Chương 276: Ngọc đồng khai thư

Sáng mùng sáu, Nguyễn Trãi vào điện trước giờ chầu, khi nội giám còn đang thắp đèn hai bên thềm. Điện lạnh. Đêm qua gió bấc thổi qua kẽ ván suốt đêm, nền gạch lạnh tới mức đứng một chốc là hơi lạnh ngấm lên tận gối. Hai viên nội giám trẻ cầm que đóm đi dọc hàng cột, châm từng ngọn đèn dầu, ngọn nào bén lửa cũng chao một cái rồi mới đứng. Trên thềm cao, long ỷ còn trống, tấm đệm vàng đã cũ, góc đệm sờn chỉ. Y đi một vòng quanh điện. Chỗ sứ đứng, y đã định từ tối qua: giữa điện, dưới thềm, cách thềm mười bước, không ghế. Chỗ đặt hòm: bên trái sứ, trên một cái kỷ thấp. Người thông sự đứng sau sứ một bước. Văn ban phía tả, võ ban phía hữu, theo lệ. Y đã ghi cả vào bản kê, đưa vua đọc, vua sửa hai chỗ: bỏ cái ghế y định đặt cho sứ, và bảo hòm phải mở ngay giữa điện, trước bá quan, không đem vào hậu điện. Y hiểu vì sao bỏ cái ghế. Năm ngoái, sứ bên kia ngồi trên một cái ghế phủ đầy tro. Năm nay sứ đứng. Không phải để làm nhục. Là để cả triều thấy người ấy đứng. Quan tới dần. Các quan cũ tới trước, đi thành tốp ba bốn người, khẽ nói với nhau, thấy y thì im, chắp tay chào, đi về chỗ. Họ đã nghe cả. Từ chiều qua, khắp kinh đã nghe: sứ bên kia tới, mang thư trong ống ngọc, mang một hòm khóa. Ai cũng đoán trong thư viết gì. Đoán thế nào cũng không ra ngoài mấy chữ ấy. Lão Hàn lâm tới sau các quan cũ một chút. Lão đi chậm, lưng thẳng, áo bào mới may, màu lam sẫm, viền cổ thêu chỉ bạc. Bên hông lão đeo một cái túi thơm nhỏ thêu hoa, đường kim mịn, mùi trầm thoảng qua khi lão đi ngang. Người ta bảo cái túi ấy là tay người thiếp trẻ của lão mới khâu. Lão chào y, chào đúng lễ, mắt không dừng trên mặt y. Lão tướng già tới với người cầm giáo dài, hai người đi song song, không nói. Lão tướng đứng đầu hàng võ, người cầm giáo dài đứng sau lão một bước, tay không, giáp trụ mặc lót dưới áo bào. Hai người nhìn thẳng lên thềm, không nhìn quanh. Y về chỗ mình ở hàng văn, sau Tô công một bước, đứng thẳng. Trong đầu y, từ đêm qua, mấy con số vẫn chưa chịu nằm yên. Một vụ chiêm. Bao nhiêu thóc. Bao nhiêu người. Bao nhiêu tháng để bên kia gom lại số quân đã mất ở đồng trống trước Ải. Y tính đi tính lại, lần nào cũng ra một câu như nhau, chỉ khác nhau ở chỗ ai được nhiều hơn. Dưới thềm, hai cái án con đã đặt hai bên. Trịnh Khê ngồi sau án bên trái, sổ mở sẵn. Quỳnh ngồi sau án bên phải, cái quạt gập giắt trong tay áo, mắt lim dim. Ở góc điện, sau cột thứ hai, viên sử quan trẻ đã ngồi vào chiếc án thấp của mình, mài mực, trải giấy. Gã ngẩng lên ngó y một cái, gật đầu, lại cúi xuống. Buổi này, y biết, gã sẽ chép chậm hơn mọi buổi. Trống điểm. Vua từ hậu điện ra, áo vàng, đội mũ, bước lên thềm, ngồi xuống. Cả điện cúi đầu. * * * Sứ vào điện lúc nắng đã rọi tới bậc thềm thứ ba. Nhiếp Hoằng Duệ đi trước, người thông sự đi sau một bước, hai người hầu khiêng cái hòm đi sau cùng. Viên sứ đã thay áo: quan bào màu đỏ sẫm, đội mũ cánh, đai ngọc. Ống ngọc ông cầm trên tay, hai tay, đặt ngang trước ngực. Đi qua cửa điện, ông dừng lại một bước, ngẩng lên ngó long ỷ, ngó người ngồi trên ấy. Mặt ông không đổi, mà y đoán ông đã nhận ra người hôm qua đứng dưới vòm cổng. Ông đi tới chỗ đã định, dừng lại. Không quỳ. Ông chắp tay, cúi đầu như hôm qua, vừa đủ thấy. Hàng văn khẽ động. Cuối điện có ai đó khẽ chép miệng. Y không quay lại. Người thông sự bước lên, đón lấy ống ngọc từ tay viên sứ, tháo nút bịt, rút ra một cuộn lụa vàng, dài, trục gỗ đen hai đầu. Gã mở cuộn lụa, đọc bằng tiếng bên kia trước, giọng cao, kéo dài, từng chữ như đọc tế văn. Y không hiểu một chữ, mà y nghe ra được chỗ nào là tên hiệu hoàng đế bên kia, vì ở chỗ ấy gã đọc chậm lại, hạ giọng, cúi đầu. Đọc xong bằng tiếng bên kia, gã đọc lại bằng tiếng bên này. Lời dài. Mở đầu là trời, là đức, là ơn, là bốn biển, là đất phương Nam xa xôi mà lòng hoàng đế không quên. Tới đoạn giữa, lời ngắn lại. Y liếc sang hàng văn. Mấy viên quan cũ đứng cúi đầu, mắt nhìn xuống mũi hia, như nghe một bài văn tế đã quen. Lão quan áo lam thì không cúi. Lão ngẩng lên, nghe từng chữ, đầu khẽ gật theo nhịp những câu về đức, về ơn, về bốn biển, như người nghe một khúc hát mình đã thuộc lời. Tới chỗ “đất phương Nam xa xôi”, lão khẽ thở ra. – Xưng thần, nộp Trống, nộp Ải. – Người thông sự đọc. Ba điều. Không có điều thứ tư. Năm ngoái có bốn điều, năm nay còn ba, mà ba điều này nặng hơn bốn điều kia. Y nghe ra ngay: người viết thư này biết bên này có gì. Biết có một cái Trống. Biết có một cái Ải. Biết hai thứ ấy giữ cho nhau. Gã đọc tiếp, tới đoạn cuối, giọng chậm lại. – Hạn là trước khi tuyết trên đèo tan. – Người thông sự nói. Điện im. Ngoài sân, gió thổi qua hàng cây, lá khô đập vào nhau. Y ngó lên thềm. Vua ngồi yên, hai tay đặt trên gối, không động. – Hòm. – Vua nói. Hai người hầu đặt hòm lên kỷ, tra chìa vào ổ khóa đồng, mở nắp. Người thông sự lấy từ trong hòm ra từng thứ, giơ lên cho cả triều thấy, đoạn đặt lên mặt kỷ: một chiếc mũ, mấy lớp áo gấp, một dải đai, một đôi hia. Mũ áo phiên vương. Màu tía, thêu chỉ kim tuyến, gấp phẳng như chưa ai chạm vào. Dưới đáy hòm là mấy cuộn lụa, buộc dây đỏ. Y ngó màu tía của tấm áo, bất giác nghĩ tới một tấm áo khác, màu vàng đã sẫm, vạt rách, gấp vuông trên đầu gối một người ngồi ở bến Đông. Người thông sự nói thêm một câu theo lời viên sứ: hoàng đế ban mũ áo này cho quốc vương, để quốc vương mặc khi lên ngôi phiên vương. Vua không đứng dậy, không ngó cái hòm lâu. – Sứ giả về chỗ nghỉ. – Vua nói. – Triều bàn xong, sẽ có lời. Người thông sự dịch lại. Viên sứ chắp tay, cúi đầu, lui ra, đi chậm như lúc vào. Ông để ống ngọc và cuộn lụa lại trên kỷ, cạnh cái hòm mở nắp. * * * Cửa điện vừa khép, lão Hàn lâm đã bước ra khỏi hàng. – Lão thần xin nói. – Lão nói. Vua gật. Lão nói không vội. Lão đã nghĩ những lời này từ chiều qua, có khi từ trước nữa, nên câu nào cũng tròn, cũng có đầu có đuôi. Xưng thần, lão bảo, là một chữ trên giấy. Đời trước cũng đã có lúc xưng, mà nước vẫn là nước, vua vẫn là vua, tông miếu vẫn khói hương. Ải trên đèo là đất đá, không cày cấy được, năm nào cũng phải chở thóc lên nuôi lính, nộp đi thì bớt được một gánh nặng. Riêng cái Trống thì không nộp, Trống là quốc bảo, là của tông miếu, bên kia đòi thì xin khất, xin thay bằng cống. Đổi lại ba thứ ấy, bên kia lui quân, hai nước yên, dân được làm ăn. – Năm ngoái thành này cháy. – Lão nói. – Lão thần không muốn thấy nó cháy lần nữa. Câu ấy lão nói chậm, nhìn thẳng lên thềm. Cuối điện có mấy tiếng thì thầm, mấy cái đầu khẽ gật. Y lắng nghe. Lão không sai từng chữ. Mỗi chữ lão nói đều có thật: thành có cháy, Ải có tốn thóc, đời trước có xưng thần. Chỉ là lão xếp chúng theo một lối, để đi tới một chỗ lão đã định từ trước. Một viên quan cũ khác, tóc bạc, đứng gần cửa, nhích ra khỏi hàng, nói thêm rằng mũ áo bên kia gửi sang là lễ hậu, xưa nay hiếm nước nào được ban, khước đi thì bên kia mất mặt, mà người mất mặt thì nhớ lâu. Người ấy nói xong thì lui ngay, như sợ bị hỏi lại. Y ngó theo người ấy về hàng. Y không giận. Người ấy sợ, và sợ là thật. Năm ngoái, đêm thành cháy, người ấy ở trong thành, đã nghe tiếng người kêu ở cửa Bắc suốt một đêm. Người ta sợ thứ mình đã nghe, không sợ thứ mình chưa thấy. Vua không đáp. Vua ngó xuống hàng văn. – Nguyễn Trãi. Y bước ra. – Bẩm Bệ hạ, thần xin nói giá. – Y nói. Y không nói đúng sai. Y nói giá, từng đường, như đọc sổ. Chữ thần, xưng một lần, thì đời sau phải xưng mãi, mỗi lần đổi vua bên kia lại phải sang lạy, mỗi lần lạy lại phải mang cống. Ải nộp đi, thì đèo không còn ai giữ, mùa xuân năm sau quân bên kia không cần đánh mà xuống tới đồng bằng trong ba ngày. Trống nộp đi thì không còn gì để nói nữa. Đoạn y nói điều y muốn xin. – Thần xin hoãn. – Y nói. – Nhận một phần: chịu cống, giữ Trống, giữ Ải, không xưng thần. Đổi lấy một năm hòa. Y nói luôn giá của một năm ấy. Một năm hòa, bên này có thêm một vụ chiêm, một vụ mùa, thêm người, thêm thóc, tường thành đắp xong, Ải có thêm lính. Mà bên kia cũng ăn no một năm. Bên kia cũng gom lại được số quân đã mất. Một năm sau, hai bên lại đứng ở chỗ cũ, mỗi bên mạnh hơn một chút. Bên nào mạnh hơn nhiều hơn, y không dám nói chắc. – Thần chỉ nói giá. – Y nói. – Chọn là việc của Bệ hạ. Y lui về hàng. Vua ngó sang Tô Hiến Thành. Ông già đứng đầu hàng văn, ngay trước y một bước, tay cầm hốt, lưng hơi nghiêng về trước như mỗi khi phải đứng lâu. – Tô công, cống thì Hộ bộ chịu được bao nhiêu? – Vua hỏi. Tô Hiến Thành bước ra. Ông không cần nghĩ lâu. – Bẩm Bệ hạ, nếu cống bằng thóc, kho Đông chịu được một phần mười vụ mùa năm ngoái mà không ai đói. Thêm nữa thì đói. – Ông nói. – Nếu cống bằng muối, bằng lụa, thì Hộ bộ phải mua của dân. Mua bằng thóc. Cũng thế. – Bên kia đòi bao nhiêu? – Bẩm, thư không nói. – Ông nói. – Thư không nói, là để năm sau đòi thêm. Cuối điện lại có tiếng thì thầm, lần này không ai gật đầu. Tô Hiến Thành lui về hàng. Vua vẫn chưa nói gì. Lão tướng già ở đầu hàng võ đứng im, mắt nhìn xuống nền gạch. Vua giơ tay. – Nghỉ một khắc. * * * Nguyễn Trãi ra hiên. Gió bấc thổi dọc hiên điện, hất vạt áo y lên. Nắng đã lên cao, mà nắng tháng Giêng không ấm, chỉ sáng. Mái điện phía trên đầu y lợp ngói cũ, mấy viên ngói vỡ đã thay bằng ngói mới, màu đỏ tươi hơn hẳn, nằm lẫn giữa những viên đã sẫm, như những miếng vá trên áo. Trên đầu hồi, một đàn chim sẻ đậu xù lông, kêu chiêm chiếp, gió thổi mạnh thì cả đàn vụt bay lên, lượn một vòng, lại đậu xuống chỗ cũ. Y đứng tựa cột, hít thở. Không khí lạnh làm đầu y nhẹ đi. Những con số trong đầu y nằm yên được một lúc. Dưới sân, lính gác đứng dọc hai bên lối đi, giáo dựng, không động. Xa hơn, qua cổng cung, mái phố nối nhau thấp dần về phía sông, mái nào cũng còn vương màu đỏ của xác pháo dồn ở chân tường. Có khói bếp. Có tiếng gà gáy muộn ở đâu đó trong một sân nhà. Lão tướng già cũng ra hiên. Lão đứng ở đầu hiên bên kia, cách y chừng hai chục bước, hai tay chắp sau lưng, ngó về phía Bắc. Lão không ngó y. Y không lại gần. Y đứng đó, ngó lưng lão tướng. Lưng ấy thẳng như lưng người ba mươi tuổi, mà tóc thì đã trắng gần hết, gió thổi bay mấy sợi ra khỏi búi. Y biết lão theo tiên đế bốn mươi năm, đêm thành cháy năm ngoái chính lão dẫn người xuống cửa Bắc. Y không biết lão nghĩ gì về những lời lão Hàn lâm vừa nói. Từ đầu buổi tới giờ, lão chưa mở miệng một lần. Lão tướng quay lại. Lão ngó y một chốc, như cân nhắc có nên hỏi không, đoạn hỏi, giọng khàn: – Tiên sinh xin một năm hòa. Một năm ấy, lính cửa Đông có được về quê không? Y không đáp ngay. Y nghĩ tới những người lính ở cửa Đông, người nào cũng xa nhà, đã hai cái Tết ăn trên mặt thành. – Không. – Y nói. – Một năm ấy, họ ở lại tập. Một năm ấy là để có thêm người đứng cạnh họ. Phan Trung gật đầu. Lão không nói nữa, quay lại ngó về phía Bắc. Đàn chim sẻ lại vụt bay lên. Lần này chúng không đậu lại mà bay qua mái, về phía phố. Có tiếng nội giám gọi vào. Y vào. Lão tướng vào sau y. Các quan về hàng. Vua đã ngồi trên long ỷ từ trước, ngồi như lúc nãy, hai tay đặt trên gối. Trên kỷ giữa điện, cái hòm vẫn mở nắp, màu tía của tấm áo phiên vương vẫn nằm đó dưới ánh đèn. Lão quan áo lam bước ra lần nữa, toan nói tiếp. Vua giơ tay. Lão dừng lại. Gần trưa, vua đứng dậy khỏi long ỷ, và cả điện im bặt.
Chương trước Chương tiếp
Chọn chương
Bình luận
Báo lỗi chương
Chỉnh chữ