Sáng hai mươi chín, Tống Quát đứng trên đầu tường, đếm người ngồi trước cổng phủ mình.
Lão không đứng ở chỗ trống. Lão đứng lùi sau mép tường, chỗ góc có cắm lá cờ vàng đất, giữa mấy người áo vàng đất của phủ. Áo lão cũng màu ấy, khoác ngoài một tấm áo bông dày. Người dưới đường ngẩng lên, chỉ thấy một hàng đầu đội nón, một hàng vai áo vàng. Không ai nhìn ra cái đầu nào là đầu của người đang ốm.
Lên tới đây, lão phải leo cái thang gỗ dựng sát mặt trong tường, mỗi bậc một lần dừng. Lão to béo, cổ ngắn, bước nặng, lên tới nơi thì thở mất một hồi mới đứng yên được. Người áo vàng đất đứng cạnh định đưa tay đỡ, lão gạt đi. Lão không muốn ai thấy hầu gia phải có người đỡ.
Mới tờ mờ sáng, trước cổng chỉ có mấy người. Người chân trần ngồi xếp bằng giữa đường đá, ngay trước cổng gỗ, bó lau đặt ngang gối, vẫn ở chỗ cũ, vẫn thế ngồi cũ. Người cầm quạt ngồi trên rễ cây bàng bên kia đường, áo kép trùm kín đầu gối, mắt nhắm. Dưới bụi tre, một người gầy ngồi co ro, hai tay thu cả vào trong vạt áo. Ở mép đường, tốp kéo thuyền ngủ lại bên một đống tro, người nằm, người ngồi.
Lão đếm. Một, hai. Ba. Tốp kéo thuyền thì sáu người, có một người trùm chiếu kín đầu, lão đếm hai lần mới chắc.
Người gầy dưới bụi tre là Tần Mục.
Lão biết y ở đó từ chiều hai mươi sáu, lúc người giữ cổng trẻ chạy vào báo. Mười lăm năm y ngồi cạnh án lão, giữ sổ, giữ thư, biết lão đếm những gì. Tháng Ba, lão dâng thư lên kinh, xin chém đầu y trước cổng thành để tỏ lòng trung. Giờ y ngồi dưới bụi tre trước cổng phủ lão, đầu vẫn còn trên cổ.
Lão không ra. Lão đã không ra từ chiều hai mươi sáu.
Hai người giữ cổng gọi người chân trần là “Đinh công”, vì người cầm quạt gọi thế. Ngoài hai chữ ấy, lão không biết gì về người ấy. Người ấy không mặc áo quan, không đeo ấn, không mang lính. Người ấy cầm một bó lau. Người ấy ngồi trước cổng phủ lão ba ngày ba đêm, không gõ cổng, không gọi cửa, không xin vào. Lão đã sai người giữ cổng ra hỏi một lần, người ấy không đáp. Lão không biết phải tính người ấy vào sổ nào.
Người cầm quạt thì lão biết. Lá thư tháng Ba của lão, người ấy đã đọc, đọc kỹ tới mức đếm được chỗ “ngã bệnh” viết hai lần. Người giữ cổng già vào thuật lại đúng từng chữ, giọng đều đều.
Nắng lên. Người các làng bắt đầu tới, từng tốp nhỏ, đi bộ từ phía bến châu lên, từ phía bờ sông sang. Họ ngồi xuống sau lưng người chân trần, ngồi lặng, không ai gọi to. Lão đếm lại. Lão đếm tới khi đầu ngón tay cái chạm hết vòng chuỗi hạt gỗ trầm ở cổ tay, phải bắt đầu vòng mới.
Đông hơn hôm qua.
Bên kia đường, người cầm quạt đã mở mắt. Người ấy không nhìn người các làng. Người ấy ngẩng lên, nhìn dọc mặt tường, chậm, từ chỗ cổng sang tới góc này, như người đếm ngói. Lão lùi thêm một chút, để vai một người áo vàng đất che trước mặt mình. Mắt người cầm quạt lướt qua chỗ lão đứng, không dừng, đi tiếp sang góc tường bên kia.
Người giữ cổng già leo lên đầu tường, đứng sau lưng lão một bước. Người ấy đứng thở cho đều, đoạn mới nói, giọng thấp.
– Bẩm hầu gia, làng đầu châu đã dựng sào trước đình. Trên đầu sào buộc một bông lau. – Người giữ cổng già nói.
Lão không quay lại.
– Ai bảo dựng? – Lão hỏi.
– Bẩm hầu gia, không ai bảo. Các cụ trong làng tự dựng, sáng hôm qua. – Người giữ cổng già nói. – Người nhà mình ở làng ấy về báo đêm qua. Họ dựng xong thì ra đình ngồi, không làm gì nữa.
– Dựng một cây sào, buộc một bông lau.
– Bẩm hầu gia, chỉ có thế.
Lão nghĩ về cây sào ấy một lúc. Một cây sào tre, một bông lau. Không chữ, không ấn, không tên ai. Lão không hiểu nó để làm gì. Lão không hỏi thêm.
Ở dưới đường, người chân trần không ngẩng lên. Người ấy vẫn ngồi, hai bàn tay đặt trên bó lau, nhìn thẳng vào hai cánh cổng đỏ của phủ lão.
* * *
Giữa buổi, Tống Quát ngồi trong thư phòng.
Lò than đặt cạnh án, than đỏ âm âm, mùi trầm từ chuỗi hạt lẫn mùi than. Cửa sổ mở một nửa. Qua mấy dãy kho lúa, lão thấy thấp thoáng mặt sông đục, chảy về phía Đông, không biết gì về chuyện ngoài cổng.
Lão kéo ngăn gỗ dưới mặt án ra.
Trong ngăn có ba thứ. Ống tre của Ninh Viễn, sáp đã bóc, bên trong một dòng chữ về ngày vua trẻ rời kinh lên phía Tây. Lá thư lạnh hồi tháng Tư, ba dòng nét mảnh, đều, của người khách không bóng. Và tờ giấy đêm hai mươi mốt tháng Năm, dòng chữ tay của đại hoàng tử, mực đen, không ấn, không ngày tháng.
Lão đặt ngón tay lên tờ giấy sau cùng.
Người viết dòng chữ ấy đã nằm dưới một nấm đất ngoài hào kinh thành từ tháng Sáu. Tiểu tử trên ngai tự tay chém người anh mình, ngay trước mặt lính. Tháng Tám, người của lão ở kinh gửi tin về: dòng chữ ấy, triều đã có một bản chép, đã đọc trước cả triều, tên lão nằm ngay trong dòng. Lão nghe tin, ngồi lặng một buổi, rồi gấp mảnh giấy báo tin lại, bỏ vào lò.
Tờ giấy gốc thì lão không bỏ vào lò.
Người khác ở chỗ lão thì đã đốt. Lão tính khác. Đốt tờ gốc, triều vẫn còn bản chép lời khai của họ Lương, tên lão vẫn nằm nguyên trong dòng ấy, lão chẳng được gì. Giữ lại, ở kinh nó là một bản án. Ra khỏi cửa biển, nó là chữ chính tay của một người cùng dòng máu với kẻ đang giữ ngai, mà bên kia biển sẽ có người trả giá cho nét chữ ấy.
Lão đóng ngăn lại, nửa chừng. Ở ngoài hiên có tiếng bước chân.
Gã quản sự quỳ dưới hiên, đầu cúi sát nền gạch.
– Bẩm hầu gia. – Gã nói. – Tiểu nhân đã cho người đi các làng dưới. Làng nào cũng đã nghe giấy của triều. Có làng nghe người cầm quạt đọc ở sân đình, có làng nghe người khác kể lại. Người ta nhắc đúng chữ.
– Chữ gì?
– Bẩm hầu gia, “Người cầm giấy này là người của triều. Ai hỏi gì, người ấy trả lời.”
Lão ngồi im. Gã quản sự đợi một chút, nói tiếp, giọng nhỏ hơn.
– Bẩm hầu gia, thóc vụ mùa vẫn nằm trong bồ nhà người cấy. Đầu tháng Chạp là ngày thuyền phủ xuống đong. Người các làng hỏi nhau năm nay tô nộp cho ai. Tiểu nhân xin hầu gia một lời, đầu tháng thuyền có xuống không.
Lão không trả lời ngay. Lão nghĩ tới những chiếc thuyền đong tô, mỗi chiếc mười mấy phủ binh. Phủ binh của lão phần đông là con cháu tá điền các làng dưới. Lính châu thì ít, quen thu tô, không quen đánh. Thuyền xuống tới bến làng, người các làng ra đứng kín bến, không cầm gậy, không cầm dao, chỉ đứng. Phủ binh sẽ ngó mặt cha chú mình đứng trên bến. Lão không cần tính cũng biết rồi sẽ ra sao.
– Khoan. – Lão nói.
– Bẩm hầu gia…
– Ta bảo khoan đã.
Gã quản sự cúi đầu, lùi ra. Lão ngồi một mình.
Tháng Ba, lão mất sợi xích ông nội lão cho đúc, mất mười mấy chiếc thuyền, mất Tần Mục. Lão xin nộp thóc, xin dỡ xích. Tiểu tử trên ngai không đòi thêm, để lão ngồi yên trong phủ mà nộp. Từ ấy, mỗi sáng lão đếm kho, và lão biết ở kinh cũng có người cầm sổ ghi tên lão, ghi chậm hơn lão đếm, nhưng không sót dòng nào.
Ngón trỏ lão gõ xuống mặt án một tiếng, rồi thôi.
* * *
Chiều, Tống Quát đi giữa các dãy kho.
Lão đi một mình, không để ai theo. Trời hanh, gió bấc thổi qua các hàng mái ngói, rít ở những chỗ ngói vênh. Lão đi chậm, đúng cái bước lão vẫn đi mỗi sáng, nhưng lần này là buổi chiều, và lão không lần hạt. Chuỗi hạt nằm im ở cổ tay.
Lão dừng trước một cửa kho, đưa tay sờ cái ổ khóa. Ổ khóa đồng, to bằng nắm tay, lạnh buốt. Lão sờ thêm mấy cái nữa. Có cửa lão biết trong kho đầy tới nóc. Có cửa lão biết trong kho trống từ tháng Tư. Ngón tay lão không phân biệt được ổ khóa nào khóa kho đầy, ổ khóa nào khóa kho trống. Cái nào cũng lạnh.
Ở cuối dãy, một con mèo hoang nằm trên bậc cửa, thấy lão thì không chạy. Lão đứng nhìn nó. Nó nhìn lại, đoạn đứng dậy, vươn vai, thong thả bỏ đi.
Trên đường xuống bến, lão đi ngang mặt sau cổng gỗ. Lão dừng lại.
Hai cánh cổng đóng chặt. Giữa hai cánh có một khe hở nhỏ, đủ cho một con mắt. Lão ghé mắt vào khe.
Ngoài kia, ngay sát cổng, là cái lưng của người chân trần. Áo vải thô bạc vai, gáy sạm, tóc búi bằng một sợi dây cỏ. Người ấy ngồi gần tới mức lão nghe được hơi thở, chậm, đều, như người đang ngủ, mà lão biết người ấy không ngủ. Sau lưng người ấy, xa hơn, là hàng người các làng ngồi dưới nắng chiều, người nọ sát người kia, không ai nói to.
Lão đứng sau cánh cổng của chính phủ mình, ghé mắt qua khe như một gã gia nhân rình khách. Lão đứng thế một hồi, đoạn rời mắt khỏi khe, phủi vạt áo, đi tiếp.
Lão xuống bến sau.
Con đường lát gạch từ sau dãy kho cuối cùng dẫn xuống một bến đá nhỏ, khuất sau rặng tre, người đứng ở đường cái trước phủ không thấy. Chiếc thuyền buộc ở bến ăn nước sâu, mạn thấp sát mặt nước. Hàng chất trong khoang đã mấy đêm, phủ vải dầu, buộc dây chặt. Người giữ thuyền thấy lão thì quỳ xuống trên bến đá. Lão phẩy tay cho người ấy lui lên.
Lão đứng ở mép nước một mình.
Nước sông dưới chân lão chảy đều, đục, không vội. Gió bấc thổi ngang mặt sông, đẩy những gợn sóng nhỏ vỗ vào bến đá. Ở phía ấy, sông uốn một khúc, khuất sau rặng tre và bờ đất. Sau khúc quanh ấy là Hạc Khẩu, là trạm thuế của lão, là hai vách đất đỏ, là cửa biển.
Lão đứng nhìn về phía khúc quanh. Mặt trời xuống thấp dần sau lưng lão.
Bên kia biển có người đã hứa đón lão. Không phải bọn buôn muối đã ngồi đếm thuyền lão ở bến Đông. Là người khác, ở một bến khác, lão chưa gặp mặt, mới thấy qua chữ. Người ấy hứa có thuyền biển đợi ở cửa sông khi gió bấc đã về. Gió bấc đã về.
Lão nhặt một mẩu ngói vỡ trên bến, thả xuống nước. Mẩu ngói chìm ngay. Mặt sông vẫn chảy như cũ, đục, đều.
Lão quay lên.
* * *
Tối, Tống Quát gọi gã quản sự vào thư phòng.
Ngọn đèn trên án đã thắp, chỉ một ngọn. Người trên đầu tường đã vào báo: người các làng về gần hết, tốp kéo thuyền lại nhóm lửa ở mép đường, người chân trần vẫn ngồi chỗ cũ.
Gã quản sự quỳ dưới hiên. Lão không bảo gã vào.
– Thuyền ở bến sau, chất xong chưa? – Lão hỏi.
– Bẩm hầu gia, xong từ đêm qua.
– Người chèo?
– Bẩm hầu gia, mười bốn người, đều là người của phủ, không ai có nhà ở các làng dưới.
Lão gật. Lão đã dặn đúng thế từ tối hai mươi sáu.
– Người trong phủ? – Gã quản sự hỏi khẽ. – Bẩm hầu gia, người trong phủ thì sao?
– Ai muốn ở thì ở. – Lão nói. – Phủ này vẫn là phủ. Kho vẫn là kho. Ta không mang theo ai ngoài người chèo, mấy đứa giữ thuyền với ngươi.
Gã quản sự cúi đầu sát hơn nữa. Lão không nhìn gã.
– Cổng thì đóng. – Lão nói tiếp. – Thuyền chưa ra tới cửa biển, đứa nào mở cổng, ta biết tên đứa ấy.
– Bẩm hầu gia, tiểu nhân hiểu.
Lão đã tính suốt ba ngày, tính mọi đường. Ra cổng, đứng trước mặt người chân trần, nói với người ấy một câu, lão chưa nghĩ ra câu nào nói được. Sai phủ binh ra xua người các làng, phủ binh sẽ không xua cha chú mình. Ngồi đợi trong phủ, đợi xem ai thắng như lão vẫn đợi, thì lần này lão đã biết ai thắng. Người ngồi trước cổng không cần làm gì cả. Người ấy chỉ cần ngồi đó đến lúc người cuối cùng trong phủ lão tự tay mở cổng ra.
Lão không đợi tới lúc ấy.
Ngoài kia, mõ điểm canh một. Tiếng mõ của phủ lão, gõ đúng nhịp mười mấy năm nay, người gõ chưa đổi.
Lão nghĩ tới con nước. Đầu tháng nước cường, đêm ròng mạnh, xuôi một con nước là ra tới biển. Thuyền biển của người đón sẽ đợi ở ngoài cửa sông từ mùng ba, đã hẹn thế. Hàng đã chất. Người chèo đã chọn. Chỉ còn trời.
Lão kéo ngăn gỗ ra hẳn, đặt cả cái ngăn lên mặt án. Ống tre, lá thư lạnh, tờ chữ của người chết. Lão nhìn ba thứ ấy một lúc, đoạn kéo tấm vải dầu gã quản sự để sẵn trên ghế, gói cả cái ngăn lại, gói hai lớp, buộc dây gai chéo hai đường.
Gã quản sự ngó cái gói trên án, không hỏi.
Lão đặt tay lên cái gói. Ngoài cửa sổ, trời tối hẳn, không một vệt trăng.
– Đêm mùng ba không trăng. Mang ngăn gỗ xuống thuyền trước. – Tống Quát nói.