Chương 269: Thái Miếu tảo trần

Hai mươi chín tháng Chạp, Thanh Vân dậy từ canh tư, thắp lại cả ba ngọn đèn dưới xà điện. Đêm qua đèn cháy cạn sớm hơn nàng tính. Gió bấc lọt qua mép mành cửa, đánh ngọn lửa nghiêng ngả cả đêm, dầu hao nhanh gấp đôi. Nàng mang cái bình sành mua ở chợ chiều qua vào, rót đầy từng ngọn, khêu bấc, châm lửa. Ba ngọn lửa đứng dậy lần lượt, ngọn giữa sau cùng. Trong điện sáng dần lên, mùi dầu mới lẫn mùi trầm cũ. Nàng hơ hai tay trên ngọn đèn giữa cho đỡ cóng, đoạn ra sau điện. Nước trong chum lạnh như vừa kéo dưới giếng sâu lên. Nàng vục tay vào, buốt tới tận khuỷu. Nàng rửa tay, lau khô bằng vạt áo trong, quay vào. Nàng lau bài vị. Hàng trên cùng là bài vị tiên đế và các đời trước, gỗ sẫm, chữ thếp vàng đã mờ. Nàng lau từng cái, từ trái sang phải, lau cả mặt trước, mặt sau, chân đế. Bài vị phụ hoàng ở giữa, nàng lau lâu hơn, không phải vì bụi nhiều hơn, mà vì tay nàng chậm lại ở đó mà nàng không bảo được nó nhanh lên. Hồi nàng còn nhỏ, sáng mùng một nào phụ hoàng cũng để sẵn trên án một đĩa mứt gừng, gừng thái mỏng, rim đường, cay xè. Các con vào chầu sáng xong thì mỗi người được một miếng. Nàng nhỏ nhất, bao giờ cũng được miếng cuối, miếng sát đáy đĩa, đường đọng nhiều nhất. Nàng không thích gừng. Năm nào nàng cũng ăn hết. Hàng dưới là bài vị những người tam ca đã gọi về, nhỏ hơn, gỗ còn sáng màu. Mấy cái tên trên ấy, nàng biết mặt từng người. Người già ngồi dưới địa thất. Người lặn sông ngồi dưới gốc bàng. Người tiều phu ngủ ở chân bậc. Có tên người đã đi xa lên phía Bắc, nàng chỉ thấy mặt một lần. Lau bài vị của người đang sống, nàng vẫn chưa quen. Nàng lau như lau cái ghế người ấy hay ngồi. Lúc đi ngang đầu bậc địa thất, nàng dừng lại. Dưới kia có ánh đèn, có tiếng người già trở dậy, tiếng người trẻ cựa mình trên chiếu ở chân bậc. Nàng không xuống. Mấy tháng nay nàng vẫn không xuống. Nàng đặt ở bậc trên cùng một cái bát đất úp nắp, trong bát là nước gừng nàng nấu từ tối qua, còn ấm. Sáng nay người dưới ấy lên, sẽ thấy. Năm nào trong cung cũng có nước gừng đêm hai mươi chín. Năm nay dưới ấy cũng có. Đoạn nàng sang gian bên phía Đông. Trên bệ gỗ thấp, hai bài vị đứng ở chỗ của mình, chỗ thứ ba vẫn trống. Trước bệ, cái bát đất nàng mang ra hôm hai mươi sáu vẫn còn đó, trong bát cắm bảy chân nhang của bảy người áo the. Nhang tàn từ trưa hôm ấy, chân nhang đỏ đã ngả màu xám. Nàng không nhổ đi. Nàng để nguyên, chỉ lau quanh chân bát, lau cả khúc bệ trống. Tết năm ngoái là Tết trong tang, mà tang cũng không để được cho đủ lễ. Phụ hoàng mới đi được mấy hôm, bên kia hào thành doanh trại bên ấy vẫn chưa rút. Nàng đứng trong gian bên, nghe gió đánh vào mái, và trong một thoáng, nàng không nhớ nổi cái Tết ấy mình đã làm gì. Nàng chỉ nhớ mình đói, nhớ người hầu già bên thư phòng chia cho nàng nửa củ khoai nướng mà nói dối là mình đã ăn rồi. * * * Sáng ra, mười người áo vải đã dậy, quét sân. Họ quét từ tối qua, sáng nay quét lại, quét kỹ tới mức sân gạch Thái Miếu sạch như mặt bàn, khe gạch không còn một cọng lá. Người già nhất đi sau cùng, không quét nữa, mà cầm một cái que nhỏ khều đất trong khe gạch. Nàng bảo không cần kỹ đến thế. Người ấy cúi đầu, dạ một tiếng rồi vẫn khều. Gạo nếp nàng xin ở kho cung đã ngâm từ đêm, giờ vớt ra rổ cho ráo. Lá dong rửa sạch, lau khô, xếp thành chồng trên nong. Đỗ xanh đã đồ, thịt đã ướp. Nàng định gói một mâm bánh, mấy cái dâng lên bàn thờ tiên đế, còn lại chia cho mười người áo vải, cho lính gác cổng, cho người hầu già bên thư phòng. Nàng ngồi xuống chiếc chiếu trải ở hiên, kéo nong lá về phía mình, bắt đầu gói. Lá trước, gạo sau, đỗ, thịt, lại đỗ, lại gạo. Tay nàng gói không nhanh. Ở cung, xưa nay việc ấy có người làm. Năm nay nàng muốn tự gói. Mười người áo vải quét xong, đứng quanh hiên ngó nàng gói. Không ai dám ngồi xuống. – Các ngươi ngồi đi. – Nàng nói. – Ai biết gói thì gói. Mấy người ngồi xuống, lúng túng. Người già nhất ngồi xuống cuối cùng. Người ấy kéo mấy tàu lá về trước mặt, gấp, xếp, đổ gạo, nén, buộc lạt, tay đi thoăn thoắt như chưa từng làm việc gì khác. Cái bánh người ấy gói xong vuông thành sắc cạnh, lạt buộc đều như kẻ chỉ. Cái bánh của nàng nằm bên cạnh, méo một góc. Mấy người trẻ ngó hai cái bánh, nín cười. Người trẻ nhất không nín được, phì ra một tiếng, bị người bên cạnh thúc cùi chỏ. Người già nhất vội cúi đầu. – Bẩm công chúa, tiểu nhân quen tay. – Người ấy nói. – Ở làng, Tết nào tiểu nhân cũng gói cho cả xóm. – Ngươi chỉ cho ta gấp cái góc lá. – Nàng nói. Người ấy lúng túng một chốc, đoạn cầm một tàu lá, gấp chậm cho nàng xem, gấp chậm tới mức tay người ấy cũng không quen. Gấp chỗ này trước, bẻ chỗ này sau, miết móng tay dọc nếp cho lá khỏi bung. Nàng làm theo. Cái bánh thứ hai của nàng đỡ méo hơn cái đầu. Cái thứ ba vuông được ba góc. – Ở làng ngươi, Tết còn làm gì nữa? – Nàng hỏi. Người ấy ngẩng lên, nghĩ. Nàng thấy người ấy nghĩ lâu, như phải đi một quãng đường rất xa mới về tới được cái làng ấy. Những người áo vải này nhớ việc tay làm, mà không nhớ tên làng, không nhớ năm nào. Họ ăn Tết ở thời nào, ở làng nào, nàng không biết. Nàng không hỏi tới chỗ ấy. – Bẩm công chúa, ở làng tiểu nhân, đêm ba mươi phải để cửa mở. – Người già nhất nói. – Vì sao? – Bẩm, cho người đi xa còn biết lối về. – Người ấy nói. – Người ở nhà thì không biết người đi xa về lúc nào. Cửa mở thì về lúc nào cũng vào được. Mấy người áo vải khác gật, như cùng nhớ ra một điều đã quên. Có người khẽ nhắc lại câu ấy, nhắc với chính mình. Nàng không nói gì. Nàng cúi xuống gói tiếp. Người trẻ nhất trong đám gói hỏng tới cái thứ ba, lá rách, gạo đổ ra chiếu. Người ấy ngồi ngó đống gạo, mặt đỏ tới mang tai. Nàng bảo người ấy đi lau lá, việc ấy không hỏng được. Người ấy đứng dậy ngay, mừng như được tha. Người trẻ nhất lau lá kỹ tới mức tàu nào cũng bóng lên, xếp thành chồng ngay hàng như xếp gạch. Nàng hỏi họ đã ra phố lần nào chưa. Họ lắc đầu. Từ hôm tới, họ chỉ ở trong Thái Miếu, ngày quét sân, đêm gác cổng. Nàng bảo chiều nay hai người được ra chợ một lúc với người hầu già, ngó cho biết kinh thành ngày Tết. Mười người ngó nhau. Không ai dám nhận là mình. Cuối cùng người già nhất chỉ hai người trẻ nhất. Gần trưa, ngoài cổng có tiếng người. Mấy bà cụ trong phố mang nhang tới cắm vào ba cái chum, mỗi người một nắm, cắm xong không về ngay, đứng ngó vào sân. Một bà cụ thấy nàng ngồi gói bánh ở hiên, ngó lâu, đoạn bước vào mấy bước, cúi đầu. – Bẩm công chúa, đêm ba mươi Thái Miếu có mở cổng không? – Bà hỏi. – Năm ngoái đêm ấy, cổng nào trong kinh cũng đóng. – Để ta hỏi. – Nàng nói. Bà cụ cúi đầu, lui ra. Gói xong một mâm, nàng sai người bắc nồi ở sân sau, nấu từ trưa, đun suốt đêm. Người già nhất xin được trông lửa. Nàng cho. * * * Quá trưa, Thanh Vân ra cổng phía Bắc, qua cầu, đi về phía gò đất bên kia hào. Hai người lính Vũ Thành đi sau nàng, cách mấy chục bước, lần nào nàng ra khỏi Thái Miếu cũng thế. Lính gác cổng Bắc mở cửa ngách, không hỏi. Gió bấc ngoài hào thổi thốc từ cánh đồng trống, cuốn bụi đất khô bay mù mịt, quất vào mặt rát như cát. Ruộng hai bên đường đã gặt từ lâu, gốc rạ trơ ra, xám, xa xa có mấy đống rơm người ta chưa kịp chở về. Một đàn quạ sà xuống một thửa ruộng, bới gốc rạ, thấy người đi qua thì vỗ cánh bay lên, kêu khàn khàn, bay một vòng rồi lại sà xuống chỗ cũ. Nước dưới chân cầu lặng, xám như chì. Gò đất thấp vẫn ở chỗ cũ. Nấm đất, tấm bia gỗ. Nàng tới đây lần trước là đầu tháng Bảy, bảy ngày sau hôm người ta đắp mộ. Hôm ấy cỏ non mới mọc, rễ bám chặt, nàng nhổ tới khi ngón tay xanh rì. Từ ấy nàng không ra nữa. Không phải vì không muốn. Mà vì ra đây, nàng không biết phải làm gì ngoài nhổ cỏ. Hôm nay cỏ đã mọc kín nấm đất, rồi khô, cứng lại từng đám, vàng úa một màu. Nàng quỳ xuống. Không cúi lạy, không khấn. Nàng nhổ cỏ khô. Cỏ khô nhổ dễ hơn cỏ tháng Bảy, rễ đã chết, kéo nhẹ là lên cả đám. Nàng gom lại một chỗ dưới chân gò. Nhổ tới mép nấm phía Bắc, tay nàng dừng lại. Ở đó đất khác. Mấy chỗ đất như từng bị bới lên thành ụ, giờ đã có ai lấp lại, nện chặt, mặt đất bằng, cứng hơn đất xung quanh. Chỗ nện còn in mờ một vệt cong, như vệt gót giày. Nàng ngó mấy chỗ đất ấy rất lâu. Ngoài nàng, không ai ra đây. Nàng vẫn tin thế. Cả kinh thành cũng tin thế. Không ai thắp, không ai cúng, không ai đặt một chén nước nào. Vậy mà có người đã cúi xuống đúng chỗ này, lấp mấy cái hang chuột, nện cho chặt rồi đi. Nàng không biết là ai. Nàng không đoán. Nàng đặt bàn tay lên chỗ đất nện, đất lạnh, cứng. Nàng để tay ở yên một chốc. Đoạn nàng nhổ tiếp chỗ cỏ còn lại, nhổ quanh chỗ đất ấy, tay tránh ra, không động tới. Nhổ xong, nàng lấy vạt áo lau tấm bia gỗ. Gỗ đã xám lại, mấy thớ mềm bị mưa ăn lõm xuống. Hai chữ tên đại ca khắc trên ấy, chữ nhỏ, nét sâu, bụi đất bám kín trong rãnh chữ. Nàng lau từng nét, lau tới khi hai chữ hiện ra rõ, sẫm màu gỗ cũ. Nàng đứng dậy, phủi đất ở hai đầu gối. Hai người lính Vũ Thành vẫn ở dưới chân gò, quay lưng về phía nàng, mặt ngó ra đồng, như người ta vẫn quen quay lưng ở những chỗ như thế này. Lúc nàng về tới cổng Bắc, người lính gác mở cửa ngách cho nàng lại cúi đầu, cúi thấp hơn lúc nàng ra. Người ấy không nói gì. Nàng ngó người ấy một thoáng, thấy người ấy không ngẩng lên. Nàng đi qua. * * * Chạng vạng, tam ca sang Thái Miếu. Người đi một mình, áo thường, vào tới sân thì dừng lại ngó nồi bánh đang đỏ lửa ở sân sau. Người già nhất ngồi trông lửa đứng phắt dậy, người ra hiệu cho ngồi xuống. Người ấy ngồi xuống, lại cời than. Nàng ra thềm điện. Người không hỏi nàng đi đâu buổi trưa. Nàng cũng không kể. – Bánh chín, muội gửi xuống bến mấy cái. – Nàng nói. – Cho người lặn sông, cho mấy người áo nâu, cho Đinh công ở xóm chài. Gửi cả xuống dưới địa thất. – Ừ. – Người nói. – Đinh công có ăn không, muội không biết. – Nàng nói thêm. – Người xóm chài bảo người ấy có thì ăn. Người gật. Hai người cùng ngó ra cổng. Cổng Thái Miếu mở một cánh. Bên ngoài, trên đường, người đi chợ chiều về lũ lượt, gánh lá, gánh củi, xách gà. Có người đi ngang cổng thì dừng lại, vái vào một cái, rồi đi. – Muội gói bánh à? – Người hỏi. – Muội gói một mâm. – Nàng nói. – Cái nào vuông là của người khác gói. Cái nào méo là của muội. Người không cười, mà khóe miệng nhếch lên một chút. – Tam ca. – Nàng nói. – Người già nhất trong mười người ấy bảo, ở làng người ấy, đêm ba mươi phải để cửa mở, cho người đi xa biết lối về. Trưa nay có bà cụ trong phố cũng hỏi đêm ba mươi Thái Miếu có mở cổng không. Đêm mai, muội để cổng mở suốt đêm, được không? Người im một hồi. Người ngó ra cổng, ngó con đường đã sẫm lại trong chạng vạng. – Được. – Người nói. Người ngó nàng thêm một thoáng, như định nói gì, rồi thôi. Ngoài đường, mấy nhà đối diện cổng đã treo đèn lồng trước hiên, đèn giấy đỏ, ánh lửa trong lồng lay lay theo gió. Trẻ con chạy qua chạy lại dưới mấy ngọn đèn ấy, đứa nào cũng mặc áo mới, áo còn nếp gấp, chạy thì cứng đơ như khúc gỗ. Một đứa vấp ngã ngay trước cổng Thái Miếu, đứng dậy, phủi áo, ngó vào sân, rồi lại chạy. Nàng gật. Gió bấc thổi qua sân, lửa dưới nồi bánh bùng lên một cái, người già nhất vội cời bớt than. Trong điện, ba ngọn đèn dưới xà đã thắp, ánh vàng hắt ra tới bậc thềm. Nàng ngó vào ba ngọn đèn ấy. Đêm nay chúng sẽ cháy tới sáng. Đêm mai cũng phải thế. – Tam ca, đêm mai muội xin thức ở điện tới sáng. – Thanh Vân nói.
Chương trước Chương tiếp
Chọn chương
Bình luận
Báo lỗi chương
Chỉnh chữ