Chương 268: Tuế mộ thị thanh

Hai mươi bảy tháng Chạp, Quỳnh ra chợ Đông mua một cành đào, mặc cả mãi không xong. Không phải vì bà bán hoa đòi đắt. Bà không đòi gì cả. Chợ Đông ngày giáp Tết đông tới mức đi phải nghiêng vai. Mái che dựng thêm ra tận giữa đường, người bán ngồi chen người bán, thúng nọ kề thúng kia. Gạo nếp trắng đổ thành đống trên nong. Lá dong bó từng bó to, buộc lạt, xếp cao như vách. Gà trống buộc chân nằm trong lồng tre, thỉnh thoảng gáy lên một tiếng làm mấy đứa trẻ giật mình. Mùi thịt mỡ, mùi hành phi, mùi khói củi từ mấy hàng bánh rán quện vào nhau, ai đi qua cũng hít một hơi rồi mới đi tiếp. Quỳnh đi giữa dòng người ấy, cái quạt giắt thắt lưng, áo kép chàm cũ, khăn vấn đã xô lệch vì bị người ta va vào vai mấy lần. Không ai dẹp đường. Y cũng không muốn ai dẹp. Một đứa trẻ chừng bảy tám tuổi đi ngược chiều, đầu đội cái mẹt to hơn người, đâm sầm vào bụng y, ngẩng lên, há hốc miệng. – Quan Trạng đi chợ à? – Nó hỏi. – Chợ không đi tới chỗ tại hạ, thì tại hạ đi tới chợ. – Quỳnh nói. Đứa trẻ nghĩ một chốc, không hiểu, đoạn cười toe, đội mẹt chạy mất. Hàng hoa ở cuối chợ, sát chân tường. Một bà già ngồi trên cái ghế con, trước mặt mấy cành đào cắm trong vò sành, cành nào cũng mới nhú nụ, hồng nhạt, có cành đã bung hai ba bông đầu. Mấy cành đào ấy bà gánh từ làng ven sông lên từ lúc gà gáy, đi bộ một quãng dài, gánh sau lưng. Quỳnh dừng lại, ngó mấy cành đào. Ngó một hồi, y chỉ cành nhỏ nhất, gầy nhất, ở góc vò. – Bà để cho tại hạ cành này. – Quỳnh nói. Bà già ngẩng lên. Bà ngó cái quạt ở thắt lưng y trước, rồi mới ngó mặt. Bà đứng phắt dậy, ghế con đổ ra sau. – Bẩm, quan Trạng. – Bà nói, giọng to tới mức mấy người đứng quanh ngoảnh cả lại. – Quan Trạng lấy cành ấy làm gì. Cành ấy xấu. Quan Trạng lấy cành này. Bà rút cành to nhất, đẹp nhất trong vò, nhiều nụ nhất, chìa ra. – Tại hạ lấy cành nhỏ. – Quỳnh nói. – Nhà tại hạ cũng nhỏ. – Dân phụ không lấy tiền của quan Trạng. – Bà nói, không nghe. – Quan Trạng lấy cành này. Dân phụ biếu. – Tại hạ không lấy không của ai. – Thì dân phụ không bán. Hai người đứng đó, một người chìa cành đào to, một người chỉ cành đào nhỏ. Người đứng quanh bắt đầu xúm lại. Có người cười. Có người nói với người bên cạnh, quan Trạng mua hoa mà mặc cả ngược. Đứa trẻ đội mẹt lúc nãy đã quay lại từ lúc nào, chen lên đứng sát chân bà già, ngó Quỳnh không chớp mắt. Quỳnh gãi đầu. Y ngó cái gánh của bà để cạnh ghế, hai cái quang mây, đòn gánh tre đã bóng lên vì tay cầm. – Bà gánh từ làng lên? – Quỳnh hỏi. – Bẩm, từ làng ven sông. Trời còn tối đã cất gánh. – Chiều nay bà gánh về? – Bẩm, bán hết thì gánh không về. Không hết thì gánh về. Quỳnh gật. Y cầm lấy cành đào to bà đang chìa. Bà già cười, mặt nhẹ hẳn đi. Quỳnh không đi. Y cúi xuống, nhấc cái đòn gánh của bà lên vai mình, xốc thử. – Vậy chiều nay tại hạ gánh về cho bà. – Quỳnh nói. – Gánh tới đầu làng. Bà biếu tại hạ cành đào, tại hạ biếu bà một quãng đường. Bà già đứng sững. Người đứng quanh cười ồ lên. Bà vội giằng cái đòn gánh khỏi vai y, giằng hai lần mới được, mặt đỏ bừng. – Quan Trạng gánh cho dân phụ, dân phụ còn mặt mũi nào về làng. – Bà nói. – Thôi thì quan Trạng trả tiền. Trả tiền cành nhỏ, lấy cành to. Dân phụ chịu thế. Quỳnh trả tiền cành nhỏ, cầm cành to, cúi đầu chào. Bà già vẫn đứng đó, tay ôm đòn gánh, vừa cười vừa lắc đầu, như người vừa thua mà không biết thua từ lúc nào. Đi được mấy bước, Quỳnh nghe sau lưng bà nói với người bán bên cạnh, giọng đã bớt to: thế mà người ta bảo ông ấy khéo nói. Cành đào to, cầm đi giữa chợ phải giơ cao quá đầu cho khỏi gãy. Người đi ngược chiều ngó cành đào trước rồi mới ngó người cầm. Quỳnh định mang nó về cắm ở thư phòng, cạnh cửa sổ chỗ Nguyễn tiên sinh ngồi chép, cho chỗ ấy có thêm một màu khác ngoài màu mực với màu gỗ. Y chưa nghĩ ra sẽ nói với người ấy thế nào khi người ấy hỏi cành đào ở đâu ra. * * * Gian thờ ở góc chợ, Quỳnh đi vòng. Gian ấy nằm dưới gốc đa, chỗ đất cao nhất của chợ. Cột tre người trong chợ dựng lại sau đám cháy, mái lợp ngói cũ ai có thì góp. Trên ban thờ chẳng có tượng gì, chỉ một tấm bài vị sém mép, một bát nhang. Người ta thắp ở đấy cho Quỳnh. Từ mùa xuân, y biết thế. Biết, mà mỗi lần đi chợ vẫn đi vòng, như người đi vòng qua cửa nhà một người quen mà mình còn nợ một lời cảm ơn chưa nói được. Hôm nay đi vòng cũng không thoát. Dưới gốc đa, mấy người áo the đang đứng thắp. Một người quay ra, thấy Quỳnh, mặt tái đi, đoạn đỏ lên, vội huých người bên cạnh. Cả mấy người cùng quay lại, cúi đầu thật thấp. Có người suýt đánh rơi nén nhang đang cầm. Quỳnh nhận ra mấy người ấy. Hồi tháng Tám, họ ngồi trong sân Cần Chính, cắm mặt vào tờ giấy thi, có người viết run tay tới mức nhòe cả mực. Giờ đỗ rồi, người đi chép sổ ở Hộ bộ, người về làm thư lại ở các châu, Tết về kinh thì ra đây thắp. Một người gan hơn cả bước lên một bước, chắp tay. – Bẩm quan Trạng, năm sau có khoa nữa không? – Người ấy hỏi. – Em tiểu nhân ở nhà năm nay chưa dám thi. – Bệ hạ đã nói “Sẽ có.” – Quỳnh nói. – Tại hạ chỉ nhắc lại được đúng hai chữ ấy. Thêm chữ nào là tại hạ bịa. Mấy người cười, cười khẽ, như sợ cười to ở trước bát nhang thì không phải. Quỳnh chắp tay đáp lễ, không dừng lâu. Y không biết nên nói gì thêm với những người đang cầm nhang thắp cho chính mình. Y cầm cành đào đi tiếp, ra phía hàng bánh rán. Hàng bánh rán đông. Chảo mỡ sôi lục bục, người bán vừa thả bánh vừa nói chuyện với người mua, chuyện nhà này cưới vợ, nhà kia mất trâu, chuyện giá nếp năm nay rẻ hơn năm ngoái vì đồng phía Đông được mùa, chuyện ông nọ bà kia trong phố. Quỳnh chờ bánh, không định nghe mà vẫn nghe. Người ta bảo lão Hàn lâm vừa nạp một người thiếp trẻ, không ai biết quê ở đâu. Người bán bánh nói câu ấy trong lúc lật bánh, rồi chuyển ngay sang chuyện khác, chuyện năm nay chợ đông hơn hẳn mọi năm, chuyện mỡ lợn lên giá. Quỳnh nhận gói bánh, trả tiền, đi. Ra khỏi hàng mấy bước, y bóc một cái ăn ngay, bánh còn nóng, bỏng cả lưỡi, phải há miệng hà hơi giữa đường. Một bà đi ngang ngó y, lắc đầu, chẳng biết người vừa bỏng lưỡi là ai. * * * Chiều hai mươi bảy, Quỳnh xuống xóm chài dưới bến Đông. Cái bọc vẫn đeo sau lưng. Trong bọc là đôi giày vải rạng mười sáu tháng Mười Một y đã đưa người ấy một lần ở cửa Đông, người ấy buộc vào quai yên rồi để nguyên đó, vẫn đi chân không. Giày đế dày, mũi tròn, cỡ giày ước chừng theo bàn chân người ấy, ước bằng mắt. Từ hôm đôi giày về lại trong bọc, nó theo y xuống tận cổng hầu phủ, ngồi dưới gốc bàng với y, lên ngựa hai ngày đường về kinh, chưa lần nào được lấy ra nữa. Đường xuống xóm chài phải đi men chân tường, qua mái lá dưới gốc bàng. Chiều nay dưới mái đông người thắp, dân xóm chài thắp sớm, đàn bà mang theo cả bánh mới luộc đặt lên tấm ván. Quỳnh đi ngang, cúi đầu một cái, không dừng. Gian nhà người ta nhường cho Đinh công nằm ở cuối xóm, cửa trông ra sông. Nhà thấp, vách đất, mái rạ mới thay một nửa. Trước cửa có một bậc đất nện, mép bậc lót mấy hòn đá cuội cho khỏi lở. Cửa mở. Đinh công ngồi xếp bằng trên chiếc chiếu giữa nhà, tay đang vót một cái nan tre, chân trần. Bó lau dựng ở góc nhà, cạnh một cái ấm đất. Ngoài bậc cửa, mấy đứa trẻ xóm chài ngồi xổm thành một hàng, ngó vào, ngó cái nan tre đang mỏng dần dưới con dao. Quỳnh đứng ở ngoài bậc. Quỳnh không gọi. Y tháo cái bọc, mở ra, lấy đôi giày, đặt lên bậc đất trước cửa, đặt ngay ngắn, mũi giày quay vào trong. Đặt xong, y lùi lại một bước, đứng chờ. Mấy đứa trẻ ngó đôi giày, ngó y, ngó vào trong nhà, không đứa nào dám động. Đinh công ngẩng lên. Người ấy ngó đôi giày. Ngó lâu. Người ấy đặt cái nan tre đang vót xuống chiếu, đứng dậy, ra tới cửa. Người ấy cúi xuống, nhặt đôi giày lên, lật xem đế, sờ mũi giày. Đoạn người ấy quay vào, đặt đôi giày vào góc nhà, cạnh cây lau khô, đặt cũng ngay ngắn như y đã đặt. Người ấy quay ra, đứng ở bậc cửa, chân vẫn để trần. Quỳnh chờ. – Ra giêng thì đi. – Đinh Bộ Lĩnh nói. Người ấy nói xong, không giảng. Ra giêng thì đi giày, hay ra giêng thì đi đâu đó, Quỳnh không biết. Y không hỏi. Y chỉ thấy đôi giày đã vào được tới trong nhà, đã nằm cạnh cây lau ấy. Hơn một tháng nay, đó là chỗ gần chân người ấy nhất mà nó tới được. – Tại hạ về. – Quỳnh nói. – Tết này Đinh công có cần gì, tại hạ mang xuống. – Không cần. – Người ấy nói. Ngừng một chút, người ấy nói thêm: – Ngươi ăn Tết cho đủ. Quỳnh bật cười. Từ hôm xuống Hoành Châu tới giờ, đây là lần đầu người ấy tự mình nói với y một câu không phải chuyện việc. Người ấy ngồi xuống lại, cầm cái nan tre lên. Mấy đứa trẻ ngoài bậc nhích vào gần thêm một chút. Một đứa hỏi ông vót nan làm gì. Người ấy bảo vá cái phên cửa nhà bà lão bên cạnh, phên rách, gió lọt vào. Đứa trẻ bảo nhà nó phên cũng rách. Người ấy bảo mai vá. Quỳnh đi ngược về phía bến. Dưới gốc bàng đầu bãi, Yết Kiêu ngồi ở bậc đá quen thuộc, mấy người áo nâu ngồi quanh, cùng bện một cuộn dây neo dài, mỗi người cầm một khúc, tay đi đều một nhịp. Không ai ngẩng lên khi y đi ngang. Chu tẩu đang ngồi vá lưới trước cửa nhà, thấy Quỳnh thì đứng dậy, chỉ vào cái thúng cạnh chân, trong thúng có mấy cái bánh vừa luộc xong, lá còn xanh mướt, hơi nóng bốc lên. – Bẩm quan, chiều nay dân phụ mang sang ông chân trần mấy cái. – Chị nói. – Ông ấy không ăn thì dân phụ để đấy. – Ông ấy ăn. – Quỳnh nói. – Ông ấy bảo có thì ăn. Chị cười, cúi xuống xếp lại mấy cái bánh trong thúng cho ngay. – Thằng nhỏ nhà dân phụ mấy hôm nay theo mấy ông áo nâu suốt ngày. – Chị nói. – Tối về chỉ kể chuyện lặn, chuyện bện dây. Hỏi mấy ông ấy tên gì, nó bảo mấy ông ấy chưa có tên, ông tướng chưa đặt. * * * Chiều hai mươi tám, chợ vãn. Hàng hoa cuối chợ không còn, chỗ bà già ngồi hôm qua chỉ còn mấy cánh đào rụng trên nền đất, bị chân người giẫm bẹp. Hàng lá dong dỡ gần hết, người bán ngồi buộc lại mấy bó cuối, buộc vội để kịp về. Gió bấc thổi tung mấy tờ giấy gói hàng ai bỏ lại, cuốn lăn lóc dọc đường. Mấy con chó trong chợ lùng sục dưới gầm sạp, tìm mấy mẩu xương người bán thịt vứt xuống. Quỳnh ra chợ lần nữa, lần này không mua gì nhiều. Y đi tìm cái mẹt để bày bánh trong gian nhà mình ở, cái mẹt cũ bị chuột cắn thủng một lỗ to bằng nắm tay. Tìm mãi mới thấy một hàng còn bán, mẹt người ta đã chọn gần hết, chỉ còn mấy cái méo. Người bán bảo mẹt méo thì bày bánh vẫn được, bánh có biết mẹt méo đâu. Quỳnh thấy câu ấy hay, mua một cái. Y cầm cái mẹt méo, quay ra. Ở hàng dầu đèn đầu chợ, người đứng xếp hàng dài. Toàn đàn bà, gánh thúng, xách bình, người nào cũng đứng chờ đong dầu thắp đêm ba mươi. Người bán dầu đong từng gáo, chậm, đong xong phải lau miệng bình mới đong người sau. Ai tới lượt cũng dặn thêm một câu, đong đầy cho, đêm ba mươi đèn phải cháy tới sáng. Quỳnh đi ngang hàng người ấy, rồi dừng lại. Giữa hàng, có một người áo vải thường, khăn quấn kín cổ, tay xách một cái bình sành, đứng sau một bà gánh thúng rau, trước một chị bế con. Người ấy đứng chờ như những người khác, không chen, không gọi ai, thỉnh thoảng nghiêng người nói gì đó với đứa bé trên tay chị đứng sau, đứa bé cười. Quỳnh nhận ra người ấy. Hai lính Vũ Thành đứng tít ở đầu đường, giả như đi chợ, mắt không rời hàng người. Quỳnh không lại gần. Y đứng ở chỗ mình đứng, tay cầm cái mẹt méo. Chiều hai mươi tám, Quỳnh thấy công chúa đứng xếp hàng mua dầu đèn ở chợ, giữa mấy người đàn bà gánh thúng.
Chương trước Chương tiếp
Chọn chương
Bình luận
Báo lỗi chương
Chỉnh chữ