Tối hai mươi, hắn mở lá thư từ Ải Bắc ngay bên ngọn đèn thư phòng.
Người lính đưa thư vẫn quỳ dưới hiên. Hắn đã bảo đứng dậy, người ấy đứng lên được nửa chừng thì đầu gối khuỵu xuống, đành quỳ lại. Hai ngày ngựa trạm, đổi ngựa mà không đổi người, đường dốc phía Bắc lại khó đi. Người hầu già mang ra một bát nước gừng, người ấy đỡ bằng cả hai tay, uống từng ngụm, tay vẫn run.
Lá thư bọc vải dầu hai lớp, buộc dây gai, nếp vải vuốt phẳng từng nếp. Viên phó trấn thủ trên Ải gói thư bao giờ cũng thế, chưa cắt dây hắn đã biết thư từ đâu tới. Chữ cũng của gã, nhỏ, chặt, dòng nào cũng thẳng. Lời thì không phải lời gã. Câu nào cũng ngắn, việc nào nói việc ấy, không thưa gửi, không chúc tụng, đúng như Lý Ông Trọng đứng ở cửa trại đọc cho gã chép, cây trường thương dựng bên người.
Tuyết xuống trên đỉnh đèo từ đêm mười bốn. Sáng mười lăm, đường đèo phía Bắc trắng từ chân dốc tới tận đỉnh. Đồng trống bên kia không có lửa trại, đêm nào người canh trên nóc cổng ngó sang cũng chỉ thấy tối. Hai người canh ở cột mốc đỉnh đèo đã rút xuống nửa dốc, chỗ có hốc đá, vì ngồi trên đỉnh thì gió thổi bạt người. Lương trên Ải đủ ăn qua Tết, củi đủ đốt. Người Nà Lừa dưới chân đèo hỏi đêm ba mươi có được lên đền gỗ dưới cổng thắp hay không.
Hắn đọc tới câu ấy thì dừng một chút.
Người Nà Lừa không cần ai cho. Tháng nào họ cũng lên cắm nhang vào kẽ đá dưới chân cổng, chẳng xin phép ai. Tháng Mười họ dựng đền gỗ, cũng chẳng xin phép ai. Lần này họ hỏi, là vì người cầm trường thương đứng ở đó, họ thấy nên hỏi một câu cho phải phép. Câu trả lời, người trên Ải đã biết từ trước khi viết thư.
Hắn đọc tiếp. Dòng cuối, hắn đọc hai lần.
– Trên ấy rét lắm không? – Hắn hỏi người lính.
– Bẩm bệ hạ, sáng ra nước trong chum đóng một lớp mỏng. – Người lính nói. – Lấy cán giáo gõ thì vỡ.
– Còn gì dặn nói miệng không?
– Bẩm, có. – Người lính nói. – Ông trấn thủ già dặn tiểu nhân nói thêm một câu: năm ngoái tháng Chạp, đèo không có tuyết.
Hắn ngồi im.
Năm ngoái tháng Chạp, đèo không có tuyết, nên quân bên kia đi qua được, xuống tới chân thành này. Ông già giữ Ải không nói thêm chữ nào. Ông chỉ đặt hai mùa đông cạnh nhau, để người đọc tự thấy. Năm nay tuyết xuống sớm, nằm chắn ngang đúng con đường ấy.
Hắn gật, bảo người hầu già dẫn người lính xuống bếp ăn rồi ngủ, mai hẵng về.
Ở bên cửa sổ, Nguyễn Trãi đã đặt bút, đợi. Hắn đưa lá thư sang. Người viết chữ vuông đọc, chậm, đọc xong thì đặt lên mép sổ ngày, không hỏi gì.
Hắn sai người sang doanh gọi lão tướng.
Lão tướng sang ngay, áo còn ám khói củi. Hắn đưa lá thư. Lão đọc, ngón tay cái miết dọc mép giấy theo từng dòng, như người đọc sổ lính.
– Tuyết ở đèo ấy, bao giờ tan? – Hắn hỏi.
– Bẩm bệ hạ, năm nào rét thì rằm tháng Giêng chưa chắc đã tan. – Phan Trung nói. – Lão phu lên đó hồi trẻ, có năm qua tháng Hai đường đèo vẫn còn trắng.
– Áo bông cấp cho lính gác cửa Tây, kho còn không?
– Bẩm, kho còn.
– Gửi một chuyến lên Ải theo trạm. – Hắn nói. – Người ngồi ở hốc đá giữa dốc nhận trước.
Lão tướng chắp tay, lui ra. Người viết chữ vuông ghi thêm một dòng.
* * *
Sáng hai mươi mốt, hắn sang Thái Miếu.
Thanh Vân đã ở trong sân từ sớm, tay áo buộc gọn, khăn quấn kín cổ. Mười người dân binh mới đang quét lá dọc chân tường, quét từ trong ra ngoài, gom thành từng đống nhỏ ở góc sân. Người già nhất đi sau cùng, nhặt nốt những chiếc lá lọt khỏi chổi. Ở hiên dãy nhà sau điện, chỗ họ ngủ, rơm đã trải dày, mấy tấm chiếu cuộn tròn dựa vách.
Nàng thấy hắn thì đi lại, không chào theo lối triều, chỉ cúi đầu một cái.
– Tam ca sang đúng lúc. – Nàng nói. – Muội đang định thay bấc cả ba ngọn đèn trong điện, mà bấc dự trữ ở kho đã ẩm.
Hắn bảo cứ lấy bấc mới ở kho của cung. Nàng gật, nói tiếp mấy việc: lau bài vị, thay nước chum, sửa tấm mành cửa điện bị chuột cắn một góc, sáng ba mươi dâng bánh lên bàn thờ tiên đế, bánh thì nàng tự gói. Nàng nói việc như người kể từng món đồ trong nhà, món nào xong rồi, món nào chưa, mắt không ngó đi đâu khác.
Hắn ngó mười người dân binh. Áo vải của họ vẫn là áo hôm họ tới, mỏng, gió bấc lùa qua thì người nào cũng rụt vai lại.
– Áo của họ… – Hắn nói.
– Muội đã xin rồi. – Nàng nói, không để hắn nói hết. – Kho bảo áo bông còn bao nhiêu, đêm qua đã dồn cả cho chuyến lên Ải, sau rằm tháng Giêng mới may thêm được. Muội lấy chăn cũ trong điện cắt ra, độn vào trước. Cắt xong mười cái, chăn cũ hết, muội lấy thêm cả tấm màn che cửa sổ gian sau. Tấm màn ấy đi đâu, muội xin không kể.
Hắn không nói thêm. Hắn theo nàng vào điện.
Trong điện tối hơn ngoài sân, mùi trầm cũ lẫn mùi gỗ. Hàng bài vị trên bàn thờ chính vẫn như cũ, bài vị tiên đế, bài vị các đời trước, bên cạnh là hàng bài vị nhỏ hơn của những người hắn đã gọi về. Nàng đã lau xong hàng ấy. Mặt gỗ còn ẩm, bóng lên dưới ánh đèn.
Nàng không dừng ở hàng ấy. Nàng dẫn hắn sang gian bên phía Đông.
Gian ấy trước nay để trống. Hồi điện mới dựng, người ta định đặt ở đây mấy cái rương đựng đồ tế, rồi lại thôi, vì gian ẩm. Giờ trong gian có một cái bệ gỗ thấp, kê sát vách, gỗ sẫm, không chạm, không sơn. Trên bệ có hai bài vị.
– Từ sáng mười sáu, hai cái bài vị ấy đã tự dời sang gian bên. – Thanh Vân nói.
Hắn dừng ở ngưỡng gian.
Hai cái tên trên hai bài vị, hắn đọc được từ chỗ đứng. Bên trái là tên người viết chữ vuông. Bên phải là tên người ngồi ở gian bên đối sổ mỗi sáng.
Đêm rằm, chữ hiện dưới tay hắn bảo hai người đã sang một chỗ khác, mà không nói là ai. Hắn đã nghĩ tới hai người, mà không đoán, cũng không dò ai. Giờ hai cái tên ấy nằm trên bệ gỗ, đúng là hai người hắn đã nghĩ tới. Hắn không cần nghĩ thêm.
Trên bệ, cạnh bài vị bên phải, còn một chỗ trống. Mặt gỗ ở chỗ ấy cũng đã được lau, sạch như hai chỗ kia.
– Muội lau cả chỗ trống ấy? – Hắn hỏi.
– Bụi bám thì muội lau. – Nàng nói. – Chỗ có người hay không có người, bụi vẫn bám như nhau.
Nàng đứng cạnh hắn, tay cầm cái khăn đã gấp.
– Tam ca có muốn dời lại sang hàng chung không? – Nàng hỏi. – Muội sợ để thế này, người vào thắp không biết thắp ở đâu.
– Để yên. – Hắn nói. – Chỗ này gọi là Văn Miếu.
Nàng nhắc lại hai chữ ấy một lần, khẽ, như người tập nhớ tên một con đường mới. Nàng không hỏi nghĩa. Nàng cúi xuống, đặt một cái chén nước nhỏ trước bệ, đặt ngay giữa, không lệch về bài vị nào.
Hắn ra khỏi gian. Ngoài sân, người dân binh già đã gom xong lá, đang ngồi xổm chặt mấy cành tre khô làm củi, nhát dao nào cũng gọn. Nắng sớm lên tới nửa thềm điện. Gió bấc thổi qua, mấy đống lá nhỏ ở góc sân bị cuốn tung lên, người ấy lại cầm chổi, gom lại, không than một tiếng.
* * *
Chiều hai mươi ba, Đinh Bộ Lĩnh về tới bến Đông, vẫn chân trần, bó lau vẫn cầm trong tay.
Lính gác trên mặt thành báo thuyền doanh đã qua khúc quanh từ lúc mặt trời còn cao một sào. Hắn ra bến đợi. Quỳnh đi theo, cái bọc đeo sau lưng.
Chiếc thuyền ghé vào. Người ấy bước từ mạn thuyền lên bậc đá, một mạch tới bậc trên cùng, không vịn, không dừng. Lên tới nơi, hơi thở người ấy vẫn đều như lúc còn ngồi trên thuyền. Người ấy cúi xuống ngó bàn chân mình một chốc, đoạn ngẩng lên, không nói về điều ấy.
Bông lau trong tay đã xơ gần hết, mấy cọng gãy được quấn lại bằng sợi lạt tre.
Người ấy quỳ trên bậc đá.
– Bẩm bệ hạ. Thần về. – Đinh Bộ Lĩnh nói.
– Đứng dậy. – Hắn nói.
Người ấy đứng dậy. Hắn không bảo vào thành ngay. Hắn hỏi chuyện dưới ấy.
Người ấy kể ngắn, việc nào nói việc ấy. Sáng mười bảy, người coi châu mới tới bến châu, không vào phủ, đi bộ ngược lên làng đầu châu, mất nửa ngày. Tới sân đình, người ấy đứng dưới cái mái rạ, cạnh cây sào, mở tờ giấy ra đọc. Đọc to, đủ chữ, đọc chậm vì giọng người ấy lơ lớ. Người các làng đứng chật sân, đứng tràn ra cả bờ ruộng. Đọc xong, không ai reo. Một ông già đứng gần nhất xin đọc lại một lần nữa. Người coi châu đọc lại, cũng chậm như thế. Nghe xong, người ta về.
– Không ai nói gì? – Hắn hỏi.
– Bẩm, không ai nói. – Người ấy nói. – Về tới đầu làng thì có người khóc.
Chạng vạng hôm ấy, người coi châu mới vào phủ. Người chân trần giao phủ, giao chìa khóa các dãy kho, giao những gì mình đã ngồi giữ. Người họ Tần đứng ở hiên chỉ từng thứ, như hôm cổng mở.
– Bẩm bệ hạ, người họ Tần dặn thần thưa lại một câu. – Người ấy nói. – Sổ của phủ, không thiếu trang nào.
– Ngươi tin không?
– Bẩm, thần không đọc sổ. – Người ấy nói. – Thần thấy người ấy đưa từng cuốn tận tay người coi châu, cuốn nào cũng mở ra trước mặt, không cuốn nào để lại trong rương.
Hắn gật. Đêm cuối, người ấy kể tiếp, mình ngủ ở sân phủ, trên nền gạch, như những đêm trước. Sáng mười tám thì xuống thuyền.
– Mệt không? – Hắn hỏi.
Người ấy không đáp câu ấy. Người ấy ngó lên mặt thành, ngó dãy mái nhà xóm chài dưới chân tường.
– Bẩm bệ hạ, thần xin ở dưới này, không vào thành. – Người ấy nói.
Hắn ngó người ấy một chốc.
– Tùy ngươi. – Hắn nói.
Quỳnh đứng sau hắn, tay đặt lên cái bọc sau lưng, chỗ có đôi giày. Cái bọc vẫn buộc chặt. Người ấy cũng không ngó tới cái bọc.
– Đinh công. – Quỳnh nói khẽ, lúc người ấy đi ngang. – Tết này xóm chài có gói bánh, Đinh công có ăn không?
– Có thì ăn. – Người ấy nói.
Người hỏi gật gù, như vừa được trả lời một câu hỏi lớn.
Ở chỗ ngồi quen dưới gốc bàng, Yết Kiêu đã đứng dậy từ lúc thuyền ghé. Y không lại gần. Y chỉ gật đầu một cái về phía người mới về. Người ấy gật lại. Giữa hai người không có câu nào. Người áo nâu ngồi bện dây cạnh y ngẩng lên ngó người lạ, ngó mấy cọng lau xơ xác trong tay người ấy, đoạn lại cúi xuống sợi dây.
Tối ấy, xóm chài nhường cho người ấy một gian nhà trống của một ông lão đã sang ở với con. Gian ấy cách chỗ người lặn sông ngồi mấy chục bước, cửa trông ra sông. Người ấy dựng bó lau vào góc nhà, ngủ trên chiếu, không đốt đèn.
* * *
Hai mươi lăm tháng Chạp, hắn lên mặt thành cửa Đông lúc quá trưa.
Kinh đã vào Tết. Từ trên này ngó xuống, phố nào cũng đông hơn mọi tháng. Người gánh lá dong từ bến chung lên, gánh nào cũng cao quá đầu người, lá xanh thẫm, mép lá còn ướt. Người gánh củ kiệu, gánh gạo nếp, gánh những bó tre non chẻ sẵn để làm lạt. Ở chợ Đông, mái che dựng thêm ra tận đường, người mua người bán chen nhau, tiếng gọi nhau lẫn vào tiếng gà vịt.
Hắn đứng ở mép tường. Gió bấc từ phía núi về, khô, buốt, thổi rát cả mặt.
Hắn nghe tiếng chày gỗ nện xuống cối đá ở một sân nhà nào đó dưới phố, đều, nặng, người ta giã nếp làm bánh. Lẫn trong đó là tiếng dao chẻ lạt, tiếng một bà mẹ gọi con về rửa lá, tiếng trẻ con chạy dọc bến, tiếng một mái chèo khua dưới sông. Tiếng nào cũng rõ, không lẫn vào nhau.
Lúc đi ngang cửa Tây ban sáng, hắn đã thấy lính gác mặc áo bông mới, áo màu chàm, độn dày, người nào cũng to ra một cỡ. Chuyến áo lên Ải đi từ sáng hai mươi hai, xe thồ theo đường trạm, chở nặng, lại lên dốc, tính ra phải sát Tết mới tới.
Lão tướng leo lên mặt thành, đứng cách hắn mấy bước, ngó theo hướng hắn ngó.
– Bẩm bệ hạ. – Lão nói, giọng khàn. – Năm ngoái, giờ này, lão phu đứng đúng chỗ này.
Hắn không quay sang. Năm ngoái giờ này, quân bên kia đứng dưới chân tường, đông như kiến, lửa trại cháy kín cánh đồng phía Bắc. Đêm ấy cửa Bắc mở. Sáng hôm sau phụ hoàng đi. Tết năm ngoái trong thành không ai gói bánh. Lão tướng nói một câu ấy rồi thôi, không kể tiếp. Lão đứng yên, hai tay giấu trong tay áo, ngó xuống những gánh lá dong đang lên dốc.
Hắn rút lá thư trong ngực áo ra. Mấy hôm nay hắn vẫn mang nó theo. Mép vải dầu đã sờn thêm. Hắn không mở cả lá thư. Hắn chỉ mở tới dòng cuối, dòng hắn đã đọc hai lần đêm hai mươi.
Dòng cuối lá thư viết: tuyết ngập tới gối ngựa, quân đông không qua được, một người một ngựa thì trưa nắng vẫn qua.