Sáng hai mươi, hắn ngồi ở thư phòng, chưa đọc tấu, nói trước việc hắn định làm giữa buổi.
Sáng qua, lúc hắn xuống đặt tay lên Trống, sáng nào cũng thế, lão già bên bệ báo một câu: kho đã dư. Không phải đủ, mà dư. Từ mùa xuân tới giờ, lão chưa lần nào phải nói chữ ấy. Lão không nói số. Hắn cũng không hỏi số. Đặt tay lên mặt đồng, hắn tự thấy nó đầy, như người xách một cái thùng thấy tay mình trĩu xuống.
Người viết chữ vuông nghe xong thì đặt bút.
– Bẩm Bệ hạ, thần xin Bệ hạ giữ lại. – Y nói.
Y nói chậm, từng ý một.
– Tháng Sáu, đền trên núi bị đánh đổ, chỗ thờ trong chợ bị đốt. Lần ấy phải đợi dân dựng lại, mạch mới về. Mai kia lại có lần như thế, chỉ có kho là chống đỡ được trong mấy ngày dân chưa kịp dựng. Lại nữa, người về Trống mai kia sẽ đông hơn bây giờ. Đông tới đâu thì Trống không tự nuôi nổi nữa, thần không biết, Bệ hạ biết. Tới lúc ấy, kho phải nuôi phần dư.
Hắn nghe hết. Y nói đúng, không sai chỗ nào.
Hắn cũng đã tính như thế. Đêm qua, ngồi một mình ở thư phòng, hắn đã tính cả chuyện gọi nhiều hơn. Kho dư tới mức ấy, gọi bốn lượt, năm lượt cũng đủ. Bốn lượt, nếu chỉ ra lính, là bốn mươi người. Bốn mươi người, thì sông có người, thành có người, Thái Miếu có người. Mà lượt thường cũng có lần ra người có tên; ra một người, là chỗ cuối cùng Trống còn nuôi được đã có người ngồi, ra hai người thì Trống lại phải ăn vào kho. Hồi mùa xuân, hắn đã thấy cái đáy kho. Hắn không muốn thấy lại.
– Trạm thuế ở Hạc Khẩu đã bỏ. – Hắn nói. – Trước kia trạm ấy giữ sông cho nhà ấy, giữ theo cách của nhà ấy. Từ nay, sông Cái từ kinh xuống tới cửa biển, ngoài chiếc thuyền của người lặn sông, không ai giữ.
Người viết chữ vuông không đáp.
– Mùa xuân, thóc lại phải ngược lên phía Bắc. – Hắn nói tiếp. – Thuyền nhẹ đi trước, thuyền nặng đi sau, chỗ nước xiết phải có người lặn, người kéo. Người lặn sông chỉ có một.
Hắn ngừng một chút.
– Trên Thái Miếu, đêm chỉ có muội ta với mấy người giữ đèn. – Hắn nói. – Hai người dưới địa thất giữ Trống, không giữ được cái sân. Đền trên núi bị đánh, là vì chỗ ấy đêm không có ai.
Y cúi đầu.
– Hai lượt. – Hắn nói. – Không hơn. Phần còn lại, giữ.
Y ngẩng lên, nhìn hắn một chốc, đoạn chấm bút, ghi cả vào sổ ngày lẫn sổ kho, mỗi nơi một dòng. Y không can thêm.
Ngoài cửa sổ, trời xám, gió bấc thổi từng đợt, đợt sau lạnh hơn đợt trước. Người hầu già không quét sân. Ông ngồi co ro dưới hiên dãy nhà sau, hai tay áp vào cái lò sưởi nhỏ bằng đất nung. Đứa bé tóc trái đào ngồi sát ông, trùm kín đầu trong một cái áo cũ quá khổ, chỉ hở ra đôi mắt.
Gần giữa buổi, lão tướng giữ doanh sang, dừng dưới thềm, chưa kịp hỏi thì hắn đã nói trước: chiều nay sẽ có người mới, lính doanh dẫn đường. Lão chắp tay, quay về doanh, không hỏi người mới là ai, bao nhiêu.
Hai mươi tháng Chạp, giữa buổi, hắn xuống địa thất gọi hai lượt thường.
* * *
Lão già đứng dậy khi thấy hắn xuống. Lão đứng không cần gậy, cây gậy vẫn nằm trên chiếu cạnh bệ. Người trẻ ở chân bậc cũng đứng lên, cây cung trên tay.
– Hai lượt. – Hắn nói.
Cao Lỗ gật. Lão lùi ra sau bệ một bước, đứng đó.
Hắn bước tới bên Trống, đặt hai bàn tay lên mặt đồng.
– Triệu hoán. – Hắn nói.
Ong ——
Tiếng Trống ngân lên, trầm, dài, vang khắp bốn vách, vòng một lượt quanh địa thất rồi mới tắt. Nền đá rung nhẹ dưới đế giày.
【Tiêu hao 200 Hương Hỏa. Triệu hoán thường: hai lượt.】
Từ giữa mặt Trống, một luồng sáng xanh lục bốc lên, nhạt, êm, chạm tới vòm đá thì loang ra như nước.
【Đinh! Cấp bậc: Tinh Anh. Thủy binh ×10.】
Luồng sáng vỡ ra, đứng lại thành mười bóng người.
Mười người đứng thành hàng trước bệ. Áo ngắn tay màu nâu, quần xắn quá gối, chân trần. Tóc buộc gọn sau gáy. Người nào cũng gầy mà chắc, vai rộng, da sạm như da người cả đời ở ngoài nắng gió. Kẻ thì mái chèo, kẻ thì cây giáo ngắn, kẻ thì cái đục sắt giắt ở thắt lưng. Cánh tay để trần, tay người nào cũng có hai chữ xăm, mực xanh đen, đã cũ, đã lặn vào da.
Họ ngó quanh địa thất, ngó vách đá, ngó ngọn đèn, ngó cái Trống. Ngó tới hắn thì dừng. Người đứng đầu hàng quỳ xuống trước. Mấy người sau lưng quỳ theo.
Hắn chưa kịp bảo họ đứng dậy thì luồng sáng thứ hai đã dâng lên. Lần này màu trắng, nhạt, tắt nhanh.
【Đinh! Cấp bậc: Phàm. Dân binh ×10.】
Mười người nữa hiện ra ở chỗ ánh trắng vừa tắt. Áo vải thô, giáo tre cầm tay, mũi giáo vót nhọn. Người già nhất tóc đã hoa râm, người trẻ nhất mặt còn non choẹt. Họ trông những người áo nâu đang quỳ, trông hắn, đoạn cũng quỳ xuống, chậm hơn, lóng ngóng hơn.
【Binh sĩ triệu hoán: 37. Trống Đồng tự duy trì.】
【Hương Hỏa: 905.】
Năm dòng chữ lặn dần vào mặt đồng.
Hắn bỏ tay khỏi mặt Trống.
– Dậy cả đi. – Hắn nói.
Hai mươi người đứng dậy.
Địa thất bỗng chật. Người nọ sát vai người kia, hơi thở bốc thành khói trắng dưới vòm đá lạnh. Ngọn đèn trên gờ đá chao đi một cái. Người trẻ ở chân bậc phải lùi lên một bậc mới có chỗ.
Hắn nhìn những người áo nâu. Nhìn cánh tay của người đầu hàng, chỗ hai chữ xăm.
Cuối tháng Hai, cũng dưới cái vòm đá này, hắn đã gọi ra mười người như thế. Cũng áo nâu, cũng chân trần, cũng hai chữ trên cánh tay. Hồi ấy chưa có ai dâng nhang ở đâu cho họ, chưa có gì nuôi họ ngoài cái kho cổ đã gần cạn. Cuối tháng Ba, mười người ấy tan cả trong một đêm, trên một chiếc thuyền giữa sông. Đêm ấy hắn không có mặt. Người chèo chiếc thuyền ấy ra giữa sông kể lại cho hắn nghe, kể đúng mấy câu, không hơn.
Mười người này thì Trống tự nuôi. Dòng chữ vừa nói thế.
Họ là người thời nào, hắn không biết. Hắn không đoán.
– Bẩm. – Người áo nâu đứng đầu nói, giọng khàn. – Tiểu nhân phải đi đâu?
– Ra sông. – Hắn nói.
Người ấy cúi đầu. Không hỏi thêm.
Người cầm giáo tre già nhất cũng mở miệng, giọng run vì lạnh hay vì gì khác, hắn không phân biệt được.
– Bẩm, còn tiểu nhân?
– Các ngươi giữ Thái Miếu. – Hắn nói. – Ở trên kia, ngay trên đầu các ngươi.
Người già ngước lên vòm đá một chốc, đoạn cúi đầu.
Người cầm giáo tre trẻ nhất ngước lên vòm đá, ngó mãi chỗ luồng sáng vừa tan, miệng hơi há. Người già nhất đứng cạnh huých nhẹ khuỷu tay vào sườn nó. Nó cúi xuống ngay.
Lão già bước tới, đặt một bàn tay lên thành Trống, giữ một chốc, như người sờ lại cái chum vừa múc ra.
– Vơi đi một ít. – Lão nói. – Chưa thấm vào đâu.
Hắn gật. Lão rút tay về, trông theo hai hàng người. Ở chân bậc, Thạch Sanh nhích người sang một bên, nhường lối cho hàng người đi lên.
* * *
Chiều, hắn dẫn những người áo nâu ra bến Đông.
Những người cầm giáo tre, hắn để lại trong sân Thái Miếu, đợi Thanh Vân ra nhận. Hắn đi với những người áo nâu, đi bộ ra cửa Đông, xuống con dốc ra bến. Họ đi sau hắn một quãng, bàn chân trần đặt xuống đường đá không một tiếng động. Người qua đường dừng lại trông theo. Có người trông chân, có người trông cánh tay. Không ai hỏi. Tới chân dốc, mấy đứa trẻ xóm chài từ đâu chạy ra, bám theo sau hàng người một quãng, đứa nọ huých đứa kia, chỉ trỏ cánh tay người đi cuối. Người ấy quay lại nhe răng cười với chúng. Bọn trẻ ré lên, chạy tản ra, rồi lại lẽo đẽo bám theo.
Ra tới bãi, gió sông tạt vào mặt, lạnh buốt. Mặt sông xám, gợn sóng nhỏ. Thuyền xóm chài nằm cả trên bãi, không ai ra lưới.
Dưới mái lá, người lặn sông ngồi chỗ quen, cuộn dây neo trên đùi, đang bện.
Y nghe tiếng chân thì ngẩng lên. Y thấy hắn trước. Đoạn y thấy những người đi sau hắn.
Tay y dừng trên sợi dây.
Y đứng dậy. Cuộn dây tuột khỏi đùi, y không cúi nhặt. Y đứng đó, ngó những người áo nâu đang dừng lại sau lưng hắn. Ngó từng người. Ngó tới người đứng đầu thì không ngó đi nữa. Mắt y dừng ở cánh tay người ấy, chỗ hai chữ xăm. Y ngó lâu. Gió sông thổi tung vạt áo y, y để mặc.
Người đứng đầu cũng nhìn y. Người ấy không quỳ, không chắp tay. Người ấy đứng yên, hai tay buông, như người lính đứng trước một người mình quen mà chưa nhớ ra gọi là gì.
Hắn bước sang một bên.
Người lặn sông cúi xuống, nhặt cuộn dây lên. Y lần ra đầu sợi đang bện dở, cầm lấy, chìa ra trước mặt người đứng đầu.
Y không nói gì.
Người ấy cầm lấy đầu dây. Người ấy ngồi xuống ngay trên bậc đá, chỗ y vừa đứng dậy, đặt cuộn dây lên đùi, đưa tay vào sợi đay, bện tiếp. Tay người ấy đi đúng nhịp tay y, sợi nọ xoắn vào sợi kia, chặt, đều, như chưa từng có ai thay tay.
Người lặn sông đứng nhìn người ấy bện được một khúc. Đoạn y quay sang những người còn lại, hất hàm về phía mấy chiếc thuyền nằm trên bãi. Họ đi theo y xuống bãi, không ai hỏi gì.
Y dẫn họ tới một chiếc thuyền con, chỉ vào mạn, chỉ ra lòng sông, chỉ về phía khúc quanh dưới xuôi. Y nói ít, tay chỉ nhiều. Những người áo nâu nghe, gật, có người đã cúi xuống gõ thử mấy tấm ván đáy, nghe tiếng. Một người lội xuống chỗ nước nông, ngâm chân trong nước tháng Chạp mà mặt không đổi sắc.
Mấy người xóm chài đứng xa, ngó những cánh tay có chữ, ngó người lặn sông, không ai lại gần. Một bà già bưng rổ cá đi ngang, dừng lại, đoạn đi tiếp, chốc chốc lại ngoái.
Từ dưới bãi vọng lên tiếng người lặn sông gọi một câu, ngắn, gọn. Những người áo nâu cùng đáp một tiếng, đều như một người.
Hắn đứng trên bậc đá, trông xuống. Dưới mái, người áo nâu vẫn ngồi bện, không ngẩng lên.
Hắn quay về.
Hắn về theo lối cổng Thái Miếu. Trong sân, những người cầm giáo tre đang đứng thành hàng. Thanh Vân đứng ở bậc thềm điện, áo kép, khăn quấn kín cổ, đang dặn gì đó người già nhất trong hàng. Áo vải của những người ấy mỏng, gió bấc thổi qua sân, người già nhất kéo vạt áo che ngực cho người đứng cạnh. Thấy hắn, nàng bước xuống một bậc.
– Tam ca. – Nàng nói. – Đêm nay muội cho họ ngủ ở dãy nhà kho cũ sau điện. Rơm muội đã bảo người trải dày. Dầu đèn thì phải xin kho thêm một vò.
– Muội xin đi. – Hắn nói.
Nàng gật, gọi hàng người theo nàng ra phía sau điện. Người cầm giáo tre trẻ nhất đi cuối hàng, ngoái lại trông hắn một lần nữa rồi mới khuất sau góc điện.
* * *
Chạng vạng, người hầu già vào thắp đèn thư phòng, châm thêm than vào lò rồi lui ra.
Hắn đọc nốt mấy tờ tấu còn lại. Tờ cuối là của trạm đầu đường cái phía Bắc, báo mấy hôm nay ngựa từ trên ấy xuống về muộn hơn mọi tháng, người cưỡi ngựa nói đường lên dốc đã khó đi. Hắn đọc, đặt sang bên, chưa phê.
Người viết chữ vuông đang chép việc trong ngày. Y chép tới chỗ giữa buổi thì dừng, ngẩng lên.
– Bẩm Bệ hạ, thần ghi: lính ba mươi bảy. – Y nói.
– Ghi. – Hắn nói.
Y ghi. Y chấm mực, viết thêm một dòng, đoạn lại dừng.
– Bẩm Bệ hạ, mười người ở bến, ghi tên thế nào? – Y hỏi.
Hắn nghĩ tới người áo nâu ngồi bện dây dưới mái, nghĩ tới hai chữ trên cánh tay người ấy, chữ không phải tên.
– Hỏi người lặn sông. – Hắn nói.
Y gật, để trống một khoảng trên trang giấy.
Mười người hồi tháng Ba cũng không nhớ tên mình. Người lặn sông đã đặt tên cho từng người, đặt theo cái sẹo, theo vết dao, theo cái tai khuyết. Lần này chắc y cũng sẽ đặt. Đặt thế nào, để y đặt.
Hắn ra hiên. Trời sẫm dần. Phía Tây chỉ còn một vệt đỏ mỏng, trên đầu một màu xám chì đè xuống các mái nhà. Trăng chưa lên. Đêm nay trăng khuyết, phải tới canh hai mới mọc.
Gió đổi. Cả ngày gió bấc thổi thẳng từ trên sông xuống, giờ bỗng quặt sang, thổi chếch từ phía núi về, khô, buốt hơn. Hắn nghe gió quét qua những hàng ngói trên mái dãy nhà đối diện, nghe một cánh cửa sổ ở đâu đó đập vào khung, nghe người hầu già gọi đứa bé vào trong cho đỡ rét. Mấy chiếc lá khô bị gió cuốn đi dọc chân tường, tiếng khẽ như cát mịn rơi trên lá.
Hắn kéo vạt áo kín lại.
Ở chân thềm, người lính gác ngẩng lên. Có tiếng vó ngựa ở cổng ngoài, chậm, nặng, như ngựa đã đi xa lắm.
Chạng vạng, một người lính từ Ải Bắc về, đưa lên thư phòng một lá thư của Lý Ông Trọng.