Chương 242: Tam cung tương hợp

Rạng mười một, Nguyễn Trãi vào thư phòng thì Quỳnh đã quỳ ở giữa phòng. Quỳnh vừa về. Áo y bám một lớp bụi đường màu vàng xám, hai ống quần lấm bùn khô tới bắp chân, tóc rối. Quỳnh phi ngựa suốt đêm, qua hai bến đò, lính đi theo phải gõ cửa nhà người lái đò dựng dậy giữa khuya. Tới cổng thành thì vừa đúng lúc gà gáy. Vua ngồi sau án, chưa thay áo thường. Ngọn đèn trên án đã khêu to. Quỳnh kể ngắn hơn thường lệ, không đùa câu nào. Chín tờ lệnh, đã đọc bốn tờ, năm tờ kia còn trong ngực áo. Rạng mười, người nhiều làng lên gò giữa đồng thắp, không ai bảo. Trưa mười, ở một làng sát bờ sông, có một chiếc thuyền con ghé bến từ sáng, khoang trống, ba người đàn ông ăn mặc như người làng đi hỏi khắp làng một câu. Ông già ngồi quán nước đầu bến nói họ ở dưới xuôi lên. – Hỏi ruộng bên này chia thật hay không. – Quỳnh nói. – Bẩm, ông già ấy nói đúng thế. Vua hỏi người lên gò đông hay thưa. – Bẩm, tại hạ không đếm được. – Quỳnh nói. – Từ rạng tới lúc nắng lên, đường cái không lúc nào vắng. Có bà cụ ôm nhang như ôm bó mạ. Vua gật, cho Quỳnh lui, về thay áo, ngủ một giấc, mai lại đi nốt năm làng. Quỳnh lui ra, bước ra tới cửa thì bước hụt một bậc, vịn khung cửa mà đi. Còn lại một mình với vua, y vẫn đứng ở chỗ cũ bên trái án. Y chờ. Vua ngó ngọn đèn một lúc. – Ba người ấy hỏi để làm gì? – Vua hỏi. – Bẩm Bệ hạ. – Y nói. – Người cày dưới ấy hỏi, là vì ruộng dưới ấy chưa ai chia. Người của hầu gia hỏi, là vì sợ người cày dưới ấy bắt đầu hỏi. – Ba người ấy là người nào? – Thần không biết. Đi thuyền không chở hàng, không ngồi xuống uống nước với ai, đi hỏi từng nhà. Người cày đi hỏi chuyện ruộng thì không đi như thế. Vua gật. Ngón tay vua gõ khẽ lên mép án hai cái, rồi thôi. – Những gì đã có về Hoành Châu, đặt hết lên án. – Vua nói. Y cúi đầu. Hôm quân nghị cuối tháng Tám, cũng ở căn phòng này, y đã nói hết lý do vì sao chỗ ấy phải để sau. Quân bên kia đang kéo tới chân Ải. Ải đứng một mình. Muối dưới xuôi vẫn lên đủ, người dưới ấy ngồi yên. Lão tướng hỏi tới chỗ ấy, vua đáp: sau mùa thu. Giờ quân bên kia đã rút. Ải còn đó. Mùa thu đã hết từ hơn một tháng nay. Lý do của y hôm ấy, từng cái một, không còn cái nào đứng được. – Bẩm Bệ hạ. – Y nói. – Những gì đã có, phần lớn ở chỗ Trịnh Khê. Thần xin sang lấy. Vua gật. * * * Nguyễn Trãi sang căn phòng mượn để xét án khi nắng mới lên ngang mái. Căn phòng hẹp, một án thấp kê sát cửa sổ, một cái phản kê sát vách, một cái hòm gỗ ở góc. Trên phản, chăn gấp vuông, gối đặt ngay ngắn, như của một người không ngủ ở đó bao giờ. Trịnh Khê đã ở trong phòng. Lão vừa đối sổ kho ở gian bên về, đang ngồi trước án, sổ chưa kịp cất. Thấy y vào, lão đứng dậy, chắp tay. Ngoài cửa sổ, một tốp lính tuần đi ngang, giáo vác trên vai, bước đều, tiếng chân xa dần về phía cổng thành. Y nói việc. Lão nghe xong, tháo chìa khóa giắt bên hông, mở cái hòm. Lão không phải lục. Lão thò tay xuống giữa chồng sổ án, rút ra một tập giấy buộc dây gai, đặt lên án, gỡ dây. Trên cùng là một tờ nháp, khổ nhỏ, chỉ có một dòng. Dưới tờ nháp là mấy trang lời khai, chữ nhỏ đều của lão, trang cuối có dấu điểm chỉ đã khô thành màu nâu. Lão cất chúng như thế từ hồi tháng Tám, tờ nháp kẹp trên lời khai, và lão đưa cho y nguyên như thế, không xếp lại. Y cầm tờ nháp lên trước. Dòng bao muối, y đã nghe nói tới. Hôm người tù ở gian cuối dãy khai trong ngục hồi tháng Bảy, y chưa tới kinh. Mấy người có mặt hôm ấy đọc dòng này, rồi vua bảo không đọc ra ngoài. Về sau y nghe lại, nghe từ miệng người khác, nghe lẫn trong lời khai một người khác. Giờ y mới thấy nó bằng mắt mình: một dòng chữ nhỏ, nét cuối quệt một vệt mực, như người chép nhấc bút sớm. – Ông chép dòng này ngay trong ngục? – Y hỏi. – Bẩm, ngay lúc người ấy nói. – Lão nói. – Ngồi xổm mà chép, giấy kê lên đầu gối. Y đặt tờ nháp xuống, cầm mấy trang lời khai lên. Mấy trang này thì y đã nghe đọc trọn. Hôm cuối tháng Tám, ngồi bên án vua, y đã nghe lão đọc từng chữ: người mặt tròn của hầu gia mang tờ giấy ghi hai ngôi đền trên núi phía Tây tới nhà gốc họ Lương hôm hai mươi mốt tháng Năm, đổi lấy một dòng chữ tay. Cái lệnh mũi tên ba năm trước cũng đã lên theo hàng muối dưới ấy. Rạng hôm sau, dòng chữ tay đã đọc trước cả triều. Hai tờ, hai người, cùng chỉ về một chỗ. Việc ấy cả triều đã biết từ tháng Tám. Cái y cần không phải là biết thêm. – Bẩm, hai tờ này, một người đã chết. – Trịnh Khê nói. Lão nói câu ấy giọng khô, mắt vẫn ngó xuống mặt án. Nói xong, lão không nói thêm. Y gật. Y đã nghĩ tới đúng chỗ ấy. Một người khai đã chết trong ngục đầu tháng Mười, chết vì già, vì sốt. Một người khai đang giam trọn đời. Cả hai đều là người của mấy nhà phía Đông. Tháng Sáu, mấy nhà ấy đổ, dưới xuôi ngồi yên, không cứu nhà nào. Ai muốn cãi cho Tống, chỉ cần một câu: người nhà phía Đông oán dưới ấy bỏ mặc mình, nên khai cho dưới ấy cùng chìm. Câu ấy sai. Mà người nghe sẽ thấy nó xuôi tai. Y buộc lại tập giấy, buộc đúng như lão đã buộc. – Thần mang lên án Bệ hạ. – Y nói. – Chiều thần xuống ngục một chuyến. Lão gật. Lão chưa khóa hòm ngay. Lão đứng một chốc, tay đặt trên nắp hòm. – Bẩm, tờ nháp ấy chưa chép lại lần nào. – Lão nói. – Bản chép sạch thì đã có. Tờ nháp thì để nguyên, chữ xấu cũng để nguyên. Y hiểu. Chữ trên tờ nháp là chữ viết lúc người tù đang nói, viết trên đầu gối, viết vội. Chép lại cho đẹp thì mất cái vội ấy. Y gật, cầm tập giấy lên bằng hai tay. Lão khóa hòm lại. * * * Trưa, Nguyễn Trãi đặt tập giấy lên án vua. Vua cởi dây, lật tờ nháp lên, đọc. Đọc xong dòng ấy, vua không đọc mấy trang dưới. Mấy trang ấy vua đã nghe đọc hồi tháng Tám. Vua đặt tờ nháp lại lên trên, đặt ngay ngắn, đúng như lúc nó được đưa tới. – Chiều ngươi xuống ngục làm gì? – Vua hỏi. – Bẩm Bệ hạ, hỏi lại người ấy một câu cũ. – Y nói. – Thần chưa nghe người ấy nói câu ấy lần nào. Thần muốn nghe bằng tai mình. Vua ngó y một lúc. Ngoài cửa sổ, nắng trưa đầu đông vàng nhạt, rọi lên mặt án một vệt chéo, vệt nắng nằm đúng ngang tập giấy. – Đi đi. – Vua nói. Y lui ra. Ra tới hành lang, y nghe trong phòng có tiếng vua gọi người hầu, bảo đem thêm than vào lò. * * * Nguyễn Trãi xuống ngục phía Đông lúc quá trưa, không mang theo sổ. Từ phòng xét án sang ngục phải đi hết phố quan. Phố giờ ấy vắng, mấy dinh hai bên đóng cổng, chỉ có một bà bán nước chè ngồi ở gốc cây đầu phố, ngó y đi qua. Gió bấc thổi dọc phố, cuốn mấy chiếc lá vàng lăn trên mặt đường, lá chạy trước y một quãng rồi dạt vào chân tường. Qua cổng nhỏ, tới dãy gian đá. Người coi ngục ra đón, tay cầm một bó đuốc chưa châm. Trong ngục ban ngày cũng tối. – Gian cuối dãy. – Y nói. Người coi ngục châm đuốc, đi trước. Người ấy đi nhanh, chốc chốc lại ngoái lại cho chắc y vẫn theo sau. – Bẩm đại nhân, từ hôm ông già gian giữa mất, dãy này im hẳn. – Người coi ngục nói, không ai hỏi mà nói. – Hồi ông ấy còn, đêm nào ông ấy cũng ho, ho tới sáng. Giờ đêm nghe được cả tiếng chuột. Lối đi giữa hai dãy gian đá hẹp, nền đất nện, chỗ ẩm chỗ khô. Ánh sáng từ mấy ô cửa nhỏ trên tường lọt xuống thành những vệt mờ, chỉ đủ biết trong gian có người nằm hay ngồi. Đi ngang gian giữa dãy bên phải, y ngó vào. Gian ấy trống. Ổ rơm đã dọn đi, nền quét sạch, góc tường còn một cái bát đất úp sấp. Y đi qua. Người tù gian cuối dãy ngồi tựa vách, hai tay đặt trên đùi. Người gầy đi nhiều so với lời người ta tả hồi tháng Bảy. Râu tóc đã dài, cắt vụng, chỗ dài chỗ ngắn. Thấy ánh đuốc, người ấy ngẩng lên, ngó y qua chấn song, không đứng dậy. Nguyễn Trãi đứng ngoài chấn song. Y hỏi lại đúng câu đã được hỏi hồi tháng Bảy: cái lệnh ba năm trước tới tay người tù bằng đường nào. Người tù ngó y một lúc. Người ấy không ngạc nhiên, cũng không vặn lại vì sao lại hỏi. – Trong một bao muối Hoành Châu. – Hoàng Tích nói. – Của đoàn thuyền dưới ấy lên. Lệnh nằm giữa muối, gói giấy dầu. – Ai đưa? – Người dỡ hàng ở bến châu. Tên gì, không biết. Mặt thế nào, không nhớ. – Người ấy nói giọng gì? Người tù im một chốc. Câu này, hồi tháng Bảy không ai hỏi. – Giọng dưới xuôi. – Người ấy nói. – Chữ nào cũng kéo dài ra ở cuối. Người tù ngừng. Đoạn người ấy nói tiếp, giọng đều, như người đọc lại một câu mình đã thuộc. – Tội nhân khai rồi. Khai lại vẫn thế. – Hoàng Tích nói. Y nghe ra một chữ. Hồi tháng Bảy, theo lời người ghi lại, người này xưng tội thần. Từ hôm nghe án giam trọn đời, người ấy thôi xưng thần. Y không nhắc tới chữ ấy. Y đứng thêm một chốc ngoài chấn song. – Ngươi đã gặp hầu gia dưới ấy lần nào chưa? – Y hỏi. – Chưa lần nào. – Người tù nói. – Tội nhân làm quan một châu trên núi. Người dưới ấy, tội nhân chỉ thấy hàng của họ. Lời khai lại đúng từng chữ với lời khai cũ, chỉ thêm một câu về cái giọng. Từ gian đá này, y không lấy thêm được gì nữa. Muốn cân hai tờ trên án vua, phải có lời của một người thứ ba, chưa từng nghe hai lời kia. Y quay đi. Người coi ngục giơ đuốc soi lối quay ra. Ngọn đuốc gặp gió từ cổng thổi vào, ngả rạp một bên, khói ám lên trần đá một vệt đen mới, chồng lên những vệt đen cũ không biết từ đời nào. Lúc quay đi, y thấy ở dãy bên trái, gian đối diện chéo với gian cuối qua lối đi, có một người đang ngồi dậy. Người ấy nằm trên ổ rơm, nghe tiếng thì chống tay ngồi lên. Ánh đuốc lướt qua mặt người ấy một cái: mặt rỗ, gầy, cổ tay phải cong lệch ở chỗ xương liền lại, người ấy giữ nó sát vào bụng. Người ấy không nói gì. Người ấy ngó theo y. Ánh đuốc đi xa, mặt người ấy chìm lại vào tối. Y không dừng. Người ấy là ai, y biết: một trong hai kẻ lấp hang tháng Sáu, kẻ đã khai trước sân Thái Miếu. Từ gian ấy tới gian cuối dãy, cách một lối đi. Chữ Hoành Châu vừa rồi, người tù nói không to, mà ngục vắng thế này, nói khẽ cũng nghe được. * * * Chiều, Nguyễn Trãi ra tới cổng ngục. Nắng đã nghiêng, rọi chéo qua cổng nhỏ, in một vệt sáng dài trên nền đất. Y bước qua vệt sáng ấy, mắt còn chói vì vừa ở trong tối ra, đứng lại một chốc cho mắt quen. Khói đuốc còn ám trên tay áo y, khét, nồng, theo y ra tận ngoài phố. Ngoài cổng, phố quan vẫn vắng. Bà bán nước chè đầu phố đã dọn hàng về, chỉ còn cái ghế con úp ngược dưới gốc cây. Y đi chậm. Phố quan buổi chiều có tiếng mõ ở một dinh nào đó gọi người làm vào, tiếng xe nước lọc cọc ở cuối phố. Y nghĩ tới ba người đàn ông ở bến nhỏ, cái thuyền khoang trống, câu hỏi họ mang đi khắp làng. Ruộng dưới xuôi rộng hơn ruộng ba nhà phía Đông nhiều lần, người cày dưới ấy đông hơn nhiều lần. Một câu hỏi như thế, đi từ bến này sang bến khác, thì sớm muộn cũng tới tai người cày dưới ấy. Y không nghĩ tiếp. Việc dưới xuôi, quyết thế nào là việc của vua. Việc của y hôm nay là đặt lên án những gì đã có, đặt cho đủ, cho đúng, và nói rõ chỗ nào còn thiếu. Chỗ thiếu thì y đã biết: một người thứ ba. Y rẽ về phía cung. Tập giấy y đã để trên án vua từ trưa. Giờ y về, y chỉ có một câu để nói thêm: người tù gian cuối dãy khai lại vẫn thế, thêm một chữ về giọng người dỡ hàng. Y đi được mấy bước thì nghe sau lưng có tiếng chân chạy, tiếng chân trần đập trên nền đất, gấp. Người coi ngục chạy theo, tay còn cầm bó đuốc đã tắt, khói còn bốc lên một sợi. Người ấy chạy tới cách y một quãng thì dừng, thở dốc, cúi đầu. – Bẩm, kẻ mặt rỗ xin nói. Xin nói với người đã tha nó trên gò. – Người coi ngục nói.
Chương trước Chương tiếp
Chọn chương
Bình luận
Báo lỗi chương
Chỉnh chữ