Chương 251: Điền hộ vấn triều

Sáng hai mươi ba, thuyền ghé bến đầu tiên của Hoành Châu, Đinh Bộ Lĩnh lên bờ trước. Bến làng chỉ là mấy bậc đất đắp sát mép nước, nện chặt, mặt bậc ướt và trơn. Y bước lên bằng chân trần, bàn chân bám xuống từng bậc, không vịn vào cọc tre cắm bên cạnh. Bó lau y cắp bên hông. Sau lưng y, mũi thuyền con cọ vào bờ một cái rồi nằm yên. Người ở đuôi thuyền đã cắm sào xuống bùn từ trước khi mũi thuyền chạm bậc. Trên bờ là con đường đất chạy dọc lũy tre. Bên kia đường là ruộng. Y đứng ở đầu bến một hồi. Ruộng ở đây đã cày ải hết. Đất lật lên thành từng luống to, từng tảng đen bóng nằm phơi dưới gió bấc, rãnh giữa hai luống còn đọng nước. Bờ thửa đắp cao tới đầu gối, mặt bờ rộng, đủ cho hai người đi tránh nhau. Một thửa ở đây bằng mấy thửa bên trên gộp lại. Y đi dọc bờ thửa gần nhất một quãng, bước dài, đếm bước, được nửa chừng thì thôi không đếm nữa. Ở thửa xa có hai người đang cày. Trâu đi trước, người đi sau, roi tre cầm ngang. Thấy chiếc thuyền lạ buộc ở bến, người đi sau ghìm trâu lại. Người kia cũng dừng. Cả hai đứng giữa ruộng, ngó về phía bến, ngó người chân trần trên bờ thửa, đoạn ngó nhau. Y không gọi. Y ngồi xổm xuống mép bờ, thò tay xuống luống cày gần nhất, bốc lên một nắm đất. Đất dưới này đen hơn đất bên trên, ẩm hơn. Y bóp lại. Nắm đất không vỡ ra mà dính vào lòng tay, lúc y xòe tay vẫn còn nguyên vết các ngón. Y miết ngón cái lên mặt nắm đất, chỗ ngón tay đi qua láng ra thành một vệt bóng. Y đặt nắm đất lên mặt bờ. Quỳnh lên bờ sau. Quỳnh đi chậm, tay xách cái bọc vải, cái quạt giắt ở thắt lưng, ống quần xắn lên quá bắp chân. Lên tới bậc trên cùng thì Quỳnh dừng lại, cúi xuống ngó đôi chân mình. – Bùn dưới này bám dai hơn bùn trên kinh. – Quỳnh nói. – Tại hạ mới lên mấy bậc mà chân đã nặng thêm một cân. Y không cười. Y đứng dậy, xoa hai bàn tay vào nhau cho rơi hết đất. – Đất này một năm cấy mấy vụ? – Y hỏi. – Bẩm, hai vụ. Chiêm với mùa. – Quỳnh nói. – Năm nào nước sông không tràn bờ thì được cả hai. Y quay xuống ngó con thuyền. Tần Mục vẫn ngồi trong khoang, dưới mái mui nứa, hai tay đặt trên gối. Từ lúc trời còn tối, thuyền còn buộc ở bãi cát, người ấy đã nói sẽ ở lại. – Bẩm Đinh công, tại hạ không lên bờ ở bến này. – Tần Mục nói lại, giọng thấp. – Người dưới này có người biết mặt tại hạ. – Ở lại. – Y nói. Yết Kiêu ngồi ở đuôi thuyền, cây sào gác ngang đùi. Người ấy không lên tiếng, chỉ hất cằm về phía y một cái, đoạn kéo vành nón xuống che mắt. Y đi ngược con đường đất về phía làng. Quỳnh theo sau. Lúc rẽ vào lũy tre, y ngoái lại. Hai người cày vẫn đứng giữa ruộng, con trâu đã cúi xuống gặm cỏ bờ, chưa ai quất roi. * * * Giữa buổi, sân đình làng đã có người. Đinh Bộ Lĩnh không biết ai báo tin. Lúc y với Quỳnh qua cổng làng, mới có mấy đứa trẻ chạy trước. Lúc y tới gốc đa đầu sân, người lớn đã đứng thành từng đám ở mép sân, đàn ông đứng trước, đàn bà đứng sau, ai cũng tránh xa ra, sát chân tường hay sát bờ ao. Không ai bước vào giữa sân. Ông từ đứng trên thềm đình, hai tay chắp trước bụng, chiếc khăn vấn trên đầu đội lệch. Y dừng ở giữa sân. Y không lên thềm. Người ta ngó y từ đầu tới chân, ngó lâu nhất ở bó lau với đôi chân trần còn đỏ bùn. Có người ghé tai người bên cạnh. Một người đàn bà kéo đứa con vào nấp sau lưng mình. Một ông già chống gậy ở gần bờ ao, môi mấp máy, không thành tiếng. Quỳnh bước lên trước mặt y, mở cái bọc, lấy ra tờ giấy gấp gọn. Quỳnh mở tờ giấy, giơ lên cho người ta thấy dấu ấn đỏ ở cuối tờ, đợi tới khi sân đình lặng hẳn, ngay cả mấy đứa trẻ ngồi trên cành đa cũng im bặt. – Người cầm giấy này là người của triều. Ai hỏi gì, người ấy trả lời. – Quỳnh đọc. Ông từ trên thềm bước xuống. Ông xuống tới chân thềm thì quỳ, quỳ thẳng về phía tờ giấy trong tay Quỳnh. Người ở mép sân quỳ theo. Đàn ông quỳ trước, đàn bà quỳ sau, người đàn bà có đứa con kéo cả đứa con quỳ xuống. Người nào cũng quỳ về phía tờ giấy. Y dịch ra một bên, để Quỳnh với tờ giấy đứng riêng một chỗ. Y không bảo ai đứng dậy. Y cầm bó lau, đợi. Quỳnh gấp tờ giấy lại, cất vào bọc. – Các cụ đứng dậy. Giấy đọc xong rồi. – Quỳnh nói. – Giấy tại hạ cầm hộ. Người của triều là ông đây. Người ta đứng dậy chậm chạp. Ông từ đứng dậy sau cùng, phủi hai đầu gối. Ông bước tới, cách y chừng ba bước thì dừng, mắt không rời bó lau. – Bẩm ông. – Ông từ nói. – Làng tiểu nhân nghe người kéo thuyền về kể, bên trên chia ruộng rồi. Chia thật không? – Chia thật. – Đinh Bộ Lĩnh nói. Ông từ chưa lui về. Người ở sau lưng ông cũng đợi. Y nói cái y đã thấy. Y nói chậm, câu ngắn, như người kể đường. Bên trên, ruộng đã đo, thửa nào cũng có cọc, tên người cấy đọc ở đình cho cả làng nghe. Thửa nào ai đang cấy, tên người ấy ghi vào sổ. Ruộng chia rồi mà trâu thì vẫn phải đi mượn, mượn trâu thì cày trả công cho nhà có trâu trước, xong mới được dắt về cày ruộng mình. Có nhà sợ thửa ấy không phải của mình được lâu, cày cả ban đêm, đốt đuốc mà cày. Năm nay người cấy bên trên không nộp cho ai. Y nói tới đó thì thôi. Y không nói dưới này thế nào. Sân đình im. Ở đám đàn bà có tiếng một người hỏi nhỏ người bên cạnh, không nộp cho ai là thế nào, và người kia không đáp. – Bẩm ông. – Ông già chống gậy ở bờ ao lên tiếng. – Ông thấy tận mắt? – Ta thấy. – Y nói. – Ta ngủ ở đình làng ấy. Ta dắt trâu cho trẻ làng ấy mấy hôm. Ông già ngó xuống đôi chân trần của y, ngó một hồi. – Bẩm ông, ông đi chân không từ trên ấy xuống? – Ông hỏi. – Đi thuyền. – Y nói. Có tiếng người cười khẽ ở đám đàn ông, cười rồi im ngay. Đúng lúc ấy, ở phía cổng làng, có người chạy vào. Người ấy chạy từ ngoài đồng về, ống quần còn dính bùn tới đầu gối, tay cầm cái roi tre chưa kịp bỏ xuống. Người ấy chen qua đám đàn ông ở mép sân, chen ra tới chỗ trống, đứng lại, thở dốc. Trên vai trần, vết dây kéo hôm ở quán nước giờ đã sẫm lại thành sẹo. Y nhận ra người ấy. Người trẻ nhất trong đám kéo thuyền ở quán nước bên trên. Mắt người ấy đi từ mặt y xuống bó lau, xuống đôi chân trần. Ngực người ấy còn phập phồng. – Bẩm ông, ông xuống thật. – Người kéo thuyền trẻ nói. * * * Chiều, Đinh Bộ Lĩnh ra bãi chăn trâu ở cuối làng, chỗ một con lạch nhỏ chảy ra sông. Quỳnh không đi theo. Quỳnh ở lại đình, ngồi trên thềm với ông từ. Bãi chăn trâu là một dải đất bồi thoai thoải, cỏ còn xanh ở sát mép nước, lên cao thì cỏ đã úa vàng. Trâu nằm rải rác khắp bãi. Có con nằm, có con đứng gặm cỏ, có con đằm dưới lạch chỉ còn trồi lên cái lưng với cặp sừng. Trâu ở đây béo. Lưng phẳng, cổ to, da đen bóng, con nào đứng dậy cũng chậm chạp, nặng nề, không giống những con trâu gầy nhom y dắt trên kia. Y đứng ở đầu bãi. Mấy đứa trẻ chăn trâu đang chơi đánh khăng ở chỗ đất trống thì dừng lại. Đứa nào cũng ngó y. Không đứa nào chạy. Một đứa lớn nhất trong bọn, cởi trần, tay cầm cái que khăng, bước lên trước. – Bẩm ông chân trần. – Nó nói. – Anh kéo thuyền bảo ông xuống. Y gật. – Trâu này của ai? – Y hỏi. – Bẩm ông, trâu nhà trên. – Đứa lớn nói. – Bọn tiểu nhân chăn thuê. Trâu béo thì được thóc, trâu gầy thì bị mắng. – Nhà các ngươi có trâu không? Đứa lớn ngó sang mấy đứa kia. Không đứa nào đáp. Một đứa nhỏ nhất, tóc để chỏm, cúi xuống nhặt hòn đất ném vào bụi lau. Ở bờ lạch có một dải lau mọc sát nước, bông đã trổ trắng. Đứa nhỏ tóc chỏm chạy lại đó, bẻ một cành lau dài, giơ lên cao, cầm bông lau làm cờ, chạy dọc bờ lạch, miệng hò hét. Mấy đứa khác chạy theo, đứa thì cầm que khăng, đứa thì tay không. Chúng chạy một vòng quanh đám trâu nằm, rồi lại chạy về chỗ cũ. Y không nói gì. Y nhìn đứa nhỏ một lúc, đoạn quay sang con lạch. Dưới lạch có một con trâu đực to, đằm trong nước từ trưa. Đứa lớn bảo con ấy không chịu lên. Chiều nào cũng thế, phải cả bọn xúm lại kéo thừng, quất roi, nó mới chịu đứng dậy. Hôm nay đứa chăn nó bị ốm, ở nhà. Y đặt bó lau xuống cỏ, lội xuống lạch. Nước lạch lạnh, ngập tới đầu gối, bùn dưới đáy mềm và ấm hơn nước. Con trâu thấy người lạ thì phì hơi qua mũi, lắc đầu, cặp sừng rẽ nước sang hai bên. Y không cầm thừng. Y lội vòng ra phía dưới, đứng chắn chỗ lạch thông ra sông, cách con trâu chừng một cánh tay. Đoạn y quay mặt lên bờ, bảo đứa lớn lùa cả đàn về trước, lùa đi sát bờ lạch. Đứa lớn ngó y một chốc, đoạn huýt sáo. Bọn trẻ chạy đi lùa. Trâu trên bãi lục tục đứng dậy, con trước con sau đi dọc bờ lạch về phía làng. Đứa nhỏ tóc chỏm đi ở đầu đàn, cành lau giơ cao. Con trâu đực ngoảnh đầu ngó theo đàn. Nó ngó sang chỗ y đứng chắn phía dưới, phì hơi một tiếng nữa. Y vẫn không động, hai tay buông thõng. Con trâu đứng dậy. Nước lạch chảy ròng ròng từ bụng nó xuống. Nó chần chừ một hồi, đoạn bước một bước lên bờ, bước thêm bước nữa, lên tới bãi cỏ thì lững thững đi theo đàn, như chưa từng nằm dưới lạch. Y lội lên, chùi chân vào cỏ, nhặt bó lau lên. – Bẩm ông, sao ông biết nó chịu lên? – Đứa lớn hỏi. – Trên kia, ta chăn trâu mấy hôm. – Y nói. Đứa lớn ngó con trâu, ngó y. Nó không hỏi thêm, chạy theo đuổi kịp con trâu đực, trèo lên lưng nó, chân kẹp hai bên sườn. Chiều xuống. Gió bấc thổi qua bãi, bông lau ở bờ lạch nghiêng rạp về một phía. Ở đầu đàn, cành lau trong tay đứa nhỏ tóc chỏm đã rụng bớt bông. Y đi ở cuối đàn. Đường đất về làng in đầy vết móng trâu, vết bàn chân trẻ con, và vết bàn chân trần của y lẫn vào giữa. * * * Tối, Đinh Bộ Lĩnh ngủ lại ở đình. Ông từ trải hai chiếc chiếu cói ở gian bên, thắp một ngọn đèn dầu đặt trên bậc gạch. Quỳnh đã ra bến từ lúc chập tối, mang theo một nắm cơm với mấy củ khoai, lúc về nói người dưới thuyền đã ăn, đã buộc thêm một sợi dây neo. Ăn xong được một lúc thì có người tới. Mấy ông già trong làng, người nào cũng gầy, áo nâu bạc vai, đầu quấn khăn. Họ tới từng người một, đứng ở ngoài hiên, đợi ông từ gọi mới bước vào. Họ ngồi xuống mép chiếu, cách y một khoảng, không ai ngồi gần. Người già nhất trong số ấy ngồi ngay trước ngọn đèn. Tay ông đặt trên gối, những ngón tay to, đốt ngón sưng, móng tay đen. – Bẩm ông, tiểu nhân cấy ruộng nhà trên từ đời cha. – Ông già nói. – Đời cha tiểu nhân cấy, đời tiểu nhân cấy, giờ con tiểu nhân cấy. Y gật. – Năm nay vụ mùa được không? – Y hỏi. – Bẩm ông, được. – Ông già nói. – Gặt từ tháng Mười. Phơi khô rồi, quạt sạch rồi, đổ vào bồ cả rồi. – Đã nộp chưa? Ông già ngó sang mấy người bên cạnh. Một người cúi xuống. Một người đưa tay vuốt vạt áo. – Bẩm ông, chưa. – Ông già nói. – Vụ mùa, nhà trên không đong ở ruộng. Nhà trên để thóc trong bồ nhà người cấy, người cấy phơi, người cấy quạt, người cấy giữ. Chuột ăn thì người cấy chịu, ẩm mốc thì người cấy chịu. Đợi thóc khô hẳn, người nhà trên mới cho thuyền xuống, đong một lượt chở về kho phủ. Năm nào cũng đầu tháng Chạp, trước Tết. – Năm nay thì sao? – Bẩm ông, năm nay còn chưa tới tháng Chạp. – Ông già nói. – Người nhà trên chưa xuống. Y im. Ngọn đèn lép bép một tiếng, ngọn lửa ngả sang một bên rồi đứng thẳng lại. Ông từ ngồi ở góc, ho một tiếng, đoạn nói: – Bẩm ông, từ hôm người kéo thuyền về kể, đêm nào làng cũng có người ra đình ngồi. Ngồi tới khuya. Không ai bảo ai. – Ngồi làm gì? – Y hỏi. – Bẩm ông, ngồi nói chuyện bên trên. – Ông từ nói. – Nói đi nói lại. Người kể thì kể một lần, người nghe thì hỏi đi hỏi lại. Một ông già ngồi ở mép chiếu, từ lúc vào chưa nói câu nào, lên tiếng. – Bẩm ông, thóc nằm trong bồ nhà tiểu nhân. – Ông nói. – Đêm qua tiểu nhân ra ngó cái bồ ba lần. Không ai cười. Người già nhất vẫn ngồi trước ngọn đèn. Ông đưa hai tay lên, xoa vào nhau, chậm, như người ta xoa tay cho ấm. Ông ngó y. Bóng ông in lên vách đình, to, đen, đầu cúi về phía trước. Ngoài sân, gió bấc lùa qua cành đa, mấy chiếc lá vàng rụng xuống sân gạch, gió đẩy đi từng quãng. Y đặt bó lau xuống chiếu, nằm ngang trước gối. Ông già cúi đầu một chút. Lúc ông ngẩng lên, giọng ông nhỏ hơn lúc trước, nhưng từng chữ rõ. – Bẩm ông, năm nay tô, tiểu nhân nộp cho ai? – Ông già nói.
Chương trước Chương tiếp
Chọn chương
Bình luận
Báo lỗi chương
Chỉnh chữ