nước, ông chưa bao giờ ngủ quá canh năm. Ở Hạo Kinh, giờ này ông đã mặc xong triều phục, ngồi trong kiệu, đi qua những con phố lát đá còn tối, tới cửa cung đứng chờ. Ở đây không có kiệu, không có cửa cung để chờ. Chỉ có một gian nhà gỗ gần cửa Bắc, một cái lò than, một cái án, và cái lạnh của đất phương Nam, không buốt như ở Hạo Kinh mà ẩm, thấm vào tận xương. Ông khều tro, tìm mấy hòn than còn đỏ, thổi. Lửa bén lên một chút. Ông hơ tay. Đôi tay ông đã già, ngón nào cũng khô, đầu ngón nứt nẻ từ hôm qua đèo. Từ hôm ở điện về, ông không ra khỏi gian nhà này. Người bên này không cấm. Lính gác ngoài cửa lễ độ, cơm mang tới đúng bữa, than mang tới đủ dùng. Ông không ra vì lệ: sứ chưa nhận được lời đáp thì không đi lại trong thành nước người. Lệ ấy ông đã dạy cho bao nhiêu viên quan trẻ ở Hồng lô tự. Ông giữ. Ông không ra, mà tin vẫn tới. Người thông sự trẻ của ông, chiều qua theo người hầu ra giếng đầu ngõ, đứng nghe lính gác nói chuyện với nhau. Gã về kể lại, giọng còn hồi hộp. Hôm mùng sáu, sau khi đoàn sứ lui ra, trong điện có một viên quan già khuyên vua hàng. Có một vị lão tướng quỳ giữa điện xin vua giết mình trước, nếu vua muốn hàng. Có một viên tướng cầm giáo quỳ sụp theo, khóc. Vị vua trẻ khước cả ba điều. Không cống. Ông nghe, không nói gì. Ông bảo người thông sự đi ngủ. Giờ ngồi bên lò than, ông nghĩ lại từng điều. Ông không ngạc nhiên vì vị vua trẻ khước. Từ lúc đứng dưới vòm cổng thành chiều mùng năm, ông đã biết người ấy sẽ khước. Người đứng đầu một nước mà đứng ra cổng mặc áo thường, để sứ bên kia tự đoán ai là vua, thì không phải người cúi đầu nhận chữ thần. Cái làm ông nghĩ lâu là vị lão tướng. Ở Hạo Kinh, ông đã thấy nhiều người quỳ. Quỳ xin ân, quỳ xin tội, quỳ xin chức. Ông chưa thấy ai quỳ xin chết trước để vua đừng làm một việc. Ở Hạo Kinh, người ta không dám. Ở Hạo Kinh, nói một câu như thế, đầu sẽ rơi thật. Ông nghĩ tới ngày rằm tháng Chạp, trong điện lớn ở Hạo Kinh. Hoàng đế ngồi trên cao, không ngó xuống, chỉ đưa tay ra hiệu. Viên nội thị trao cho ông cái ống ngọc. Ống ngọc là lệ cũ của Hồng lô tự: thư gửi nước lớn thì bọc gấm, thư gửi nước nhỏ thì đựng ống ngọc, cho nước nhỏ biết mình được ban một thứ quý. Ông đã hai lần mang ống ngọc sang các nước phía Tây. Có nước nhận thư bằng hai tay, quỳ. Có nước nhận thư, khóc. Chưa nước nào để thư nằm một đêm trong gian nhà khách, sáng hôm sau mới đọc, đọc giữa điện, trước mặt trăm quan. Đường từ Hạo Kinh xuống đây ông đi mất ngót hai mươi ngày. Ông năm nay năm mươi sáu tuổi, mà đây là chuyến đi xa nhất, lạnh nhất ông từng đi. Ở trấn biên, viên quan trấn thủ khuyên ông chờ qua rằm Giêng, tuyết bớt rồi hãy đi. Ông không chờ. Lệnh trên bảo đi thì đi. Ông ngó ra cửa sổ. Trời đã hửng. Có tiếng gà gáy ở đâu đó trong phố. * * * Vị vua trẻ tới khi nắng vừa lên. Không báo trước, không nghi trượng. Vị vua ấy đi bộ tới, áo thường như hôm ở cổng, theo sau chỉ có hai thị vệ và viên quan áo xanh. Hôm mùng sáu, viên quan ấy đứng ở hàng văn, ngay sau một ông già cầm hốt, suốt lúc thư được đọc chưa rời mắt khỏi ông. Ông nhớ mặt. Viên quan áo xanh ôm trong tay cái ống ngọc. Sau lưng họ, hai viên nội giám khiêng cái hòm sơn đen khóa đồng. Hòm còn khóa. Ông biết, không cần mở, bên trong đủ từng thứ. Ông đứng dậy, chỉnh áo, bước ra hiên. Ông chắp tay, cúi đầu. Lần này ông cúi thấp hơn lần ở cổng, thấp hơn lần trong điện. Không phải vì lệ. Ông cúi vì muốn cúi. Vị vua trẻ không bước lên hiên. Người ấy đứng dưới sân, cách ông mấy bước. Giờ, dưới nắng sớm, ông mới ngó rõ mặt người ấy. Trẻ, trẻ hơn ông tưởng, chưa tới hai mươi. Mặt gầy, mắt sâu, cằm nhẵn. Bản báo năm ngoái của viên sứ đi trước ông, một văn quan dưới trướng viên tướng trấn biên phía Nam, tả tam hoàng tử nước này là một phế vật, kinh mạch không khai được, trong triều không ai coi ra gì. Ông ngó người đứng dưới sân. Ông không thấy phế vật nào. Ông chỉ thấy một người không vội. Viên quan áo xanh bước lên, hai tay dâng cái ống ngọc. Người thông sự đỡ lấy, chuyển sang tay ông. Ống nặng hơn lúc ông mang tới. Bên trong có một cuộn giấy khác. – Ba điều, đều không. – Vua nói. Người thông sự dịch lại. Ông nghe. Ông không cần nghe, ông đã biết. Mà nghe bằng chính giọng ấy, ở chính chỗ này, khác với nghe qua lời người lính gác ở giếng. Vị vua trẻ nói thêm mấy câu. Thư trả lời trong ống, gửi hoàng đế bên kia. Hòm lễ vật trả nguyên. Dao của người hầu, Ải sẽ trả khi đoàn qua lại Ải. Có người dẫn đường lên tới chân đèo. Ông nghe hết. Ông ngó cái hòm khóa đồng hai viên nội giám vừa đặt xuống hiên. Ông nghĩ tới tấm áo tía bên trong, tấm áo ông đã thấy thợ trong cung may suốt ba tháng, thêu từng sợi kim tuyến. Ở Hạo Kinh, có những vị vua nước nhỏ đã mặc tấm áo màu ấy lên ngôi, đã quỳ nhận nó bằng hai tay, đã gửi sang Hạo Kinh một bức thư cảm tạ dài ba trang. Tấm áo này về lại Hạo Kinh, chưa ai mặc, gấp như cũ. Ông sẽ phải trả nó lại kho, ghi vào sổ: lễ vật không được nhận. Trong ba mươi năm, ông mới phải ghi dòng ấy hai lần. Đoạn ông nói, theo lệ, câu mà một sứ thần phải nói khi bị khước. Ông đã soạn câu ấy từ đêm qua, soạn đi soạn lại cho thật tròn. – Tuyết tan, quốc vương sẽ hối. – Người thông sự dịch lại, giọng nhỏ dần ở cuối câu. Vị vua trẻ ngó ông một lúc. – Sứ giả đi đường cẩn thận. – Người ấy nói. – Đèo còn tuyết. Người thông sự dịch lại. Ông im. Ông không tìm ra câu nào để đáp. Trong ba mươi năm ở Hồng lô tự, đây là lần đầu ông bị khước bằng một lời dặn đi đường. Vị vua trẻ quay đi. Viên quan áo xanh theo sau, ngoái lại ngó ông một cái, đôi mắt không giận, không mừng. Hai thị vệ đi sau cùng. Ông đứng trên hiên, hai tay ôm cái ống ngọc. Bóng họ khuất sau góc phố đã lâu, ông vẫn chưa vào. * * * Nhiếp Hoằng Duệ bảo người thông sự: ra cổng Bắc thì đi đường vòng qua phố. Người thông sự ngập ngừng, hỏi lính gác. Lính gác bảo được, vua đã dặn: sứ giả muốn xem thành thì cứ xem. Đoàn đi chậm. Mười người, mười hai ngựa, cái hòm lại buộc trên lưng con ngựa thồ sau cùng. Một người lính bên này đi trước dẫn đường, không cầm giáo. Phố đông. Tết đã qua mấy hôm mà phố vẫn còn hơi Tết: cửa nhà nào cũng còn dán giấy đỏ, chân tường nào cũng còn xác pháo. Người đi chợ gánh gồng, trẻ con chạy theo đoàn ngựa một quãng, chỉ trỏ những cái mũ lông, những tấm áo lông, đoạn bị mẹ gọi về. Không ai ném đá. Không ai chửi. Người ta ngó đoàn sứ như ngó một đoàn khách lạ đi ngang, ngó một lúc, đoạn quay về việc của mình. Đi ngang một khu đền lớn, mái cũ, cổng mở. Trong sân, ba cái chum lớn cắm nhang dày đặc, khói bay lên rồi bị gió kéo đi. Người ra vào không ngớt. Một bà cụ chống gậy đi vào, cắm một nén, vái ba vái, đi ra. Một người đàn ông bế con đi vào, đặt tay đứa con lên nén nhang, giữ cho nó cắm. Ông ghìm cương, ngó vào trong sân. Ông hỏi người thông sự đây là đâu. Người thông sự hỏi người lính dẫn đường. Người lính đáp mấy chữ. Thái Miếu. Nơi thờ các vua đời trước. Ông ngó những chum nhang ấy lâu hơn ông định. Ở Hạo Kinh, thái miếu đóng cửa quanh năm, chỉ mở ngày đại tế, chỉ hoàng tộc và trăm quan được vào. Dân không được bước qua cổng. Ở đây, dân vào thắp như vào chợ. Ông không biết thế là phải hay trái. Ông chỉ thấy người vào thắp không ai ngoái lại ngó đoàn sứ, như đoàn sứ không phải chuyện của họ, còn mấy nén nhang trong tay mới là chuyện của họ. Ông ghi điều ấy vào trong đầu, cạnh những điều khác. Qua chợ. Chợ đông, hàng thịt, hàng vải, hàng gạo, hàng bánh. Có người mặc cả, có người cười. Gạo bày đầy thúng. Ông nhớ bản báo ấy còn viết rằng thành này đói, kho cháy, dân ăn cháo loãng, không gượng được qua mùa xuân. Bản báo ấy giờ đang nằm trong kho án của Hồng lô tự. Ông đã đọc. Ông nghĩ tới nó, ngó thúng gạo trước mặt, không nói gì. Tới cổng Bắc, đoàn ra khỏi thành. Ngoài cầu hào, bên trái đường, có một bãi đất rộng. Trên bãi, mấy trăm người lính đang tập, áo nâu, cầm giáo, xếp hàng, tiếng hô đều. Viên tướng cầm giáo dài, người đã quỳ sụp hôm mùng sáu, đứng ở đầu bãi, quay lưng ra đường. Viên tướng ấy không ngoái lại khi đoàn sứ đi qua. Ông đếm. Ông không định đếm, mà mắt ông tự đếm, như ba mươi năm nay vẫn đếm. Mấy trăm người. Áo cũ. Giáo cũ. Hàng thẳng. Xa hơn, dưới chân tường thành, một con voi lớn đang kéo một cỗ xe trượt chất đầy đá, một người đàn ông đi bên cạnh, tay đặt hờ lên vòi nó, không cầm roi. Con voi bước chậm, mỗi bước đất rung lên. Mấy người hầu của ông ngó con voi, há miệng. Ở Hạo Kinh không có voi. Ở Hạo Kinh, người ta chỉ thấy voi vẽ trên tranh, trên bình sứ, voi của những nước rất xa, đem cống. Ở đây, voi kéo đá. * * * Ra khỏi kinh được nửa buổi, đường quan lộ phía Bắc bắt đầu lên dốc. Nhiếp Hoằng Duệ ngồi ngựa không vững. Lưng ông đau từ hôm qua đèo, giờ đau hơn. Mỗi lần ngựa bước xuống một chỗ lõm, ông lại chồm về trước. Người thông sự cưỡi ngựa kèm bên cạnh, một tay giữ cương mình, một tay đưa sang đỡ cánh tay ông. Gã đỡ cả buổi, không than. Hai bên đường là ruộng. Ruộng đã gặt từ lâu, gốc rạ khô vàng, mấy chỗ đã cày ải, đất lật lên thành từng luống, phơi dưới nắng. Có người đang tát nước vào một thửa ruộng ven mương, hai người cầm hai đầu dây gầu, nhịp nhàng, nước sóng sánh. Xa xa, dãy núi phía Bắc đã hiện lên, chân núi xanh đen, đỉnh trắng. Ông ngồi trên ngựa, mắt nhắm hờ, soạn trong đầu những lời phải thưa khi về tới Hạo Kinh. Ông sẽ thưa: thư đã trao, thư đã đọc trước triều. Vị vua trẻ khước cả, không cống. Kinh thành đã đắp lại tường, cổng có cánh, cầu hào có ván. Kho có gạo. Dân không đói. Dân vào Thái Miếu thắp như vào chợ. Có một vị lão tướng quỳ xin chết trước. Có mấy trăm lính tập ở bãi cổng Bắc, áo cũ, giáo cũ, hàng thẳng. Ông sẽ thưa: cổng có người giữ. Ông nghĩ tới câu ấy rất lâu. Ông nghĩ tới người khổng lồ trên Ải, đứng trên nóc cổng, không đưa tay cầm thư, không nói tên. Ông nghĩ tới cái cổng ấy, tới cái vòm còn vết cháy. Ở Hạo Kinh, người ta sẽ hỏi ông người ấy tên gì, cao bao nhiêu, cầm khí giới gì. Ông sẽ không biết tên. Ông chỉ nhớ người ấy đứng đó. Ông nghĩ tới Đông cung. Trước ngày ông lên đường, Đông cung gọi ông vào một gian điện nhỏ, không bàn chuyện thư, chỉ hỏi ông đi đường nào, mấy ngày, qua đèo lúc nào. Đông cung không dặn ông phải nói gì với vua bên này. Đông cung dặn ông ngó cho kỹ. Ông đã ngó. Ông không biết những gì ông ngó có đủ không. Ông nghĩ tới viên tướng tiên phong, người đã nhận ấn ở điện lớn hôm rằm, đứng ngay dưới thềm khi ông nhận ống ngọc. Viên tướng ấy cao, vai rộng, ngó ống ngọc bằng nửa con mắt, như ngó một thứ đồ chơi của đàn bà. Viên tướng ấy không cần thư. Viên tướng ấy chỉ cần tuyết tan. Ông về thưa câu ấy, viên tướng ấy sẽ cười. Ông biết cái cười ấy. Ở Hạo Kinh, có người nghe thế thì lo. Có người nghe thế thì càng muốn đánh. Người thông sự khẽ gọi. Ông mở mắt. Đường quan lộ đến đây tách ra làm hai: một ngả đi thẳng về phía Bắc, lên núi; một ngả rẽ sang trái, về phía những làng ven sông. Người dẫn đường đã cho ngựa rẽ vào ngả lên núi. Chiều mùng tám, tới chỗ đường rẽ lên núi, Nhiếp Hoằng Duệ ngoái lại một lần, kinh thành chỉ còn là một vệt khói thấp.
Chương trước Chương tiếp
Chọn chương
Bình luận
Báo lỗi chương
Chỉnh chữ